Η απόφαση του προέδρου της Κίνας Σι Τζινπίνγκ να θέσει υπό έρευνα τον κορυφαίο στρατηγό της χώρας και πρώην στενό του σύμμαχο συνιστά την πιο εντυπωσιακή εξέλιξη στη μεγαλύτερη εκκαθάριση των ενόπλων δυνάμεων της Κίνας εδώ και περίπου μισό αιώνα.
Παράλληλα, η κίνηση αυτή του Κινέζου προέδρου έχει ευρύτερες πολιτικές και γεωστρατηγικές προεκτάσεις, αγγίζοντας ζητήματα όπως η Ταϊβάν, η διαδοχή στην ηγεσία και η εσωκομματική σταθερότητα, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το Bloomberg.
Η έρευνα για διαφθορά σε βάρος του Ζανγκ Γουχία, ο οποίος στο παρελθόν είχε περιγραφεί ως «ορκισμένος αδελφός» του Σι και της οικογένειάς του, σηματοδοτεί την εντυπωσιακή πτώση ενός ήρωα του Κομμουνιστικού Κόμματος με δεκαετίες προσωπικών και οικογενειακών δεσμών με τον Κινέζο ηγέτη.
Παράλληλα, αποδυναμώνει σοβαρά την ηγεσία του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού: στην Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή παραμένει πλέον μόνο ένας εν ενεργεία στρατιωτικός αξιωματικός δίπλα στον Σι, 72 ετών, όταν στην αρχή της τρίτης του θητείας το 2022 συμμετείχαν έξι στρατηγοί.
Αιφνιδιασμός από την ταχύτητα της έρευνας των κινεζικών Αρχών εις βάρος του αρχιστρατήγου
Η ταχύτητα με την οποία κινήθηκαν οι Αρχές προκάλεσε έκπληξη στους αναλυτές της Κίνας. Η ανακοίνωση της έρευνας ήρθε μόλις τέσσερις ημέρες μετά την αιφνίδια απουσία του 75χρονου Ζανγκ από κομματική συνεδρίαση. Αντίθετα, στην περίπτωση του Χε Γουεϊντόνγκ, πρώην Νο2 του κινεζικού στρατού που απομακρύνθηκε πέρυσι, μεσολάβησαν περίπου έξι μήνες μεταξύ της εξαφάνισής του και της επίσημης επιβεβαίωσης της έρευνας.
«Δεδομένης της βαθιάς φιλίας μεταξύ του Ζανγκ και του Σι, η φύση αυτής της προδοσίας πρέπει να είναι πολύ σοβαρή», σχολίασε ο Βίκτορ Σι, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο.
Οι ακριβείς λόγοι της έρευνας παραμένουν ασαφείς. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, ο Ζανγκ φέρεται να κατηγορείται για διαρροή πληροφοριών σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Κίνας προς τις ΗΠΑ, καθώς και για αποδοχή δωροδοκιών με αντάλλαγμα προαγωγές-κλειδιά, μεταξύ άλλων για τη θέση του υπουργού Άμυνας και θέσεις στο σύστημα στρατιωτικών προμηθειών. Το κινεζικό υπουργείο Άμυνας δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα σχολιασμού.
Κατηγορίες για διαφθορά
Η επίσημη εφημερίδα του κινεζική στρατού «PLA Daily» έδωσε το Σάββατο έμφαση στην πολιτική πίστη, κατηγορώντας τόσο τον Ζανγκ όσο και έναν ακόμη απομακρυνθέντα στρατηγό, τον Λιου Τζενλί, για διαφθορά. Σε ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, άρθρο της εφημερίδας ανέφερε ότι οι δύο άνδρες «ποδοπάτησαν» ένα «σύστημα ευθύνης» που διασφαλίζει την απόλυτη εξουσία του Σι στη διοίκηση του μεγαλύτερου μόνιμου στρατού στον κόσμο.
