Ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιέρενσεν, σε άρθρο του στο iefimerida.gr, αναλύει την ανάγκη της Ευρώπης να περιορίσει την εξάρτησή της από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, επιταχύνοντας την ενεργειακή μετάβαση και ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και την ανεξαρτησία της.
Το άρθρο του Νταν Γιέρενσεν στο iefimerida
Ο Αμερικανός ευθυμογράφος Will Rogers είχε παρατηρήσει ότι υπάρχουν τρία είδη ανθρώπων: εκείνοι που μαθαίνουν διαβάζοντας, εκείνοι που μαθαίνουν μέσω της παρατήρησης, και οι υπόλοιποι, που πρέπει να πάθουν για να μάθουν.
Στην Ευρώπη, μαθαίνουμε από τα παθήματά μας.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η αναταραχή που ακολούθησε προκάλεσαν σοκ στο ενεργειακό μας σύστημα. Πιο πρόσφατα, η σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο πυροδότησε νέους κλυδωνισμούς. Χάρη στην εμπειρία μας από την ενεργειακή κρίση του 2022, η Ευρώπη ήταν καλύτερα προετοιμασμένη. Ωστόσο, η ουσία είναι ότι παραμένουμε εκτεθειμένοι σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς. Από την έναρξη της σύγκρουσης, η ΕΕ έχει δαπανήσει για εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου πάνω από 100 δισ. ευρώ επιπλέον, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Δεν μαθαίνουμε μόνο από τα παθήματά μας — τα πληρώνουμε και ακριβά.
Το δίδαγμα δεν θα μπορούσε να είναι σαφέστερο: πρέπει να απαλλαγούμε από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, όσο το δυνατόν περισσότερο και όσο πιο γρήγορα γίνεται. Όσο περισσότερη καθαρή ενέργεια παράγουμε —από εγχώριες πηγές, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η πυρηνική ενέργεια και η γεωθερμία— τόσο χαμηλότεροι θα είναι οι λογαριασμοί μας. Ταυτόχρονα, ενισχύουμε την ενεργειακή μας ασφάλεια και την ενεργειακή μας ανεξαρτησία και μειώνουμε τις εκπομπές ρύπων.
Αυτή είναι η κατεύθυνση που ακολουθούμε. Πέρυσι, προσθέσαμε 89 γιγαβάτ από ανανεώσιμες πηγές στο ενεργειακό μας σύστημα. Ένα γιγαβάτ αρκεί για να ηλεκτροδοτήσει έως και ένα εκατομμύριο νοικοκυριά! Και για πρώτη φορά στα χρονικά, η ΕΕ παρήγαγε περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από ηλιακές και αιολικές πηγές παρά από ορυκτά καύσιμα. Με άλλα λόγια, το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς μας είναι «made in Europe», γεγονός που μας καθιστά λιγότερο εξαρτημένους από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Από το 2022 έχουμε μειώσει σημαντικά την κατανάλωση φυσικού αερίου, κατά 17%.
Δεν αλλάζουμε όμως μόνο το πώς παράγουμε ηλεκτρική ενέργεια στην Ευρώπη, αλλά και το πώς τη μοιραζόμαστε. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι χώρες της ΕΕ έχουν συνδέσει τις αγορές τους ηλεκτρικής ενέργειας σε βαθμό που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο. Αυτό καθιστά πολύ πιο εύκολη την αμοιβαία στήριξη με προμήθειες σε περιόδους ανάγκης, καθώς και τη διασυνοριακή αγορά και πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στην καλύτερη δυνατή τιμή.
Η πρόοδος αυτή έχει ενισχύσει τα θεμέλια του ενεργειακού μας συστήματος. Μπορούν όμως τα θεμέλια αυτά να αντέξουν τους αβέβαιους καιρούς μας; Πιστεύω ότι μπορούν, εάν παραμείνουμε προσηλωμένοι σε μια σταθερή στρατηγική. Ο καλός σχεδιασμός και η ανάληψη δεσμεύσεων είναι μόνο ένα πρώτο βήμα· πρέπει να ακολουθήσει η πραγματική εφαρμογή στην πράξη. Την ευθύνη για το επόμενο αυτό βήμα την έχουν διάφοροι φορείς: από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη έως τις περιφέρειες και τις επιχειρήσεις.
