Η οικονομική πίεση των ΗΠΑ προς το Ιράν κλιμακώνεται, με την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ να επιχειρεί να στερήσει από την Τεχεράνη κάθε σημαντική πηγή εσόδων και να την οδηγήσει σε οικονομική ασφυξία.
- Το ιρανικό νόμισμα, το ριάλ, καταρρέει έναντι του δολαρίου, φτάνοντας σε νέα ιστορικά χαμηλά. Παράλληλα, ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα αγγίξει το 68,9% το 2026, εξανεμίζοντας τους μισθούς και αυξάνοντας δραματικά το κόστος των εισαγωγών.
- Η κρίση πλήττει άμεσα την αγοραστική δύναμη των πολιτών, με τις ιρανικές οικογένειες να αδυνατούν να καλύψουν βασικές ανάγκες. Η οικονομική πίεση έχει μεταφερθεί από τους δείκτες στην καθημερινότητα, περιορίζοντας την κατανάλωση βασικών αγαθών.
- Οι εξαγωγές πετρελαίου, η κύρια πηγή εσόδων της χώρας, έχουν σχεδόν μηδενιστεί λόγω του αμερικανικού αποκλεισμού. Το ΑΕΠ προβλέπεται να συρρικνωθεί κατά 5,4%, θέσεις εργασίας χάνονται και η οικονομία οδεύει προς βαθιά ύφεση.
- Η Ουάσιγκτον εντείνει την πίεση με νέο γύρο κυρώσεων, στοχεύοντας να αποκόψει κάθε οικονομική διέξοδο της Τεχεράνης. Ωστόσο, παρά την οικονομική ασφυξία, η ιρανική ηγεσία δεν έχει δείξει ακόμη σημάδια υποχώρησης ή συνθηκολόγησης.
Tο Axios καταγράφει πέντε βασικά πλήγματα που δέχεται η ιρανική οικονομία εξαιτίας του πολέμου, του αμερικανικού αποκλεισμού και της εντεινόμενης εκστρατείας κυρώσεων της Ουάσιγκτον.
Πρόκειται για πέντε εξελίξεις που, σύμφωνα με τo αμερικανικό Μέσο, αποτυπώνουν με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το οικονομικό κόστος που υφίσταται πλέον η Τεχεράνη: κατάρρευση του ιρανικού νομίσματος, εκρηκτικός πληθωρισμός, επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου, συντριβή των πετρελαϊκών εξαγωγών και απώλεια θέσεων εργασίας με την οικονομία να κινδυνεύει να περάσει σε βαθιά ύφεση.
Η εικόνα έρχεται την ώρα που η Ουάσιγκτον ετοιμάζει νέο γύρο «δευτερογενών» κυρώσεων, όπως είπε ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει πότε αυτές θα τεθούν σε ισχύ, ούτε ποιες χώρες διατρέχουν κίνδυνο να μπουν στο στόχαστρο των ΗΠΑ.
Το Axios καταγράφει τα 5 χτυπήματα στην ιρανική οικονομία
1. Το ριάλ καταρρέει -Το δολάριο γίνεται απλησίαστο
Πρώτο από τα πέντε οικονομικά πλήγματα που καταγράφει το Axios είναι η κατάρρευση του ιρανικού ριάλ.
Το νόμισμα του Ιράν υποχώρησε τη Δευτέρα στα περίπου 2,02 εκατομμύρια ριάλ για ένα δολάριο, νέο ιστορικό χαμηλό, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Axios.
Πριν από την έναρξη του πολέμου, η ισοτιμία βρισκόταν περίπου στα 1,65 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο. Με άλλα λόγια, χρειάζονται πλέον περίπου 22% περισσότερα ριάλ για την αγορά ενός δολαρίου.
Η υποτίμηση αυτή αυξάνει το κόστος των εισαγωγών και επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια οικονομία που βρίσκεται ήδη υπό πολυετή πίεση από τις κυρώσεις.
2. Ο πληθωρισμός «τρώει» τους μισθούς των Ιρανών
Δεύτερο πλήγμα, σύμφωνα με το Axios, είναι ο εκρηκτικός πληθωρισμός.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι ο πληθωρισμός στο Ιράν θα φτάσει το 68,9% το 2026, το υψηλότερο επίπεδο από το 1979.
Τα στοιχεία από το εσωτερικό της χώρας είναι ακόμη πιο ανησυχητικά. Τον Ιούλιο, οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν κατά 87,9% σε ετήσια βάση, ενώ ο πληθωρισμός στα τρόφιμα και τα ποτά ξεπέρασε το 128%.
Η εκτόξευση των τιμών, σε συνδυασμό με την υποτίμηση του νομίσματος, έχει μετατρέψει την καθημερινότητα για εκατομμύρια Ιρανούς σε αγώνα επιβίωσης.
3. Οι Ιρανοί δυσκολεύονται πλέον να καλύψουν βασικές ανάγκες
Το τρίτο πλήγμα που αναδεικνύει το Axios είναι ίσως το πιο άμεσο για την κοινωνία: η οικονομική πίεση περνά πλέον στο οικογενειακό εισόδημα.
Η υποτίμηση του ριάλ και οι αυξήσεις στις τιμές των βασικών αγαθών περιορίζουν δραστικά την αγοραστική δύναμη.
Το Axios επικαλείται χαρακτηριστικά Ιρανό οδηγό ταξί, ο οποίος περιγράφει μια καθημερινότητα στην οποία οι οικογένειες κόβουν φρούτα, πρωτεΐνες και δραστηριότητες αναψυχής, ενώ πολλοί αναγκάζονται να εργάζονται ακόμη και τα Σαββατοκύριακα.
