Ο ναυτικός αποκλεισμός από τις ΗΠΑ στα λιμάνια του Ιράν στον Κόλπο του Ομάν εξελίσσεται σε ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία πίεσης, με το Πεντάγωνο να εκτιμά ότι η Τεχεράνη έχει ήδη στερηθεί σχεδόν 5 δισ. δολάρια σε έσοδα από πετρέλαιο.
- Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός έχει στερήσει περίπου 5 δισ. δολάρια από έσοδα πετρελαίου του Ιράν. Η Τεχεράνη αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα αποθήκευσης, χρησιμοποιώντας παλαιά δεξαμενόπλοια και ακολουθώντας ακριβότερες διαδρομές για εξαγωγές.
- Το Ιράν έχει επιβάλει περιορισμούς στα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας ενίσχυση του ελέγχου από τις ΗΠΑ στον Κόλπο του Ομάν. Η αμερικανική στρατηγική στοχεύει στην εξάντληση της αποθηκευτικής ικανότητας του Ιράν, με αναλυτές να εκτιμούν ότι αυτή θα εξαντληθεί σύντομα.
- Η Τεχεράνη αναζητά τρόπους να παρακάμψει τον αποκλεισμό, χρησιμοποιώντας περίπλοκες διαδρομές για μεταφόρτωση πετρελαίου στην Ασία. Οι ΗΠΑ προειδοποιούν τη διεθνή ναυτιλία για κυρώσεις σε όσους πληρώνουν το Ιράν για διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
- Η κρίση έχει ευρύτερες παγκόσμιες επιπτώσεις στην οικονομία και τις ενεργειακές αγορές, με την Κίνα να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Η κατάσταση εγκυμονεί κινδύνους περαιτέρω κλιμάκωσης, καθώς η ισορροπία μεταξύ στρατιωτικής πίεσης, κυρώσεων και διπλωματίας παραμένει εύθραυστη.
Την ίδια ώρα, η ένταση μεταφέρεται και στη ναυτιλία, με την Ουάσιγκτον να προειδοποιεί για κυρώσεις σε πλοιοκτήτες που συμμορφώνονται με τις ιρανικές απαιτήσεις για καταβολή διοδίων για διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Οικονομική ασφυξία του Ιράν μέσω αποκλεισμού
Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας, ο ναυτικός αποκλεισμός που ξεκίνησε στις 13 Απριλίου έχει ήδη προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στην ικανότητα του Ιράν να εξάγει πετρέλαιο.
Συνολικά, 31 ιρανικά δεξαμενόπλοια με φορτίο περίπου 53 εκατομμυρίων βαρελιών παραμένουν «εγκλωβισμένα» στον Κόλπο, με την αξία τους να εκτιμάται σε τουλάχιστον 4,8 δισ. δολάρια.
Ο υπηρεσιακός εκπρόσωπος του Πενταγώνου, Τζόελ Βαλντέζ, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι ο αποκλεισμός «λειτουργεί με πλήρη ισχύ και αποδίδει το αποφασιστικό αποτέλεσμα που επιδιώκαμε». «Καταφέρνουμε ένα καταστροφικό πλήγμα στην ικανότητα του ιρανικού καθεστώτος να χρηματοδοτεί την τρομοκρατία και την αποσταθεροποίηση της περιοχής. Οι ένοπλες δυνάμεις μας στην περιοχή θα συνεχίσουν να διατηρούν αυτήν την αμείλικτη πίεση», πρόσθεσε.
Πέρα από τις απώλειες εσόδων, το Ιράν φαίνεται να αντιμετωπίζει και σοβαρό πρόβλημα αποθήκευσης, καθώς οι χερσαίες εγκαταστάσεις έχουν σχεδόν κορεστεί. Ως αποτέλεσμα, χρησιμοποιεί παλαιότερα δεξαμενόπλοια ως πλωτές αποθήκες, ενώ ορισμένα πλοία αναγκάζονται να ακολουθούν μεγαλύτερες και ακριβότερες διαδρομές για να παραδώσουν πετρέλαιο στην Ασία.
Στρατηγικά περάσματα και «πόλεμος αποκλεισμών»
Η ένταση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό παιχνίδι αμοιβαίων πιέσεων. Το Ιράν έχει επιβάλει περιορισμούς στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους παγκοσμίως, μέσω του οποίου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Σε απάντηση, οι ΗΠΑ ενίσχυσαν τον έλεγχο στην είσοδο του Κόλπου του Ομάν, επιχειρώντας να περιορίσουν τη ροή ιρανικού πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές. Μέχρι στιγμής, περισσότερα από 40 πλοία έχουν ανακατευθυνθεί, ενώ δύο έχουν κατασχεθεί.
