Μπαίνοντας στην τρίτη ημέρα των πολεμικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ στη Μ. Ανατολή βλέπουμε πλέον να εξελίσσεται ένας γενικευμένος πόλεμος με όλο και περισσότερους εμπλεκόμενους και ένα ασαφές τέλος.
Τα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ πέτυχαν να εξοντώσουν τον ανώτατο ηγέτη του ιρανικού καθεστώτος και τα περισσότερα μέλη της στρατιωτικής ηγεσίας της χώρας. Παρόλα αυτά το Ιράν αντεπιτίθεται γενικεύοντας τις επιθέσεις του με πυραύλους και drone σε όλες σχεδόν τις αραβικές χώρες του Κόλπου, όπως και τις αμερικανικές και άλλες δυτικές βάσεις στην περιοχή. Παράλληλα ενεργοποιήθηκαν και οι πληρεξούσιοι σύμμαχοι του Ιράν, οι Χούθι και η Χεζμπολάχ. Τις πρώτες πρωϊνές ώρες της Δευτέρας πραγματοποιήθηκε πλήγμα με drone στη βρετανική βάση του Ακρωτηρίου στην Κύπρου, ευτυχώς μόνο με υλικές ζημιές.
Θα συνεχιστούν για μερικές εβδομάδες οι επιχειρήσεις στο Ιράν, λέει ο Τραμπ
Η γενίκευση του πολέμου από το Ιράν ανάγκασε τη Βρετανία, τη Γαλλία και τη Γερμανία να εκδώσουν κοινή ανακοίνωση με την οποία ουσιαστικά μπαίνουν στον πόλεμο. «Θα λάβουμε μέτρα για να υπερασπιστούμε τα συμφέροντά μας και εκείνα των συμμάχων μας στην περιοχή, επιτρέποντας ενδεχομένως τις απαραίτητες και αναλογικές αμυντικές ενέργειες για να καταστρέψουν την ικανότητα του Ιράν να εκτοξεύει πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη στην πηγή τους».
Ο Ντόναλντ Τραμπ από την πλευρά του δήλωσε πως οι επιχειρήσεις θα διαρκέσουν «γύρω στις τέσσερεις εβδομάδες» και πως «θα συνεχιστούν μέχρι επιτευχθούν οι σκοποί» της επιχείρησης. Υπάρχει όμως μια ασάφεια γύρω από το ποιοι είναι συγκεκριμένα οι στόχοι που έχουν θέσει οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Ο πρωταρχικός στόχος που είχε τεθεί ήταν η εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Το οποίο όμως υποτίθεται ότι είχε εξαλειφθεί στον “Πόλεμο των 12 ημερών” τον περασμένο Ιούνιο. Σύμφωνα με αξιωματούχους του Λευκού Οίκου, το Ιράν είχε αρχίσει να αναπτύσσει και πάλι πυρηνικό πρόγραμμα με στόχο την παραγωγή πυρηνικών όπλων.
Αντίθετες θέσεις στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ και Ιράν
Στις διαπραγματεύσεις που πραγματοποιήθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ιράν, με τη συμμετοχή και της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, οι δυο πλευρές εμφανίστηκαν με διαμετρικά αντίθετες θέσεις. Οι ΗΠΑ απαιτούσαν την πλήρη κατάργηση της διαδικασίας εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν εις το διηνεκές και σε αντιστάθμισμα πρότειναν να παρέχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες τα απαραίτητα πυρηνικά καύσιμα για την ειρηνική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στο Ιράν. Οι Ιρανοί διαπραγματευτές εμφανίστηκαν από την πλευρά τους με κάποιες ιδιαίτερα ασαφείς δεσμεύσεις για τον εμπλουτισμό του ουρανίου, και μάλιστα με χρονικό περιορισμό. Οι Ιρανοί επίσης δεν ήθελαν σε καμία περίπτωση να διαπραγματευθούν το συμβατικό πυραυλικό πρόγραμμά τους, κάτι που αποτελούσε κόκκινη γραμμή για τον Ντόναλντ Τραμπ αλλά και το Ισραήλ.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος πάντως φαίνεται πως είχε ήδη λάβει τις αποφάσεις του για πολεμικές επιχειρήσεις αρκετές ημέρες πριν από την αποτυχημένη διαπραγμάτευση την Πέμπτη στη Γενεύη. Σύμφωνα με την Washington Post, σημαντικό ρόλο στην απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ έπαιξε η πίεση που άσκησε για άμεση δράση ο de facto ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, όπως και η επιτυχία της CIA που κατάφερε να προσδιορίσει την ημέρα και το σημείο συνάντησης ανώτατων αξιωματούχων του ιρανικού καθεστώτος με τη συμμετοχή του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Ο Αμερικανός πρόεδρος, σε συνεννόηση πάντα με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, έκρινε ότι δεν έπρεπε να χαθεί η ευκαιρία για ένα καίριο πλήγμα αποκεφαλισμού της ιρανικής ηγεσίας.
