Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο οι Δημοκρατικοί να επικρατήσουν στις ενδιάμεσες εκλογές και να αναλάβουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Γι' αυτό τον λόγο επεξεργάζεται ένα σχέδιο που θα επιτρέψει στον Αμερικανό πρόεδρο να συνεχίσει να προωθεί βασικές πτυχές της πολιτικής του μέσω της εκτελεστικής εξουσίας, ακόμη και χωρίς την έγκριση του νομοθετικού σώματος. Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος προετοιμάζεται για την έναρξη εκτεταμένων ερευνών από τους Δημοκρατικούς σχετικά με τις αποφάσεις και τη λειτουργία της κυβέρνησης.
Σύμφωνα με αξιωματούχο του Λευκού Οίκου και δύο ακόμη πρόσωπα που γνωρίζουν τις σχετικές προετοιμασίες και μίλησαν στο Reuters υπό τον όρο της ανωνυμίας, η διαδικασία σχεδιασμού βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και αρκετούς μήνες. Από τον Απρίλιο, ανώτατα στελέχη της κυβέρνησης, μεταξύ των οποίων ο αναπληρωτής προσωπάρχης Στίβεν Μίλερ και ο διευθυντής του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισμού, Ράσελ Βόουτ, συνεργάζονται με τη νομική υπηρεσία του Λευκού Οίκου, προκειμένου να εντοπίσουν ποιες κυβερνητικές πρωτοβουλίες μπορούν να υλοποιηθούν μονομερώς από τον πρόεδρο.
Στο επίκεντρο η αξιοποίηση της εκτελεστικής εξουσίας
Οι σχεδιαζόμενες ενέργειες αφορούν ένα ευρύ φάσμα πολιτικών, από τη μετανάστευση και τους δασμούς μέχρι το στεγαστικό κόστος και τις ομοσπονδιακές δαπάνες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον εντοπισμό των ορίων της προεδρικής εξουσίας, αλλά και στη δυνατότητα υπέρβασής τους μέσω επιθετικών νομικών ερμηνειών.
Ο νομικός σύμβουλος του Λευκού Οίκου, Γουίλ Σκαρφ, και η ομάδα του εξετάζουν, σύμφωνα με κυβερνητική πηγή, «τι μπορεί να κάνει νόμιμα ο Τραμπ από μόνος του, πού θα μπορούσε να ωθήσει στα όριά της την εξουσία του και πώς θα υπερασπιστεί αυτές τις αποφάσεις στα δικαστήρια».
Μεταξύ των μέτρων που βρίσκονται υπό εξέταση περιλαμβάνονται η επιβολή νέων δασμών στις εισαγωγές κρίσιμων ορυκτών και ανεμογεννητριών, η αυστηροποίηση των κανόνων χορήγησης θεωρήσεων εισόδου σε διεθνείς φοιτητές και προσωρινούς αλλοδαπούς εργαζομένους, καθώς και πρωτοβουλίες για τη μείωση του κόστους κατοικίας και κατασκευών. Παράλληλα, οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες έχουν ήδη καταθέσει προτάσεις και νομικές αξιολογήσεις για ενέργειες που θα μπορούσε να αναλάβει μονομερώς η κυβέρνηση.
Σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό διαδραματίζει ο Ράσελ Βόουτ, επικεφαλής του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισμού, το οποίο εποπτεύει τις ομοσπονδιακές δαπάνες. Ο Βόουτ εξετάζει ποιες κυβερνητικές προτεραιότητες μπορούν να προχωρήσουν αξιοποιώντας κονδύλια που έχουν ήδη εγκριθεί από το Κογκρέσο. Επιπλέον, επιδιώκει να τροποποιήσει τους κανόνες χορήγησης ομοσπονδιακών επιχορηγήσεων, ώστε οι πολιτικά διορισμένοι αξιωματούχοι να αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή στην επιλογή των προγραμμάτων που θα χρηματοδοτούνται με δημόσιο χρήμα. Με αυτόν τον τρόπο, ο Λευκός Οίκος θα μπορούσε να ενισχύσει τον έλεγχό του πάνω στην κατανομή των κρατικών πόρων, χωρίς να χρειάζεται νέα νομοθετική έγκριση.
Τι αλλάζει σε περίπτωση δημοκρατικής πλειοψηφίας
Στις ενδιάμεσες εκλογές, οι Δημοκρατικοί χρειάζονται καθαρό κέρδος τεσσάρων εδρών στη Βουλή των Αντιπροσώπων, αλλά και ανατροπή των σημερινών συσχετισμών στη Γερουσία. Οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν οριακή πλειοψηφία 218-214 στη Βουλή και 53-47 στη Γερουσία. Οι δημοσκοπήσεις ευνοούν τους Δημοκρατικούς για την ανάκτηση της Βουλής, ενώ η αναμέτρηση για τη Γερουσία παραμένει αμφίρροπη.
Μια τέτοια εξέλιξη θα έδινε στους Δημοκρατικούς τη δυνατότητα να μπλοκάρουν νομοθετικές πρωτοβουλίες του Τραμπ, να περιορίσουν τις δημοσιονομικές του προτεραιότητες και κυρίως να ξεκινήσουν κοινοβουλευτικές έρευνες. Ωστόσο, δεν θα αφαιρούσε από τον πρόεδρο τις σημαντικές αρμοδιότητες που διαθέτει στους τομείς του εμπορίου, της εξωτερικής πολιτικής και της λειτουργίας της ομοσπονδιακής διοίκησης.