Καταρχάς, ενώ συνεχίζουμε να αυξάνουμε τον εσωτερικό ενεργειακό εφοδιασμό μας, πρέπει να συνεχίσουμε να διαφοροποιούμε και τον εξωτερικό. Για πολλά χρόνια, δεκαετίες, βασιζόμασταν στη Ρωσία για το 40% των εισαγωγών μας φυσικού αερίου. Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί σε κάτι παραπάνω από 10% και σύντομα θα μηδενιστεί, διότι η απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού αερίου έχει κατοχυρωθεί στη νομοθεσία της ΕΕ. Καθώς κλείνουμε τη στρόφιγγα στη ρωσική ενέργεια, ανοίγουμε τις πόρτες σε ένα πιο διαφοροποιημένο φάσμα αξιόπιστων προμηθευτών. Οι προμηθευτές αυτοί γνωρίζουν ότι είμαστε αξιόπιστοι αγοραστές. Η ΕΕ υποστηρίζει το ελεύθερο εμπόριο — η αγορά μας είναι δίκαιη, σταθερή και ανοικτή στις επιχειρήσεις. Επιπλέον, καθώς το εμπόριο ενέργειας μετακινείται πέρα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, η Ευρώπη επιδιώκει επίσης να διαφοροποιήσει τις πηγές ενέργειας, αυξάνοντας σταδιακά τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας και νέων μορφών καθαρής ενέργειας.
Δεύτερον, ένα ενεργειακό σύστημα περιλαμβάνει πολλούς παράγοντες, τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αποκλίνοντα συμφέροντα — αλλά στην Ευρώπη λειτουργούμε με ομαδικότητα. Τα κράτη μέλη συντονίζονται στενά στον καθορισμό διαδικασιών έκτακτης ανάγκης και στην ενεργοποίηση της χρήσης αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν επίσης καίριο ρόλο — είναι πολύ δραστήριες στις παγκόσμιες αγορές και, ως εκ τούτου, προμηθεύονται την ενέργεια που χρειαζόμαστε στην καλύτερη τιμή. Επιπλέον, η Ευρώπη είναι ελκυστική για τους επενδυτές, οι οποίοι εκτιμούν τη σταθερότητα και την προβλεψιμότητά μας.
Γι' αυτό και τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί αθρόα εισροή επενδύσεων στις ενεργειακές υποδομές της ΕΕ: από το 2023 οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν προσελκύσει το μεγαλύτερο μερίδιο ιδιωτικών επενδύσεων σε ευρωπαϊκές υποδομές, φθάνοντας τα 15,5 δισ. ευρώ το 2024 — αύξηση άνω του 150% από το 2020. Η διατήρηση αυτής της καλής συνεργασίας μεταξύ όλων των παραγόντων του ενεργειακού μας συστήματος θα είναι κρίσιμη τα επόμενα χρόνια. Για να το θέσουμε απλά: δουλεύουμε καλύτερα όταν δουλεύουμε μαζί.
Τέλος, πρέπει να μπούμε σε μια νέα φάση της καθαρής μας μετάβασης: στη φάση της επιτάχυνσης. Ως εκ τούτου, ενισχύουμε το ενεργειακό δίκτυο της Ευρώπης, μειώνοντας τους χρόνους αναμονής για έργα καθαρής ενέργειας, ενισχύοντας τις διασυνοριακές συνδέσεις, και βελτιώνοντας τον τρόπο σχεδιασμού του δικτύου μας. Ταυτόχρονα, εργαζόμαστε για τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας της ΕΕ, ώστε τα σπίτια, οι βιομηχανίες και τα μέσα μεταφοράς μας να μπορούν να αξιοποιούν τη φθηνή, καθαρή ενέργεια που παράγουμε. Για να στηρίξουμε τους ανανεώσιμους πόρους μας με ένα αξιόπιστο βασικό φορτίο, μπορούμε να βασιστούμε στις υφιστάμενες υποδομές πυρηνικής ενέργειας και επίσης να προωθήσουμε την επόμενη γενιά πυρηνικής ενέργειας. Εάν εντείνουμε την ενωσιακή συνεργασία Με την ενίσχυση της συνεργασίας της ΕΕ σε στις αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως οι μικροί δομοστοιχειωτοί αντιδραστήρες και η σύντηξη, μπορούμε να θέσουμε την Ευρώπη στην πρωτοπορία των πυρηνικών εξελίξεων.
Τους προσεχείς μήνες, θα παρουσιάσουμε τη μορφή που επιθυμούμε να λάβει το ενεργειακό σύστημα της Ευρώπης την επόμενη δεκαετία. Θέτοντας συγκεκριμένους στόχους για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την απόδοση και τον εξηλεκτρισμό για το 2040, μπορούμε να επενδύσουμε στο ενεργειακό μας σύστημα με αυτοπεποίθηση και σύμπνοια.
Αυτή η σύμπνοια δεν θα μας οδηγήσει μόνο στην κλιματική ουδετερότητα, αλλά θα ενισχύσει επίσης την οικονομική μας ανταγωνιστικότητα και την ενεργειακή μας ανεξαρτησία. Αυτό επιβεβαιώνει ένα βασικό δίδαγμα από τις κρίσεις που αντιμετωπίσαμε στο παρελθόν: η ενεργειακή μετάβαση πάει χέρι-χέρι με την ενεργειακή ασφάλεια. Εάν εμπεδώσουμε αυτό το δίδαγμα, θα μπορέσουμε να αποφύγουμε μελλοντικούς κλυδωνισμούς στο σύστημά μας.