Ο Ντόναλντ Τραμπ και το δόγμα του για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ αλλάζει τα δεδομένα, μετά την επεισοδιακή επιχείρηση ανατροπής του Νικολάς Μαδούρο με την αρπαγή του στην Βενεζουέλα.
Για περισσότερο από μία δεκαετία, ο Ντόναλντ Τραμπ έχτισε την πολιτική του ταυτότητα πάνω στην υπόσχεση ότι θα απεγκλωβίσει τις Ηνωμένες Πολιτείες από τους «ατελείωτους πολέμους» και τις αποτυχημένες προσπάθειες «οικοδόμησης εθνών» στο εξωτερικό.
Παρουσιάστηκε ως ο πρόεδρος που θα έβαζε τέλος στις στρατιωτικές περιπέτειες και θα πρότασσε την αμερικανική εξωτερική πολιτική στις αρχές του «America First». Ωστόσο, τα γεγονότα των τελευταίων μηνών – και ιδιαίτερα η επιχείρηση σύλληψης του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα– δείχνουν μια εντυπωσιακή και επικίνδυνη μετατόπιση, σύμφωνα με μια ανάλυση του αμερικανικού δικτύου NBC.
Από την Βενεζουέλα ο Τραμπ έστειλε μήνυμα σε όλο τον πλανήτη
Η αιφνιδιαστική στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στο έδαφος της Βενεζουέλας, η οποία κατέληξε στη σύλληψη του Μαδούρο και στη μεταφορά του στις Ηνωμένες Πολιτείες για να αντιμετωπίσει κατηγορίες περί ναρκοτρομοκρατίας αποτέλεσε σημείο καμπής.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα αναλάβουν προσωρινά τη διακυβέρνηση της χώρας, ενώ αμερικανικές εταιρείες θα εισέλθουν στον πετρελαϊκό της τομέα για να αυξήσουν την παραγωγή και τις εξαγωγές. Η εικόνα θύμισε σε πολλούς προηγούμενες επεμβάσεις των ΗΠΑ, όπου στρατιωτική ισχύς και οικονομικά συμφέροντα συνδέθηκαν στενά.
«Συνδιαλλασσόμαστε με κόσμο που μόλις ορκίστηκε. Μη με ρωτήσετε ποιος κυβερνάει, διότι θα σας δώσω μια απάντηση που θα είναι πολύ αμφιλεγόμενη», είπε ο Αμερικανός πρόεδρος σε δημοσιογράφους που τον συνόδευαν στο προεδρικό αεροσκάφος, όταν ρωτήθηκε αν συνομίλησε με την προσωρινή πρόεδρο, Ντέλσι Ροδρίγκες.
«Αυτό σημαίνει ότι εμείς κυβερνάμε», απάντησε ο Ντόναλντ Τραμπ όταν δημοσιογράφοι τον πίεσαν να εξηγήσει τι εννοούσε.
Ποιος έχει σειρά;
Ο Τραμπ όμως δεν περιορίστηκε στη Βενεζουέλα. Με δηλώσεις που θύμιζαν περισσότερο πολεμικές προειδοποιήσεις παρά διπλωματία, έστειλε σαφή μηνύματα σε ηγέτες άλλων χωρών της Λατινικής Αμερικής. Κατηγόρησε τον πρόεδρο της Κολομβίας, Γκουστάβο Πέτρο, ότι «παράγει κοκαΐνη» και προειδοποίησε ότι «πρέπει να προσέχει τα νώτα του».
Για το Μεξικό, εξέφρασε ανοιχτά την ανυπομονησία του για τον τρόπο αντιμετώπισης των καρτέλ ναρκωτικών, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να αναλάβουν δράση. Ακόμη και η Κούβα μπήκε στο κάδρο, με τον Τραμπ και τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο να αφήνουν να αιωρείται η απειλή περαιτέρω παρεμβάσεων, χαρακτηρίζοντας την χώρα ως καθεστώς σε παρακμή.
Η ρητορική αυτή συνιστά μια σαφή απομάκρυνση από την αντιεπεμβατική στάση που ο ίδιος ο Τραμπ είχε υιοθετήσει στο παρελθόν. Το 2016, είχε χαρακτηρίσει τις πολιτικές αλλαγής καθεστώτων «απόλυτη αποτυχία», επικρίνοντας σφοδρά τους πολέμους στο Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Λιβύη. Ακόμη και στην προεκλογική του εκστρατεία το 2024, υποσχόταν να απομακρύνει τους «πολεμοκάπηλους» από την Ουάσιγκτον και να επικεντρωθεί στην εσωτερική ανασυγκρότηση της χώρας.
Τα πεπραγμένα του Τραμπ που αλλάζουν το αφήγημα
Ωστόσο, κατά το πρώτο έτος της νέας του θητείας, ο Τραμπ έχει ήδη διατάξει στρατιωτικές επιθέσεις σε μια εντυπωσιακά μεγάλη λίστα χωρών: Υεμένη, Συρία, Ιράκ, Σομαλία, Νιγηρία, Ιράν και πλέον Βενεζουέλα. Πολλές από αυτές τις επιχειρήσεις δεν είχαν έγκριση από το Κογκρέσο, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σχετικά με τη νομιμότητά τους, τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και διεθνώς.
Η κυβέρνηση υπερασπίζεται τις ενέργειες αυτές ως μέρος της ατζέντας «America First». Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου υποστήριξε ότι ο Τραμπ απλώς υλοποιεί τις προεκλογικές του δεσμεύσεις για την «καταστροφή των ξένων καρτέλ ναρκωτικών» και την προστασία των Αμερικανών πολιτών. Παράλληλα, αξιωματούχοι επικαλούνται τον ρόλο του στη διαμεσολάβηση μιας εύθραυστης κατάπαυσης του πυρός στη Μέση Ανατολή ως απόδειξη ότι η σκληρή γραμμή μπορεί να αποδώσει.
Οι επικριτές, ωστόσο, προειδοποιούν για τους κινδύνους. Ο πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου Σεθ Τζόουνς σημειώνει ότι η κυβέρνηση Τραμπ φέρει πλήρως την ευθύνη για όσα θα ακολουθήσουν στη Βενεζουέλα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όπως τονίζει, δεν είναι η στρατιωτική επιτυχία αλλά η πολιτική νομιμοποίηση καθώς αν ο λαός της Βενεζουέλας δεν αποδεχθεί τη νέα τάξη πραγμάτων, οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν σε μια μακροχρόνια και δαπανηρή δέσμευση, παρόμοια με εκείνη του Ιράκ.
Ακόμη και εντός του κινήματος MAGA, η δυσαρέσκεια αυξάνεται. Πολιτικοί που στήριξαν φανατικά τον Τραμπ εκφράζουν πλέον ανοιχτά την απογοήτευσή τους, υποστηρίζοντας ότι αυτό οι «ατελείωτες στρατιωτικές περιπέτειες» ήταν κάτι που οι ψηφοφόροι πίστευαν ότι θα τελείωνε. Ταυτόχρονα, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Αμερικανοί ανησυχούν περισσότερο για την οικονομία και το κόστος ζωής παρά για την εξωτερική πολιτική, γεγονός που ενδέχεται να μετατραπεί για τον Τραμπ σε πολιτικό βάρος.