Ο Τραμπ έχει ήδη αξιοποιήσει εκτεταμένα τις προεδρικές αρμοδιότητες από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, τον Ιανουάριο του 2025. Έχει επιβάλει ευρείς δασμούς, εντείνει την καταστολή της παράτυπης μετανάστευσης, περιορίσει το ομοσπονδιακό εργατικό δυναμικό και προωθήσει στόχους εξωτερικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου κατά του Ιράν, χωρίς προηγούμενη έγκριση του Κογκρέσου ή ψήφιση νέων νόμων.
Εξαίρεση αποτέλεσε το εκτεταμένο πακέτο φορολογικών ελαφρύνσεων και περικοπών δαπανών, το οποίο εγκρίθηκε από το ελεγχόμενο από τους Ρεπουμπλικανούς Κογκρέσο και υπογράφηκε από τον πρόεδρο τον Ιούλιο του 2025.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει επανειλημμένα επικαλεστεί την κήρυξη καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, προκειμένου να διευρύνει τις δυνατότητες μονομερούς παρέμβασής του. Το Κογκρέσο μπορεί να ψηφίσει τον τερματισμό τέτοιων καταστάσεων, ωστόσο ο πρόεδρος διατηρεί το δικαίωμα άσκησης βέτο. Για την ανατροπή του απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο νομοθετικά σώματα.
Τα όρια και τα εμπόδια που μπορεί να θέσει το Κογκρέσο
Παρά τις σημαντικές εξουσίες του προέδρου, μια Δημοκρατική πλειοψηφία θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρά εμπόδια στην υλοποίηση της κυβερνητικής πολιτικής. Ο έλεγχος της Γερουσίας θα επέτρεπε στους Δημοκρατικούς να μπλοκάρουν τον διορισμό δικαστών και ανώτατων κυβερνητικών αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένων πιθανών υποψηφίων για το Ανώτατο Δικαστήριο.
«Θα περίμενα ότι θα είναι εξαιρετικά απρόθυμοι να εγκρίνουν οποιονδήποτε διορισμό του προέδρου», δήλωσε ο Άντριου Μπους, καθηγητής δημόσιας πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Τενεσί και συγγραφέας ιστορικής μελέτης για τις ενδιάμεσες εκλογές.
Επιπλέον, οι Δημοκρατικοί θα μπορούσαν να αρνηθούν να εγκρίνουν νομοσχέδια που υποστηρίζει ο Τραμπ. Από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος θα μπορούσε να ασκήσει βέτο σε νομοθετικές πρωτοβουλίες των Δημοκρατικών, ενώ είναι απίθανο εκείνοι να συγκεντρώσουν τις απαιτούμενες πλειοψηφίες για να το παρακάμψουν.
Καθοριστικό ρόλο θα μπορούσε επίσης να διαδραματίσει η δικαστική εξουσία. Τα δικαστήρια έχουν τη δυνατότητα να ακυρώσουν εκτελεστικές αποφάσεις που υπερβαίνουν τις νόμιμες αρμοδιότητες του προέδρου. Για τον λόγο αυτό, ο Λευκός Οίκος σχεδιάζει να ζητήσει νομικές γνωμοδοτήσεις από το υπουργείο Δικαιοσύνης, ώστε να προσδιοριστούν οι ενέργειες που μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου και οι τρόποι υπεράσπισής τους σε περίπτωση δικαστικών προσφυγών.
Προετοιμασία για κοινοβουλευτικές έρευνες των Δημοκρατικών
Το σημαντικότερο πρόβλημα για τον Τραμπ, ωστόσο, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω εκτελεστικών διαταγμάτων και αυτό είναι η δυνατότητα του Κογκρέσου να διεξάγει έρευνες για την κυβέρνηση.
Όπως είχε αποκαλύψει προηγουμένως το Reuters, ανώτατα στελέχη των Δημοκρατικών στη Βουλή και συνεργάτες κοινοβουλευτικών επιτροπών έχουν συζητήσει την αξιοποίηση ακροάσεων, κλητεύσεων και αιτημάτων προσκόμισης εγγράφων, προκειμένου να εξετάσουν εάν ο Τραμπ χρησιμοποίησε την προεδρική του εξουσία προς όφελος του ίδιου, πολιτικών συμμάχων ή χρηματοδοτών του.
Η κυβέρνηση προετοιμάζεται εδώ και μήνες και για αυτό το ενδεχόμενο. Νομικοί σύμβουλοι του Λευκού Οίκου ενημερώνουν πολιτικά διορισμένους αξιωματούχους και επικεφαλής ομοσπονδιακών υπηρεσιών σχετικά με τον χειρισμό κοινοβουλευτικών ερωτημάτων, αιτημάτων εγγράφων και κλητεύσεων, ενώ τους έχουν συστήσει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί με όσα καταγράφουν γραπτώς.
Παράλληλα, σύμφωνα με μία από τις πηγές του Reuters, η κυβέρνηση έχει ζητήσει γνωμοδότηση από το υπουργείο Δικαιοσύνης σχετικά με τη δυνατότητα επίκλησης του εκτελεστικού προνομίου, ώστε να προστατευθούν από τον κοινοβουλευτικό έλεγχο οι επικοινωνίες του προέδρου με ιδιώτες συμβούλους του.