Η αναταραχή στην κινεζική στρατιωτική ελίτ έρχεται σε μια περίοδο διεθνούς αστάθειας, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται σε αντιπαραθέσεις με συμμάχους για ζητήματα όπως η Γροιλανδία, οι δασμοί και το μέλλον της διεθνούς τάξης. Το σκηνικό αυτό έχει αναζωπυρώσει συζητήσεις για το κατά πόσο ο Σι θα μπορούσε να επιχειρήσει κίνηση με στόχο την Ταϊβάν, την οποία το Πεκίνο θεωρεί κινεζικό έδαφος.
Διαδοχή, εσωτερικές ισορροπίες και στρατιωτική ετοιμότητα
Η πτώση του Ζανγκ εντείνει επίσης το παρασκήνιο ενόψει του συνεδρίου του 2027, όταν αναμένεται ευρεία αναδιάταξη της ηγεσίας και ο Σι εκτιμάται ότι θα επιδιώξει τέταρτη θητεία στο τιμόνι της Κίνας. Ως ισχυρότερος στρατηγός της χώρας και μέλος του Πολιτικού Γραφείου, ο Ζανγκ ήταν από τους ελάχιστους με τη δυνατότητα να συσπειρώσει ενδεχόμενη αντίσταση στα σχέδια διαδοχής.
«Ο στρατός είναι ο μόνος θεσμός στην Κίνα με ιστορικό αμφισβήτησης της κομματικής ηγεσίας», δήλωσε ο Ντένις Γουάιλντερ, πρώην αξιωματούχος της CIA. «Αν υποθέσουμε ότι ο Σι θέλει τέταρτη θητεία, θα έπρεπε να φοβάται ότι ο Ζανγκ θα μπορούσε να ηγηθεί μιας προσπάθειας απομάκρυνσής του».
Παρά το γεγονός ότι πολλά από όσα συμβαίνουν στο κινεζικό πολιτικό σύστημα παραμένουν κρυφά λόγω λογοκρισίας, οι κατηγορίες περί απιστίας εγείρουν ερωτήματα για το ποιον μπορεί πραγματικά να εμπιστευτεί ο Σι και για το επίπεδο δυσαρέσκειας στο εσωτερικό του κύκλου του.
Ταυτόχρονα, ανακύπτουν ανησυχίες για τη στρατιωτική ετοιμότητα. «Η κίνηση αυτή αφήνει τον στρατό της Κίνας σε κατάσταση αποδιοργάνωσης», εκτίμησε ο Λάιλ Μόρις του Asia Society Policy Institute. Αν και υπάρχουν στελέχη για να καλύψουν τα κενά, η σχεδόν πλήρης αποψίλωση της ανώτατης ηγεσίας απειλεί ένα εξαιρετικά συγκεντρωτικό σύστημα διοίκησης.
«Η απομάκρυνσή τους διαταράσσει τη λήψη αποφάσεων, υπονομεύει περαιτέρω την πρωτοβουλία και κλονίζει τα δίκτυα πίστης που στηρίζουν τη διοίκηση και τον έλεγχο», σημείωσε η Τζένιφερ Γουέλτς, επικεφαλής γεωοικονομικής ανάλυσης του Bloomberg Economics.
Κανείς δεν είναι στο απυρόβλητο
Παρά τις στενές προσωπικές και πολιτικές σχέσεις δεκαετιών με τον Σι Τζινπίνγκ, η απομάκρυνση του Ζανγκ δείχνει ότι κανείς δεν είναι πλέον ασφαλής στην κορυφή της κινεζικής εξουσίας.
«Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι κανένα στέλεχος της ηγεσίας δεν είναι προστατευμένο, ανεξαρτήτως της σχέσης του με τον Σι», δήλωσε ο Τζόναθαν Τζιν του Brookings Institution. «Πρόκειται για μια σεισμική μεταβολή στην κινεζική πολιτική υπό τον Σι Τζινπίνγκ».