Η είδηση ότι οι αμερικανικές δυνάμεις αναζητούν τον αγνοούμενο πιλότο του F-15, που καταρρίφθηκε από πύραυλο στο νότιο Ιράν, ανασύρει μνήμες από παλαιότερες κρίσεις.
- Το Ιράν αναμένεται να χρησιμοποιήσει τον αιχμάλωτο πιλότο ως μέσο πίεσης και διαπραγμάτευσης, αντλώντας στρατηγικό πλεονέκτημα από την κατάσταση, ενώ η τελική απόφαση εναπόκειται στους τοπικούς διοικητές.
- Οι πιθανές μέθοδοι πίεσης περιλαμβάνουν ψυχολογική πίεση, απομόνωση και στέρηση ύπνου, ενώ παράλληλα το Ιράν επιδιώκει να ισορροπήσει μεταξύ της ταπείνωσης του αντιπάλου και της προβολής μιας ανθρωπιστικής εικόνας.
- Η αντίδραση του Τραμπ παραμένει απρόβλεπτη, ενώ παράλληλα αναδεικνύεται η σημασία της εκπαίδευσης των Αμερικανών πιλότων για επιβίωση σε εχθρικό έδαφος.
- Οι πιλότοι εκπαιδεύονται για επιβίωση και διαφυγή, χρησιμοποιώντας τεχνικές απόκρυψης και επικοινωνίας, ενώ οι επιχειρήσεις διάσωσης είναι υψηλού ρίσκου, αναδεικνύοντας τη σημασία της προτεραιότητας στη διάσωση ζωών.
Όπως σημειώνει σε άρθρο του στη Daily Mail ο Μάθιου Γκουλντ, πρώην αναπληρωτής πρέσβης του Ηνωμένου Βασιλείου στο Ιράν, «η αναφορά των ιρανικών μέσων για αμερικανική επιχείρηση διάσωσης αγνοούμενου θα προκαλέσει ανατριχιαστικές αναμνήσεις από την κρίση των ομήρων το 1979, όταν 66 Αμερικανοί, συμπεριλαμβανομένων διπλωματών και πολιτικού προσωπικού, κρατήθηκαν όμηροι μετά την εισβολή στο αμερικανικό προξενείο στην Τεχεράνη».
Η ίδια η ιστορία έχει δείξει ότι τέτοιες καταστάσεις μπορεί να διαρκέσουν μήνες. «Το Ιράν είναι υπομονετικό», αναφέρει ο Γκουλντ, «θα μπορούσαν να αφήσουν μια αντιπαράθεση για έναν όμηρο να διαρκέσει μήνες ή ακόμη και χρόνια, για να εξαντλήσουν την θέληση του αντιπάλου».
Πώς συμπεριφέρεται το ιρανικό καθεστώς στους αιχμαλώτους
Παρά την προκλητική του ρητορική, το Ιράν δεν επιδιώκει αυτοκτονικές ενέργειες. Σύμφωνα με τον Γκουλντ, «Το καθεστώς έχει οξεία αίσθηση για το πώς να δημιουργεί μοχλό πίεσης στους εχθρούς του», εξ ου και η αμοιβή των 60.000 δολαρίων που προσφέρει για τη σύλληψη του πιλότου. Η κράτηση ενός πιλότου προσφέρει στρατηγικό πλεονέκτημα, επιτρέποντας στο Ιράν να διαπραγματευτεί ή να προβάλλει διεθνώς τον ρόλο του ως «θύματος».
Ωστόσο, οι αποφάσεις έχουν πλέον μεταφερθεί σε τοπικούς διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης, οι οποίοι μπορεί να ακολουθήσουν πιο αυστηρή πολιτική. «Αυτό μπορεί να σημαίνει σωματική κακομεταχείριση, αλλά πιο πιθανό είναι ψυχολογική πίεση», προσθέτει ο Γκουλντ, αναφερόμενος σε προηγούμενες εμπειρίες με Βρετανούς στρατιωτικούς που είχαν πέσει στα χέρια των Ιρανών.
Πιθανές μέθοδοι πίεσης με εικονικές εκτελέσεις, απομόνωση και στέρηση ύπνου
Όπως θυμάται ο ίδιος, οι Βρετανοί στρατιώτες που αιχμαλωτίστηκαν από τους Φρουρούς της Επανάστασης το 2004 «οδηγήθηκαν με δεμένα τα μάτια στην έρημο και υποβλήθηκαν σε εικονικές εκτελέσεις». Παράλληλα, τους ανάγκαζαν να διαβάζουν συγγράμματα για τις κάμερες, ζητώντας συγγνώμη για το «έγκλημά τους».
Με έναν Αμερικανό πιλότο, η αντιμετώπιση θα μπορούσε να περιλαμβάνει παρόμοιες τακτικές, μαζί με απομόνωση και στέρηση ύπνου. Όπως εξηγεί ο Γκουλντ, «το Ιράν θέλει να κρατήσει τον πιλότο ζωντανό για να έχει έναν μέγιστο μοχλό πίεσης, αλλά η απρόβλεπτη κατάσταση μπορεί να επιφέρει κινδύνους».
Προπαγάνδα και διεθνείς πιέσεις
Το καθεστώς πιθανόν να επιδείξει τον πιλότο ως «τρόπαιο» για λόγους προπαγάνδας, σε απόρρητη τοποθεσία, πιθανώς σε στρατώνες των Φρουρών της Επανάστασης. Παράλληλα, η ιρανική στρατηγική εξισορροπεί μεταξύ ταπεινωτικής συμπεριφοράς προς τον αντίπαλο και της ανάγκης να δείξει «ανθρωπιστική στάση» διεθνώς.
