Προσπαθώντας να δικαιολογήσει τη συνέχιση του πολέμου στο Ιράν, σε μια ενδιαφέρουσα αποστροφή του, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπ. Νετανιάχου, έκανε χθες αναφορά στο γνωστό βιβλίο των Will και Ariel Durant, «Μαθήματα της Ιστορίας».
Όπως είπε, δεν αρκεί να είναι κανείς δίκαιος και ηθικός για να επιβιώσει, αλλά θα πρέπει να διαθέτει και ισχύ ώστε να μπορεί να επιβάλει τη θέλησή του. Ο Χριστός δεν διαθέτει δυστυχώς πλεονέκτημα έναντι του Τζένγκινς Χαν, όσο και αν είναι ηθικά καλύτερος, τόνισε χαρακτηριστικά. Και αυτό ακριβώς, όπως είπε, είναι που καλούνται να κάνουν αυτή τη στιγμή στο Ιράν οι Δημοκρατίες, με πρώτες τις ΗΠΑ και το Ισραήλ: να επιβάλουν το «καλό» διαμέσου της ισχύος τους. Ο Will Durant, συγγραφέας της μνημειώδους 12τομης Παγκόσμιας Ιστορίας του Πολιτισμού διακατεχόταν από την αντίληψη ότι οι πόλεμοι αποτελούν τη φυσική και αναπόδραστη κατάσταση των κρατών και ότι ουδέποτε θα εκλείψουν. Εξού και είναι απειροελάχιστα τα χρόνια στην ιστορία της ανθρωπότητας όπου έχει επικρατήσει η ειρήνη. Από την άλλη, ο ίδιος παραδεχόταν ότι στην εποχή των πυρηνικών όπλων, αυτή η «φυσική κατάσταση» κινδυνεύει να αφανίσει το ανθρώπινο είδος. Αλλά ανεξαρτήτως των συμπερασμάτων του W. Durant, και πριν από την εμφάνιση των πυρηνικών όπλων, οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι του πρώτου μισού του 20ού αιώνα έδειξαν ότι το κόστος και οι πολλαπλές συνέπειες ενός πολέμου στη σύγχρονη εποχή των μεγάλων αλληλεξαρτήσεων, δεν περιορίζονται σε τοπικό επίπεδο αλλά διασπείρονται σε ολόκληρο τον πλανήτη καταστρέφοντας τις ζωές των ανθρώπων και τις υπάρχουσες γεωπολιτικές ισορροπίες.
Ο πόλεμος στο Ιράν ξεκίνησε με την επιδίωξη της πτώσης του αυταρχικού θεοκρατικού ιρανικού καθεστώτος που έχει στραφεί καιρό τώρα εναντίον τού ίδιου του πληθυσμού του για να επιβιώσει, αλλά στην πορεία έχει γίνει σαφές ότι οι αντοχές του είναι μεγαλύτερες του αναμενόμενου. Είναι απαράβατη αρχή, ότι κάθε πόλεμος πρέπει να εξυπηρετεί ένα συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο και όχι το αντίθετο. Μια μιλιταριστική προσέγγιση, μπορεί μεν να κατισχύσει στο πεδίο της μάχης, την επόμενη μέρα ωστόσο δεν θα ξέρει τι να κάνει με τη νίκη της. Το καθεστώς του μουλάδων, όπως και κανένα καθεστώς, δεν μπορεί να πέσει μόνο με βομβαρδισμούς, που θα ήταν ευχή κάθε φιλελεύθερου ανθρώπου, ενώ η περίπτωση χερσαίων επιχειρήσεων θα ήταν εξαιρετικά ριψοκίνδυνη, κάτι που έτσι κι αλλιώς αποκλείστηκε προχθές ρητά από τον Τραμπ. Από την άλλη, η ακύρωση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν που είναι επίσης ένας διακηρυγμένος στόχος των Αμερικανο-ισραηλινών ενδεχομένως να είχε εν μέρει επιτευχθεί με τους βομβαρδισμούς του περασμένου Ιουνίου.