Κλιμάκωση της αντίδρασης του Ιράν μετά την εξολόθρευση Χαμενεΐ
Η φόνευση του Χαμενεΐ ήταν βέβαιο ότι θα οδηγούσε σε κλιμάκωση της αντίδρασης από το ιρανικό καθεστώς. Δεν ήταν όμως απόλυτα αναμενόμενη η στόχευση των αραβικών κρατών του Κόλπου, και μάλιστα με αδιάκριτα πλήγματα σε αστικούς και εμπορικούς στόχους. Είναι πιθανό να πρόκειται για ένα προειλημμένο σχέδιο από την πλευρά των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν, οι οποίοι πλέον δρουν ανεξέλεγκτα από τις συμβατικές ένοπλες δυνάμεις της χώρας, όπως παραδέχθηκε την Κυριακή ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών.
Το ερώτημα πλέον που πλανάται είναι το ποιό μπορεί να είναι το τέλος αυτού του γενικευμένου πολέμου. Είναι λογικό να αναμένει κάποιος ότι εάν τα στρατιωτικά πλήγματα των ΗΠΑ, του Ισραήλ, και ενδεχομένως και της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας, συνεχιστούν για αρκετές ημέρες, αν όχι εβδομάδες, είναι βέβαιο ότι η δυνατότητα του Ιράν να εξαπολύει βαλλιστικούς πυραύλους θα περιοριστεί σημαντικά και ίσως και να εξαλειφθεί. Κανείς όμως δεν είναι βέβαιος εάν μπορούν να καταστραφεί ολοκληρωτικά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και κυρίως οι φυγοκεντρητές. Παράλληλα είναι πολύ δύσκολο να εξαληφθεί η ικανότητα των Φρουρών της Επανάσταση να παράγουν σε μαζικές ποσότητες τα περίφημα drone Σαχέντ, με τα οποία μπορούν να επιτύχουν σχετικά μικρά αλλά πολύ οδυνηρά πλήγματα στις αραβικές χώρες και το Ισραήλ.
Πλήγμα για το καθεστώς ο θάνατος του Χαμενεΐ
Σε πολιτικό επίπεδο, η εξόντωση του Αλί Χαμενεΐ είναι ένα σοβαρό πλήγμα για το καθεστώς αλλά είναι ελάχιστα πιθανό να οδηγήσει σε πτώση του καθεστώτος. Χιλιάδες Ιρανών πολιτών εξέφρασαν την ανακούφισή τους για τον θάνατο του αιμοσταγούς θρησκευτικού δικτάτορα, αλλά οι αρχές ασφαλείας του καθεστώτος είναι πανίσχυρες, και κυρίως είναι πλέον εντελώς αδίστακτες ως τη χρήση φονικής βίας κατά διαδηλωτών. Η μοναδική ίσως περίπτωση ρωγμής του συστήματος θα ήταν να υπάρξει εξέγερση μέρους ή του συνόλου των συμβατικών ενόπλων δυνάμεων με κάποιου είδους πραξικόπημα. Κάτι όμως που στην παρούσα συγκυρία πρέπει να θεωρείται ελάχιστα πιθανό.
Το επόμενο σενάριο θα ήταν η διαδοχή του Χαμενεΐ να οδηγήσει σε μια νέα ηγεσία, η οποία θα είναι διατεθειμένη να εμφανιστεί περισσότερο διαλλακτική απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Τα τρία μέλη του προσωρινού συμβουλίου που ανέλαβαν να διοικήσουν τη χώρα μέχρι την εκλογή νέου ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη μπορούν να χαρακτηριστούν ως σκληροπυρηνικά. Ο άλλος ισχυρός παίκτης είναι μέχρι προχθές πολιτικός σύμβουλος του Χαμενεΐ, Αλί Λαριτζανί, ο οποίος όμως θεωρείται οπαδός της σκληρής γραμμής και εμπνευστής της βάναυσης και αιματηρής καταστολής των μαζικών διαδηλώσεων του Ιανουαρίου. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε χθες πως έχει υπόψιν του τρία ονόματα εντός του καθεστώτος με τα οποία θα μπορούσε να υπάρξει ενδεχομένως μια διευθέτηση για το μέλλον της χώρας.
Προς το παρόν όμως όλα αυτά τα σενάρια πρέπει να θεωρούνται πολύ μακρινά, καθώς στο προσκήνιο βρίσκονται αυτή τη στιγμή τα εκατέρωθεν πυραυλικά πλήγματα με άγνωστο ακόμη το τέλος των επιχειρήσεων.