Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, απέστειλε στην Τεχεράνη αναθεωρημένη πρόταση με αυστηρότερους όρους.
Τα εμπόδια παραμένουν στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν για τη μετατροπή της εύθραυστης εκεχειρίας σε μια πιο μόνιμη συμφωνία τερματισμού των εχθροπραξιών, με τους νέους όρους που θέτει ο Τραμπ, το περιεχόμενο των οποίων δεν έχει διαρρεύσει ακόμα.
Αυστηρότεροι όροι από τον Τραμπ
Σύμφωνα με δημοσιεύματα αμερικανικών μέσων ενημέρωσης, η συμφωνία φαινόταν τις προηγούμενες ημέρες να βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωσή της. Ωστόσο αυτό φαίνεται να αλλάζει με τις νέες απαιτήσεις της Ουάσιγκτον.
Οι New York Times ανέφεραν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος σκλήρυνε βασικά σημεία της αρχικής πρότασης, ενώ το Axios υποστήριξε ότι επιδιώκει να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση της Ουάσιγκτον σε ζητήματα που θεωρεί καθοριστικής σημασίας, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και διευκρινίσεις σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ και την λειτουργία τους. Αργότερα, αξιωματούχος του Λευκού Οίκου ξεκαθάρισε ότι ο Τραμπ θα υπογράψει συμφωνία μόνο εφόσον τηρηθούν οι «κόκκινες γραμμές» που έχει θέσει η αμερικανική πλευρά.
Ένα σύντομο μνημόνιο με μεγάλες δυσκολίες
Παρότι το υπό διαμόρφωση Μνημόνιο Κατανόησης φέρεται να είναι ένα σχετικά σύντομο κείμενο, η οριστικοποίησή του αποδεικνύεται εξαιρετικά περίπλοκη. Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι κάθε λέξη, κάθε διατύπωση και κάθε σύνδεση μεταξύ των διαφορετικών κεφαλαίων της συμφωνίας αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Ένα από τα ζητήματα που εξακολουθούν να προκαλούν συζητήσεις αφορά τη μεταβατική περίοδο των 60 ημερών που προβλέπει το σχέδιο συμφωνίας. Δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί εάν η συγκεκριμένη περίοδος θα θεωρείται παράταση της υφιστάμενης εκεχειρίας ή εάν θα σηματοδοτεί επισήμως το τέλος των εχθροπραξιών μεταξύ των δύο πλευρών.
Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν την περασμένη Πέμπτη ότι Ιράν και ΗΠΑ κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για τη μετατροπή της σημερινής εκεχειρίας σε πιο μακροπρόθεσμη διευθέτηση. Ωστόσο, ο Τραμπ την Παρασκευή τοποθετήθηκε με απαιτήσεις που προκάλεσαν επιφυλάξεις στην Τεχεράνη, μετατρέποντας το μνημόνιο σε ένα έργο που παραμένει ακόμη υπό διαπραγμάτευση.
Ακολούθησε στη συνέχεια η τελευταία δημοσίευση αμερικανικών ΜΜΕ, σχετικά με την αποστολή ακόμη αυστηρότερων όρων από τον Τραμπ, τις τελευταίες ώρες, το περιεχόμενο των οποίων παραμένει άγνωστo.
Τι γνωρίζουμε όμως μέχρι τώρα;
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο
Κομβικό σημείο των διαπραγματεύσεων αποτελεί η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενός από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους μεταφοράς ενέργειας παγκοσμίως.
Η τρίμηνη παράλυση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή προκάλεσε σημαντικές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, οδηγώντας σε άνοδο των τιμών του πετρελαίου και άλλων βασικών εμπορευμάτων.
Ο Τραμπ απαίτησε την άμεση επαναλειτουργία των Στενών χωρίς διόδια και περιορισμούς, με πλήρη ελευθερία διέλευσης των πλοίων προς όλες τις κατευθύνσεις. Παράλληλα, ζήτησε από το Ιράν να αναλάβει την αποναρκοθέτηση της θαλάσσιας οδού, ενώ δεσμεύτηκε ότι οι ΗΠΑ θα τερματίσουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Σύμφωνα με πληροφορίες που περιλαμβάνονται στο προσχέδιο του μνημονίου, η Τεχεράνη θα μπορούσε να επαναφέρει τη ναυτιλιακή κίνηση στα προπολεμικά επίπεδα μέσα σε 30 ημέρες. Ωστόσο, η ιρανική πλευρά εξακολουθεί να επιμένει ότι διατηρεί το δικαίωμα διαχείρισης της κυκλοφορίας στα Στενά σε συνεργασία με το Ομάν.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, Εμπραχίμ Αζίζι, υποστήριξε ότι τα μέτρα ελέγχου του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μόνιμη πολιτική της χώρας και όχι προσωρινή διευθέτηση.
Η διαφωνία αυτή θεωρείται ένα από τα δυσκολότερα σημεία της διαπραγμάτευσης, καθώς η Ουάσιγκτον απαιτεί πλήρη ελευθερία ναυσιπλοΐας, ενώ η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει σημαντικό βαθμό ελέγχου στην περιοχή.
Παράλληλα, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν ότι το μνημόνιο θα πρέπει να προβλέπει και την αποχώρηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή, ενώ διευκρινίζουν ότι τα πολεμικά πλοία δεν θα περιλαμβάνονται στις δεσμεύσεις για την επαναλειτουργία των Στενών.
