Ο Θάνατος του Αλί Λαριτζανί αποδυναμώνει το καθεστώς των Μουλάδων στο Ιράν, αλλά μπορεί να προκαλέσει ένα ντόμινο απρόβλεπτων εξελίξεων, μεγάλης επικινδυνότητας.
Η δολοφονία του Αλί Λαριτζανί σηματοδοτεί μια καμπή για το Ιράν, με συνέπειες που εκτείνονται πέρα από την απώλεια ενός μόνο προσώπου και αγγίζουν τον ίδιο τον πυρήνα της πολιτικής και στρατηγικής σταθερότητας της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η κηδεία του μαζί με τον γιο του θα λάβει χώρα σήμερα, μεσημέρι Τετάρτης, στην Τεχεράνη.
Η Τεχεράνη εξαπέλυσε από χθες ένα εκτεταμένο μπαράζ επιθέσεων στο Ισραήλ και άλλες χώρες στη Μ. Ανατολή ως αντίποινα στην εν ψυχρώ δολοφονία του κορυφαίου αξιωματούχου, καθώς και άλλων μελών της ιρανικής ηγεσίας. Ο Ιρανός ΥΠΕΞ, Αμπάς Αραγτσί, διεμήνυσε ότι ολόκληρος ο κόσμος θα υποστεί τις συνέπειες του πολέμου.
Το καθεστώς αποδυναμώνεται και γίνεται πιο απρόβλεπτο
Οι εκτιμήσεις των Economist, CNN και BBC συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι το καθεστώς αποδυναμώνεται, αλλά ταυτόχρονα γίνεται πιο απρόβλεπτο και δυνητικά πιο επικίνδυνο.
Σύμφωνα με τον Economist, η εξόντωση υψηλόβαθμων αξιωματούχων, όπως ο Λαριτζανί, ενδέχεται να καθιστά το ιρανικό καθεστώς πιο εύθραυστο, καθώς απογυμνώνεται από έμπειρα στελέχη που μπορούσαν να ισορροπήσουν μεταξύ στρατιωτικής έντασης και πολιτικού υπολογισμού.
Ωστόσο, αυτή η αποδυνάμωση δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε αποκλιμάκωση.
Αντιθέτως, η απώλεια τέτοιων προσώπων μπορεί να δυσκολέψει την επίτευξη μιας διαπραγματευτικής λύσης, καθώς μειώνονται οι δίαυλοι επικοινωνίας και ενισχύονται οι φωνές που προκρίνουν τη σύγκρουση.
Το CNN, με τη σειρά του, σε σημερινό δημοσίευμα, εστιάζει στο ζήτημα της διαδοχής και στις εσωτερικές ισορροπίες εξουσίας.
Ο σκληροπυρηνικός πιθανός διάδοχος
Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν καλείται να επιλέξει τον επόμενο σύμβουλο εθνικής ασφάλειας, με τον Σαΐντ Τζαλίλι να προβάλει ως πιθανός διάδοχος. Μια τέτοια επιλογή, ωστόσο, θα μπορούσε να σηματοδοτήσει στροφή προς μια πιο σκληροπυρηνική γραμμή, περιορίζοντας τα περιθώρια διπλωματικών ελιγμών. Ο Τζαλίλι περιγράφεται ως λιγότερο διαλλακτικός και επικίνδυνος παίκτης στην ιρανική πολιτική σκηνή και τους εξωτερικούς της εχθρούς.
Οι αναλυτές που επικαλείται το δίκτυο προειδοποιούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποδυναμώσει περαιτέρω την ικανότητα του Ιράν να διαχειριστεί την κρίση σε διεθνές επίπεδο, εντείνοντας την απομόνωσή του άρα και τις πιθανότητες ακραίων επιλογών και αντιδράσεων.
Παράλληλα, το CNN υπογραμμίζει την αυξανόμενη επιρροή των Φρουρών της Επανάστασης, γεγονός που καταδεικνύει μια σταδιακή μετατόπιση της εξουσίας από τους πολιτικούς προς τους στρατιωτικούς μηχανισμούς. Αυτή η εξέλιξη ενδέχεται να οδηγήσει σε πιο επιθετικές στρατηγικές επιλογές, καθώς οι αποφάσεις λαμβάνονται με γνώμονα στρατιωτικά και όχι διπλωματικά κριτήρια.
Το BBC προσφέρει μια πιο λεπτομερή ανάλυση του ρόλου του ίδιου του Λαριτζάνι και του κενού που αφήνει πίσω του. Τονίζει ότι, αν και δεν ήταν στρατιωτικός διοικητής, υπήρξε κεντρική μορφή στη διαμόρφωση στρατηγικής, συνδυάζοντας ιδεολογική πίστη με τεχνοκρατικό ρεαλισμό. Η ικανότητά του να ισορροπεί ανάμεσα στη σκληρή ρητορική και τον υπολογισμένο σχεδιασμό τον καθιστούσε κρίσιμο παράγοντα σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων.
Ο Λαριτζανί και η κρίση ηγεσίας στο Ιράν
Ο Λαριτζανί ήταν ορκισμένος εχθρός της Δύσης και ένας εκ των αρχιτεκτόνων της «αντισιωνιστικής και αντιαμερικανικής» στρατηγικής της Τεχεράνης. Μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ είχε καταστεί de facto ηγέτης.
Η απουσία του γίνεται ιδιαίτερα αισθητή σε τρία βασικά μέτωπα: Τον πόλεμο, τις εσωτερικές αναταραχές και το πυρηνικό πρόγραμμα.
Στο πεδίο της σύγκρουσης, ο Λαριτζανί υποστήριζε μια στρατηγική μακροχρόνιας αντιπαράθεσης, ακόμη και με επέκταση της σύγκρουσης στην ευρύτερη περιοχή.
Στο εσωτερικό, είχε να αντιμετωπίσει ένα κύμα διαμαρτυριών που απειλούσε τη σταθερότητα του καθεστώτος.
Στο διεθνές επίπεδο διαχειριζόταν το αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Η απώλειά του, όπως επισημαίνει το BBC, επιτείνει μια ήδη υπάρχουσα κρίση ηγεσίας. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη λόγω της αβεβαιότητας γύρω από τον νέο ανώτατο ηγέτη και της καθυστέρησης στις δημόσιες εμφανίσεις και αποφάσεις. Αυτό το κενό εξουσίας δημιουργεί συνθήκες όπου οι στρατιωτικοί αποκτούν μεγαλύτερη αυτονομία, οδηγώντας σε ταχύτερες, αλλά λιγότερο συντονισμένες, αποφάσεις.
Βραχυπρόθεσμα, το πιθανότερο σενάριο είναι η σκλήρυνση της στάσης του Ιράν τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό. Η απειλή αντιποίνων και η ενίσχυση της καταστολής αποτελούν ήδη ενδείξεις αυτής της τάσης.
Μακροπρόθεσμα, όμως, η συνεχής απώλεια έμπειρων στελεχών ενδέχεται να διαβρώσει τη λειτουργικότητα του κράτους, καθιστώντας δυσκολότερη τη διαχείριση μιας χώρας με σύνθετες προκλήσεις.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η αβεβαιότητα γίνεται ο κυρίαρχος παράγοντας, αυξάνοντας τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης και, ακόμα χειρότερα, απρόβλεπτες αντιδράσεις και εξελίξεις, ενδεχομένως.