Αναλυτές εκτιμούν ότι το «κλειδί» της αμερικανικής στρατηγικής είναι να εξαναγκάσει το Ιράν να φτάσει στα όρια της αποθηκευτικής του ικανότητας, οδηγώντας ενδεχομένως σε διακοπή της παραγωγής. Ο αναλυτής Γκρέγκορι Μπρου της Eurasia Group σημείωσε στο Axios ότι οι Ιρανοί «πιθανότατα απέχουν μερικές εβδομάδες, ίσως και έως έναν μήνα, από το να εξαντλήσουν τους αποθηκευτικούς τους χώρους».
Ελιγμοί και παρακάμψεις από την Τεχεράνη
Παρά την πίεση, η Τεχεράνη αναζητά τρόπους να παρακάμψει τον αποκλεισμό. Ο συνιδρυτής της TankerTrackers.com Σαμίρ Μαντάνι ανέφερε ότι ορισμένα ιρανικά δεξαμενόπλοια ακολουθούν περίπλοκες διαδρομές για να αποφύγουν τον εντοπισμό.
Όπως εξήγησε, πλοία κινούνται κοντά στις ακτές του Πακιστάν και της Ινδίας πριν κατευθυνθούν προς πιο ασφαλείς περιοχές, όπως το Στενό της Μαλάκκα, όπου το φορτίο μεταφορτώνεται σε άλλα πλοία με προορισμό κυρίως την Κίνα.
Ο ίδιος προειδοποίησε και για ένα πιο ριψοκίνδυνο σενάριο: «Πιστεύω ότι οι Ιρανοί θα περιμένουν την κατάλληλη ευκαιρία για να επιχειρήσουν μια νυχτερινή “μεγάλη απόδραση”, μόλις αυξήσουν ακόμη περισσότερο τα αποθέματά τους κοντά στα σύνορα με το Πακιστάν», ανέφερε.
Προειδοποιήσεις για κυρώσεις στη ναυτιλία
Την ίδια στιγμή, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών εντείνει την πίεση προς τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα. Μέσω της Υπηρεσίας Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC), η Ουάσιγκτον προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε πληρωμή προς το Ιράν για ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ ενδέχεται να επιφέρει κυρώσεις.
Οι προειδοποιήσεις αφορούν όχι μόνο άμεσες πληρωμές, αλλά και έμμεσες μορφές, όπως δωρεές σε οργανισμούς όπως η Ιρανική Ερυθρά Ημισέληνος ή άλλους φορείς που συνδέονται με το ιρανικό κράτος.
Σε σχετική ανακοίνωση, η OFAC υπογράμμισε: «Εκδίδουμε αυτή την προειδοποίηση για να ενημερώσουμε αμερικανικά και μη πρόσωπα σχετικά με τους κινδύνους κυρώσεων από την πραγματοποίηση αυτών των πληρωμών ή την αναζήτηση εγγυήσεων από το ιρανικό καθεστώς για ασφαλή διέλευση». Και διευκρίνισε: «Οι κίνδυνοι αυτοί υφίστανται ανεξαρτήτως του τρόπου πληρωμής».
Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ τόνισε ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να εντείνουν τις πιέσεις: «Θα στοχεύουμε αδιάκοπα την ικανότητα του καθεστώτος να δημιουργεί, να μετακινεί και να επαναπατρίζει κεφάλαια, και θα επιδιώκουμε όσους διευκολύνουν τις προσπάθειες της Τεχεράνης να παρακάμψει τις κυρώσεις».
Παγκόσμιες επιπτώσεις και γεωπολιτικά διλήμματα
Η κρίση έχει ευρύτερες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία και τις ενεργειακές αγορές. Η Κίνα, ως ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, παραμένει κρίσιμος παράγοντας, με αναλυτές να εκτιμούν ότι θα συνεχίσει τις εισαγωγές εκτός εάν οι ΗΠΑ προχωρήσουν σε κυρώσεις κατά κινεζικών τραπεζών – ένα βήμα που θα μπορούσε να επιδεινώσει τις σχέσεις Ουάσινγκτον–Πεκίνου.
Ταυτόχρονα, η αστάθεια στα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα ενισχύει την αβεβαιότητα για τη διεθνή ναυτιλία, αυξάνοντας το κόστος μεταφοράς και τον κίνδυνο διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν αναδεικνύεται σε κεντρικό εργαλείο πίεσης με σημαντικό οικονομικό και γεωπολιτικό αντίκτυπο. Ενώ η Ουάσινγκτον επιδιώκει να εξαναγκάσει την Τεχεράνη σε διαπραγματεύσεις, η κατάσταση εγκυμονεί κινδύνους περαιτέρω κλιμάκωσης.
Η ισορροπία μεταξύ στρατιωτικής πίεσης, οικονομικών κυρώσεων και διπλωματίας παραμένει εύθραυστη, με τις εξελίξεις να επηρεάζουν όχι μόνο τη Μέση Ανατολή αλλά και το σύνολο της παγκόσμιας ενεργειακής και εμπορικής τάξης.