Η μάχη για το πυρηνικό πρόγραμμα
Το πλέον ευαίσθητο κεφάλαιο αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, επισημαίνει το CNN.
Η προβλεπόμενη περίοδος των 60 ημερών μετά την υπογραφή του μνημονίου θα αφιερωθεί κυρίως στις διαπραγματεύσεις για το μέλλον του προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου και για την τύχη των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν.
Οι εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η χώρα διαθέτει περισσότερα από 440 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ποσότητα που προκαλεί ανησυχία στις δυτικές κυβερνήσεις λόγω της πιθανής στρατιωτικής αξιοποίησής της.
Ο Τραμπ επανέλαβε δημόσια την πιο αδιαπραγμάτευτη θέση του, δηλώνοντας ότι «το Ιράν πρέπει να συμφωνήσει πως δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο».
Παράλληλα, πρότεινε τα αποθέματα ουρανίου να ανασυρθούν, πιθανώς από υπόγειες εγκαταστάσεις όπου μεταφέρθηκαν μετά τις αμερικανικές επιθέσεις του περασμένου Ιουνίου, και να καταστραφούν στο πλαίσιο κοινής αμερικανοϊρανικής επιχείρησης. Η πρόταση απορρίφθηκε άμεσα από την Τεχεράνη.
Ο Αμερικανός πρόεδρος επίσης φαίνεται ότι δεν επιθυμεί τη μεταφορά του ουρανίου σε τρίτες χώρες, όπως η Ρωσία ή η Κίνα.
Το αρχικό μνημόνιο δεν αναμένεται να περιλαμβάνει λεπτομερείς ρυθμίσεις για τον εμπλουτισμό ουρανίου. Ωστόσο, οι διαφωνίες παραμένουν σημαντικές. Ο Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να αποδεχθεί αναστολή του εμπλουτισμού για διάστημα 20 ετών, ενώ η Τεχεράνη φέρεται να προτείνει πολύ μικρότερο χρονικό ορίζοντα.
Τα «παγωμένα» δισεκατομμύρια της Τεχεράνης
Εξίσου σημαντικό για το Ιράν είναι το ζήτημα των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται σε ξένες τράπεζες.
Η ιρανική οικονομία αντιμετώπιζε σοβαρές δυσκολίες πριν από τον πόλεμο, ενώ η σύγκρουση επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση. Σύμφωνα με μήνυμα που αποδίδεται στον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, προτεραιότητα της χώρας πρέπει πλέον να είναι η ανασυγκρότηση, η οικονομική σταθερότητα και η αποκατάσταση των ζημιών.
Η Τεχεράνη ζητά την άμεση αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων, όμως η Ουάσιγκτον συνδέει το θέμα με την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim ανέφερε ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει στην αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων ύψους 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με το ήμισυ του ποσού να καταβάλεται άμεσα μετά την ανακοίνωσή της.
Παράλληλα, εξετάζεται η δημιουργία ειδικού ταμείου ανοικοδόμησης του Ιράν, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί κυρίως από χώρες του Κόλπου.
Κυρώσεις, Λίβανος και το μεγάλο πρόβλημα
Οι οικονομικές κυρώσεις αποτελούν ακόμη ένα κρίσιμο ζήτημα. Αμερικανοί αξιωματούχοι συνδέουν άμεσα την άρση τους με την επίλυση του πυρηνικού ζητήματος και την τύχη των αποθεμάτων ουρανίου.
Η Τεχεράνη εκτιμά ότι μόνο η χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές πετρελαίου θα μπορούσε να αποφέρει σχεδόν 10 δισεκατομμύρια δολάρια μέσα σε διάστημα δύο μηνών.
Παράλληλα, ανοιχτό παραμένει το θέμα του Λιβάνου και της σύγκρουσης μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ. Ιρανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι το μνημόνιο θα πρέπει να αφορά το τέλος των συγκρούσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Ωστόσο, οι μάχες συνεχίζονται και η κυβέρνηση Τραμπ εξακολουθεί να στηρίζει τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις που τις τελευταίες μέρες έχουν ενταθεί σημαντικά.
Τελικά, το μεγαλύτερο πρόβλημα φαίνεται πως δεν είναι οι τεχνικές λεπτομέρειες της συμφωνίας, ούτε η πραγματικότητα στο πεδίο, αλλά η βαθιά δυσπιστία που χωρίζει τις δύο χώρες.
Όπως δήλωσε ο επικεφαλής των Ιρανών διαπραγματευτών, Μοχάμαντ Μπαγκέρι Γκαλιμπάφ, «δεν εμπιστευόμαστε εγγυήσεις ή λόγια – μόνο οι πράξεις μετράνε. Δεν θα ληφθεί καμία δράση πριν ενεργήσει η άλλη πλευρά».
Σε αυτά τα λόγια αποτυπώνεται το σοβαρότερο εμπόδιο μεταξύ των δύο πλευρών, πέρα και πάνω από οποιονδήποτε όρο και διαφωνία.
Αυτή η δυσπιστία είναι που αφήνει στο σκοτάδι το κρισιμότερο ζήτημα: Ποια θα είναι η επόμενη μέρα στη Μέση Ανατολή;