Η οικονομική κρίση, επομένως, δεν αποτυπώνεται πλέον μόνο σε μακροοικονομικούς δείκτες. Έχει περάσει στο τραπέζι και στο πορτοφόλι των Ιρανών.
4. Οι εξαγωγές πετρελαίου καταρρέουν
Το τέταρτο πλήγμα που καταγράφει το Axios αφορά τη σημαντικότερη πηγή εσόδων της ιρανικής οικονομίας: το πετρέλαιο.
Πριν από τον πόλεμο, το Ιράν εξήγαγε περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια αργού την ημέρα. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, που επικαλείται το ρεπορτάζ, οι εξαγωγές είχαν υποχωρήσει στα περίπου 400.000 βαρέλια ημερησίως στα μέσα Αυγούστου.
Ο αμερικανικός αποκλεισμός έχει στερήσει από την Τεχεράνη δισεκατομμύρια δολάρια. Το Axios είχε υπολογίσει τον Μάιο ότι οι απώλειες από τον αποκλεισμό ανέρχονταν ήδη σε τουλάχιστον 4,8 δισ. δολάρια.
Η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα κρίσιμη επειδή τα έσοδα από το πετρέλαιο αποτελούσαν βασικό οικονομικό «σωσίβιο» της Τεχεράνης.
Και στο επίκεντρο βρίσκεται η Κίνα, ένας από τους σημαντικότερους αγοραστές ιρανικού πετρελαίου. Η Ουάσιγκτον έχει προειδοποιήσει ότι μπορεί να επεκτείνει τις κυρώσεις και σε τρίτες χώρες και επιχειρήσεις που συνεχίζουν να συναλλάσσονται με το Ιράν.
5. Χάνονται θέσεις εργασίας και η οικονομία οδεύει προς ύφεση
Το πέμπτο και τελευταίο πλήγμα που καταγράφει το Axios είναι η επιδείνωση της πραγματικής οικονομίας: λιγότερες δουλειές, χαμηλότερη επιχειρηματική δραστηριότητα και αυξανόμενος κίνδυνος ύφεσης.
Πριν από τον πόλεμο, το ΔΝΤ προέβλεπε ανάπτυξη 1,1% για το Ιράν το 2026.
Η εικόνα άλλαξε δραματικά. Η πρόβλεψη του Ιουλίου έκανε λόγο πλέον για συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 5,4%.
Η ανεργία αυξάνεται, θέσεις εργασίας χάνονται και η επιχειρηματική δραστηριότητα υποχωρεί. Όλα αυτά ενισχύουν τον φόβο ότι η οικονομία μπορεί να εισέλθει σε βαθύτερη και παρατεταμένη ύφεση.
Η «οικονομική ασφυξία» του Ιράν από τον Τραμπ
Τα πέντε πλήγματα που παρουσιάζει το Axios έρχονται σε μια στιγμή που η Ουάσιγκτον επιχειρεί να αυξήσει ακόμη περισσότερο την πίεση.
Ο Σκοτ Μπέσεντ ανακοίνωσε τη νέα εκστρατεία «Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας» (Operation Economic Outcast), με διεύρυνση των δευτερογενών κυρώσεων σε τομείς όπως τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, η τεχνολογία, ο χρυσός, η αεροπορία και η ναυτιλία.
Η λογική της αμερικανικής κυβέρνησης είναι να μην περιοριστεί η πίεση μόνο στις ιρανικές επιχειρήσεις, αλλά να επεκταθεί και σε όσους εξακολουθούν να συνεργάζονται με την Τεχεράνη.
Η Ουάσιγκτον θέλει έτσι να στερήσει από το Ιράν τα τελευταία οικονομικά του «σωσίβια».
Θα λυγίσει η Τεχεράνη;
Παρά την οικονομική κατάρρευση, δεν υπάρχουν ακόμη σαφείς ενδείξεις ότι το Ιράν είναι έτοιμο να συνθηκολογήσει.
Ο πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν, έχει αναγνωρίσει τις σοβαρές οικονομικές δυσκολίες και έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο τερματισμού του πολέμου, όμως η ιρανική ηγεσία εξακολουθεί να δηλώνει ότι δεν θα υποκύψει στην αμερικανική πίεση.
Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα της στρατηγικής Τραμπ: αν η οικονομική ασφυξία θα οδηγήσει τελικά το Ιράν σε συμβιβασμό ή αν, αντίθετα, θα το ωθήσει σε ακόμη μεγαλύτερη στρατιωτική και γεωπολιτική κλιμάκωση.
Όπως επισημαίνει το Axios, το Ιράν έχει ιστορικά δείξει υψηλή αντοχή στην οικονομική πίεση. Αυτή τη φορά, όμως, το πλήγμα είναι πολλαπλό: το νόμισμα καταρρέει, ο πληθωρισμός εκτοξεύεται, οι πολίτες δυσκολεύονται να αγοράσουν βασικά αγαθά, το πετρέλαιο έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τις εξαγωγές και η οικονομία κινδυνεύει να βυθιστεί σε ύφεση.
Και αυτά είναι, σύμφωνα με το Axios, τα πέντε βασικά μέτωπα στα οποία η οικονομική πίεση του Τραμπ δοκιμάζει πλέον τις αντοχές της Ισλαμικής Δημοκρατίας.