Έτσι, υπάρχει αυτή τη στιγμή ο κίνδυνος οι Ευρωπαίοι να κληθούν να πληρώσουν έναν υπέρογκο οικονομικό λογαριασμό χωρίς να έχει αλλάξει τίποτε ουσιαστικό στην Μέση Ανατολή. Τα πράγματα είναι μάλλον ξεκάθαρα: την ελληνική αλλά και την ευρωπαϊκή οικονομία δεν την συμφέρει η παράταση του πολέμου στο Ιράν, πόσο μάλλον που οι στόχοι του πλέον είναι όλο και πιο ασαφείς. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ζητήσει την συμβολή τους στο πεδίο, ωστόσο ο προβληματικός τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκε η Ευρώπη και οι ηγέτες της τον τελευταίο χρόνο από την Ουάσινγκτον, έχει αποδυναμώσει τις πιθανότητες στενότερης συνεργασίας των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Η περίπτωση του Ιράν, θυμίζει αρκετά την απροθυμία των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών να συμμετάσχουν στην “συμμαχία των προθύμων” κατά του Ιράκ και του Αφγανιστάν μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2001 στις ΗΠΑ. Όλα αυτά πάντως καταδεικνύουν την ανάγκη της αναθεώρησης της στρατηγικής Τραμπ απέναντι στους ευρωπαίους συμμάχους του καθώς είναι δεδομένο ότι τους έχει κι εκείνος ανάγκη σε έναν κόσμο τόσο μεγάλης αστάθειας. Η διόρθωση είναι επιτακτική, με άλλα λόγια, για το καλό και των δύο πλευρών.
Από τη μεριά της, η Ελλάδα έχει κινηθεί γρήγορα και αποφασιστικά στο στρατιωτικό επίπεδο προστατεύοντας την ασφάλεια τη δική της, της Κύπρου και εντέλει της Ευρώπης, ενώ το διπλωματικό της κεφάλαιο έχει ενισχυθεί με τρόπο εντυπωσιακό εξαιτίας των αποφασιστικών αυτών κινήσεων. Και οφείλουν όλοι να κατανοήσουν ότι υψηλό διπλωματικό κεφάλαιο που να μην βασίζεται και σε άξια λόγου στρατιωτική ισχύ δεν υπήρξε ούτε θα υπάρξει ποτέ στην Ιστορία. Ταυτόχρονα, όμως, η Ελλάδα πρέπει να έχει ως βασική της προτεραιότητα τα δικά της συμφέροντα. Ποια είναι αυτά; Το εθνικό της συμφέρον, το συμφέρον της Κύπρου που αποτελεί διαχρονικά αναπόσπαστο τμήμα του Ελληνισμού, καθώς και το ευρωπαϊκό συμφέρον, παρότι αυτό δεν είναι βέβαια ενιαίο. Ασφαλώς, η συμμαχία της με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ πρέπει να είναι πέραν κάθε αμφισβήτησης αλλά σε έναν κόσμο τεκτονικών αλλαγών, το μεγαλύτερο προτέρημα για τα έθνη είναι αυτό της διπλωματικής ευελιξίας και της ταχύτητας της προσαρμογής.
Αν η κυβέρνηση Τραμπ συνεχίσει να μην πιστεύει και να μην επενδύει στο ΝΑΤΟ και την ευρωατλαντική συμμαχία ενώ για το πανίσχυρο αλλά περικυκλωμένο από φανατικούς εχθρούς Ισραήλ, παραμείνει ως βασική προτεραιότητα η γεωπολιτική του ασφάλεια και όχι, π.χ., οι τιμές της ενέργειας, τότε η στάση μας οφείλει να είναι εκείνη του ρεαλισμού. Διότι μια ενδεχόμενη ενεργειακή και πληθωριστική κρίση θα έχει μεγάλες επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία που έχει μόλις λίγα χρόνια που ορθοπόδησε από την πολυετή της κρίση, και που έπιασε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και υγιή πλεονάσματα. Δυστυχώς, όλα αυτά κινδυνεύουν να αμφισβητηθούν αν ο πόλεμος κρατήσει υπερβολικά πολύ και επιφέρει μεγάλες καταστροφές στις πηγές της ενέργειας στην περιοχή. Το μείζον ερώτημα που τίθεται είναι και πάλι αν η κρίση αυτή θα μπορέσει να γίνει ο επιταχυντής της ευρωπαϊκής ενοποίησης και της κοινής αμυντικής της στρατηγικής. Διότι το συμπέρασμα του W. Durant παραμένει καίριο, με όλες τις πιθανές ενστάσεις: δεν αρκεί να είσαι ηθική δύναμη αν δεν μπορείς να προστατεύσεις με ρεαλιστικό τρόπο τα ζωτικά σου συμφέροντα.