«Υπάρχουν έντονες εντάσεις εντός της ιρανικής ιεραρχίας μεταξύ αυτών που επιθυμούν την ταπείνωση του μεγαλύτερου εχθρού τους και αυτών που θέλουν να εμφανιστούν ως ανώτεροι ηθικά από τον εχθρό», σημειώνει ο Γκουλντ.
Πώς θα αντιδράσει ο Τραμπ;
Τέλος, όπως σημειώνει ο Γκουλντ, το Ιράν σήμερα βρίσκεται αντιμέτωπο με έναν πολύ διαφορετικό Αμερικανό ηγέτη από τον Τζίμι Κάρτερ το 1979.
«Με τον Ντόναλντ Τραμπ, είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθεί τι θα κάνει», υπογραμμίζει ο Βρετανός πρώην διπλωμάτης, προσθέτοντας ότι η εμπειρία των προηγούμενων κρίσεων στοιχειώνει κάθε ώρα μέχρι την ασφαλή επιστροφή του πιλότου.
Πώς εκπαιδεύονται οι Αμερικανοί πιλότοι για να επιβιώνουν πίσω από τις εχθρικές γραμμές
Το περιστατικό έχει φέρει στο προσκήνιο τις απαιτητικές συνθήκες εκπαίδευσης των πιλότων της Πολεμικής Αεροπορίας των Ηνωμένων Πολιτειών και τις τεχνικές επιβίωσης που καλούνται να εφαρμόσουν σε εχθρικό έδαφος προκειμένου να μπορέσουν να επιβιώσουν μόνοι τους μέχρι να εντοπιστούν και να διασωθούν.
Οι πιλότοι της αμερικανικής πολεμικής αεροπορίας εκπαιδεύονται μέσω του προγράμματος SERE (Survival, Evasion, Resistance, Escape, δηλαδή Επιβίωση, Αποφυγή, Αντίσταση, Διαφυγή), το οποίο προσομοιώνει σενάρια κατάρριψης και απομόνωσης.
Όπως εξηγεί στο CNN ο πρώην συνταγματάρχης Cedric Leighton, «αυτό που μαθαίνουν οι πιλότοι είναι ότι, μόλις εκτιναχθούν από το μαχητικό, πρέπει να βρουν το καλύτερο σημείο για να κρυφτούν ή να διαφύγουν, ανάλογα με το περιβάλλον».
Κρυμμένοι από τους εχθρούς αλλά εντοπίσιμοι από τις αμερικανικές δυνάμεις
Η επιβίωση δεν εξαρτάται μόνο από την απόκρυψη. Οι πιλότοι πρέπει να παραμένουν και προσβάσιμοι για τις δυνάμεις διάσωσης. Σε αστικές περιοχές, αυτό μπορεί να σημαίνει καταφύγιο σε ταράτσες, ενώ σε πιο απομονωμένες περιοχές την εύρεση ανοικτού χώρου για προσγείωση ελικοπτέρου.
Ο πρώην πιλότος Houston Cantwell συμβουλεύει: «Αν χρειαστεί να μετακινηθώ, θα το κάνω τη νύχτα», ώστε να μειωθούν οι πιθανότητες εντοπισμού.
Η πρόσβαση σε νερό θεωρείται κρίσιμη. «Μπορείς να επιβιώσεις χωρίς τροφή για κάποιο διάστημα, αλλά χρειάζεσαι νερό κάθε μέρα», επισημαίνει ο ίδιος.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του πρώην πιλότου Scott O'Grady, ο οποίος καταρρίφθηκε το 1995 στη Βοσνία και διασώθηκε μετά από έξι ημέρες. Κατάφερε να επιβιώσει συλλέγοντας νερό από τη βροχή και την υγρασία του εδάφους, χρησιμοποιώντας αυτοσχέδια μέσα.
Σιωπηλά σήματα και τεχνολογία
Κεντρικό ρόλο παίζει και ο εξοπλισμός εντοπισμού. Οι πιλότοι διαθέτουν ραδιοφάρους, οι οποίοι ενεργοποιούνται επιλεκτικά.
Όπως εξηγεί στο γαλλικό δίκτυο BFM ο ναύαρχος Jean-Louis Vichot, «αυτοί οι ραδιοφάροι δεν μπορούν να λειτουργούν συνεχώς, γιατί τότε ο εχθρός θα μπορούσε να τους εντοπίσει». Και συμπληρώνει: «συνήθως εκπέμπουν μόνο σε συχνότητες που γνωρίζουν όσοι τους αναζητούν».
Επιχειρήσεις υψηλού ρίσκου
Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις διάσωσης θεωρούνται από τις πιο επικίνδυνες στρατιωτικές αποστολές. Οι ΗΠΑ διατηρούν μονάδες σε συνεχή ετοιμότητα για τέτοια σενάρια.
Ο στρατηγός Jean-Paul Paloméros υπογραμμίζει ότι «οι Αμερικανοί έχουν αναπτύξει άμεσα όλα τα απαραίτητα μέσα. Είναι πάντα έτοιμοι, γιατί γνωρίζουν ότι κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί».
Ωστόσο, το ρίσκο είναι τεράστιο. Σε βίντεο από την περιοχή, αμερικανικό ελικόπτερο που πετά χαμηλά δέχεται πυρά από ενόπλους. Όπως συνοψίζει ο αναλυτής Aaron McLean: «Πρόκειται για ενέργειες που γίνονται μόνο όταν είσαι έτοιμος να αναλάβεις πολύ μεγάλο ρίσκο, επειδή ο στόχος είναι εξαιρετικά σημαντικός – να σωθούν ζωές».