Η Eurovision δεν είναι μόνο ένας μουσικός διαγωνισμός. Για δεκαετίες αποτελεί πεδίο πολιτικών ισορροπιών, πολιτισμικών συμμαχιών και έντονων συζητήσεων για τις ψηφοφορίες αλλά και τη συνήθεια χωρών να ανταλλάσσουν υψηλές βαθμολογίες μεταξύ τους.
Και η Ελλάδα με την Κύπρο έχουν στο παρελθόν βρεθεί στο επίκεντρο μιας τέτοιας διαμάχης, με τις δύο χώρες να... γιουχάρονται live όταν ανακοινώνονται τα 12άρια της μιας στην άλλη.
Όμως το σκάνδαλο ψηφοφορίας του 2022 φαίνεται πως ξεπέρασε τα όρια της απλής γεωπολιτικής συμπάθειας. Σύμφωνα με νέα στατιστική ανάλυση ερευνητών του University of Stirling, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι έξι χώρες συνεργάστηκαν συστηματικά για να επηρεάσουν το αποτέλεσμα του δεύτερου ημιτελικού της διοργάνωσης.
Κατά τη διάρκεια της Eurovision στο Τορίνο, η EBU ανακοίνωσε ότι ακύρωσε τις ψήφους των επιτροπών από το Αζερμπαϊτζάν, τη Γεωργία, το Μαυροβούνιο, την Πολωνία, τη Ρουμανία και το Σαν Μαρίνο, επικαλούμενη «ανώμαλα μοτίβα ψηφοφορίας». Οι βαθμολογίες τους αντικαταστάθηκαν από στατιστικά υπολογισμένα αποτελέσματα, βασισμένα σε χώρες με παρόμοια ιστορικά μοτίβα ψήφων.
Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, με αρκετούς ραδιοτηλεοπτικούς φορείς να αρνούνται οποιαδήποτε παρατυπία, και κοινότητες φαν του διαγωνισμού να μιλούν ακόμη και για πιθανή συγκάλυψη. Ωστόσο, οι αριθμοί φαίνεται να λένε κάτι διαφορετικό.
Οι ερευνητές ανέλυσαν τα δεδομένα χρησιμοποιώντας το στατιστικό μοντέλο Bradley-Terry. Η μελέτη έδειξε ότι οι έξι εμπλεκόμενες επιτροπές αντάλλαξαν μεταξύ τους συνολικά 251 βαθμούς - μόλις επτά λιγότερους από το θεωρητικά μέγιστο δυνατό σκορ.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, η πιθανότητα να συνέβη αυτό τυχαία ήταν μικρότερη από μία στις 10.000. Όταν εφαρμόστηκε ακόμη πιο εξειδικευμένο στατιστικό μοντέλο, οι πιθανότητες έπεσαν περίπου στη μία στις 58.000, ενισχύοντας σημαντικά το ενδεχόμενο συντονισμένης συνεργασίας.
Η συζήτηση για τις «συμμαχίες ψήφων» στη Eurovision δεν είναι καινούρια. Από τη δεκαετία του 2000, αναλυτές και ακαδημαϊκοί έχουν εντοπίσει επαναλαμβανόμενα μοτίβα ευνοϊκής ψηφοφορίας μεταξύ γειτονικών ή πολιτισμικά συνδεδεμένων χωρών. Μελέτες από το University College London και άλλους ακαδημαϊκούς φορείς έχουν δείξει ότι γεωγραφικοί, μεταναστευτικοί και πολιτισμικοί δεσμοί επηρεάζουν συστηματικά τα αποτελέσματα του διαγωνισμού.
Παρά τις κατά καιρούς καταγγελίες, αρκετοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι όλα αυτά δεν συνιστούν σκάνδαλο, αλλά αντικατροπτίζουν τις κοινωνικές και πολιτισμικές σχέσεις μεταξύ των χωρών. Άλλοι, ωστόσο, θεωρούν ότι το σύστημα ψηφοφορίας εξακολουθεί να αφήνει περιθώρια για χειραγώγηση, ιδιαίτερα μέσω των εθνικών επιτροπών.
Μετά το σκάνδαλο του 2022, η EBU προχώρησε σε αλλαγές, αφαιρώντας προσωρινά τις επιτροπές από τους ημιτελικούς και αυξάνοντας αργότερα τον αριθμό των μελών τους, με στόχο μεγαλύτερη διαφάνεια και πολυφωνία. Παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση γύρω από τη δικαιοσύνη του διαγωνισμού παραμένει ανοιχτή - και, όπως φαίνεται, η στατιστική συνεχίζει να αποτελεί το πιο ισχυρό εργαλείο για να αποκαλύπτει όσα συμβαίνουν πίσω από τα φώτα της σκηνής.