Τους φακέλους των μυστικών υπηρεσιών του κομμουνιστικού καθεστώτος ανοίγει η Ουγγαρία.
Στη φετινή 70ή επέτειο της ουγγρικής εξέγερσης του 1956 κατά του κομμουνιστικού καθεστώτος και της σοβιετικής επικυριαρχίας, η κυβέρνηση του Πίτερ Μαγιάρ θα δώσει στη δημοσιότητα τα αρχεία της κομμουνιστικής περιόδου που θα περιλαμβάνουν «τους φακέλους των πρακτόρων» και πληροφοριοδοτών του καθεστώτος και τις «μαγνητοταινίες» που περιέχουν τα στοιχεία των πρακτόρων και των παρακολουθούμενων πολιτών. Μια ιστορική κίνηση που υλοποιεί τη δέσμευση που ανέλαβε ο πρωθυπουργός Πίτερ Μαγιάρ κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας.
Το τέλος του κομμουνιστικού καθεστώτος ήρθε το 1989, αλλά η Ουγγαρία έχει καθυστερήσει το άνοιγμα των φακέλων του αρχείου που φυλάσσεται σε έναν τεράστιο υπόγειο χώρο στη Βουδαπέστη, λόγω της έλλειψης πολιτικής βούλησης διαδοχικών κυβερνήσεων που δεν επέτρεψαν στην ουγγρική κοινωνία να συμφιλιωθεί με το κομμουνιστικό της παρελθόν.
Μέχρι σήμερα, εκτός από τους ερευνητές, οι πολίτες μπορούσαν να αιτηθούν πρόσβαση στους δικούς τους φακέλους ή στους φακέλους στενών συγγενών. Στο εξής, όλοι θα έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στα αρχεία μέσω μίας online βάσης δεδομένων.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι υπηρεσίες της μυστικής αστυνομίας των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Stasi στην Ανατολική Γερμανία ή οι υπηρεσίες ασφαλείας στην Ουγγαρία, στηρίζονταν σε πληροφορίες πληροφοριοδοτών/συνεργατών οι οποίοι στρατολογούνταν μέσω εκβιασμών, απειλών ή ανταμοιβών. Ανάμεσα στο 1956 και το 1989, περί τους 55.000 μυστικούς πληροφοριοδότες είχαν καταγραφεί στην Ουγγαρία.
Παρακολουθούσαν φίλους, μέλη των οικογενειών τους, γείτονες και συναδέλφους για να ανακαλύψουν σημάδια αντικαθεστωτικών αισθημάτων, δυτικής επιρροής και οι αναφορές τους συχνά οδηγούσαν σε συλλήψεις και ανακρίσεις.
Πολλά διαμερίσματα στο κέντρο της Βουδαπέστης -που αποκαλούνταν διαμερίσματα Κ- χρησίμευαν ως γιάφκες για μυστικές συναντήσεις ανάμεσα σε πράκτορες της μυστικής αστυνομίας και πολίτες/πληροφοριοδότες.
Για «ιστορικό βήμα» μίλησε ο διεθυντής του Ιστορικού Αρχείου της Ουγγρικής Κρατικής Ασφαλείας
Το Ιστορικό Αρχείο της Ουγγρικής Κρατικής Ασφαλείας διαχειρίζεται τους φακέλους των κρατικών υπηρεσιών ασφαλείας του κομμουνιστικού καθεστώτος, οι οποίοι περιέχουν τα ονόματα 50.000-60.000 πληροφοριοδοτών.
Ο διευθυντής του, ο Μπεντεγκούζ Γκέρκου Τσεχ, χαιρέτισε τη δημοσιοποίηση των φακέλων βάσει νόμου που ψηφίστηκε τον Σεπτέμβριο από το Κοινοβούλιο ως «ιστορικό βήμα», τονίζοντας ότι το μέτρο προχώρησε περισσότερο από οπουδήποτε αλλού στο ανατολικό μπλοκ.
Η Πολωνία άνοιξε τα αρχεία της πολύ νωρίτερα, αλλά δεν επιτρέπει ελεύθερες και χωρίς περιορισμούς αναζητήσεις, όπως θα είναι η περίπτωση της Ουγγαρίας.
Η Γερμανία υιοθέτησε επίσης μία περιοριστική προσέγγιση στο άνοιγμα των φακέλων της Stasi, ενώ στην Τσεχική Δημοκρατία δεν έχει αναρτηθεί το σύνολο των φακέλων στην online βάση δεδομένων.
Ο ουγγρικός νόμος ορίζει ότι η κατανόηση του παρελθόντος και η διαφάνεια των δημοσίων θεσμών είναι «θεμελιώδεις προϋποθέσεις» για τη λειτουργία ενός δημοκρατικού κράτους.
Η δημοσιοποίηση τεσσάρων τύπων φακέλων στην Ουγγαρία θα γίνει σε δύο στάδια, αρχής γενομένης από τις 4 Νοεμβρίου. Εκείνη την ημέρα του 1956, τα σοβιετικά τανκς εισήλθαν στη Βουδαπέστη για να καταπνίξουν την εξέγερση που είχε ξεκινήσει στις 23 Οκτωβρίου.
Ορισμένα στοιχεία των φακέλων θα αποκρυφθούν για να προστατευθούν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, όπως ιατρικά αρχεία, στοιχεία για εξαρτήσεις ή για τη σεξουαλική κατεύθυνση των προσώπων.
«Ως αρχειονόμος και ιστορικός, πιστεύω ότι η εξαγωγή κρίσεων βάσει των πληροφοριών αυτών είναι ανάρμοστη», δήλωσε στο Reuters ο Μπεντεγκούζ Γκέρκου Τσεχ.
«Ωστόσο, πιστεύω ότι είναι δυνατόν να αποκτήσουμε βαθύτερη κατανόηση των ιστοριών της ζωής μας και να αντιμετωπίσουμε ουσιαστικότερα τον παρελθόν μας, όχι μόνο σε ατομικό, αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο».
ΑΠΕ-ΜΠΕ