Η οικονομική παρακμή της Γηραιάς Ηπείρου έχει πολιτικές συνέπειες που τις νιώθουν όλοι οι Ευρωπαίοι, από τη Σκανδιναβία μέχρι την Ελλάδα.
Μάλιστα η ενεργειακή κρίση επιδεινώνει την οικονομική κατάσταση και ρίχνει νερό στο μύλο ακραίων πολιτικών σχηματισμών, με παράλληλο περαιτέρω κατακερματισμό της πολιτικής σκηνής σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Όσες πρωτοβουλίες και αν ανακοινώσει η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και οι παχυλά αμοιβόμενοι αξιωματούχοι των Βρυξελλών (από τη μετανάστευση μέχρι την αντιστροφή της καθοδικής πορείας της οικονομίας ) τίποτα δεν θα προχωρήσει από τη στιγμή που στα κράτη – μέλη υπάρχουν αδύναμοι ηγέτες και αδύναμες κυβερνήσεις.
Την εποχή της πρώην καγκελαρίου της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ και των συγχρόνων της ευρωπαίων ηγετών υπήρχαν σε αρκετά ισχυρά κράτη της Ευρώπης μεγάλοι πολιτικοί σχηματισμοί, με τεράστιες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες. Είχαν την πολιτική δυνατότητα να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις που θα άλλαζαν το οικονομικό μοντέλο της Γερμανίας ή της Γαλλίας και, ταυτόχρονα, της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντιθέτως προτίμησαν να ακολουθήσουν τη γνωστή συνταγή: Αμοιβές εργαζομένων που διευρύνουν το χάσμα από τους ισχυρούς, φθηνή ενέργεια (από τη Ρωσία όπως το φυσικό αέριο που στήριζε επί δεκαετίες τη γερμανική βιομηχανία), παγκοσμιοποίηση και τεχνολογική υπεροχή.
Μέσα σε λίγα χρόνια από την αποχώρηση της Μέρκελ και της προηγούμενης γενιάς ευρωπαίων ηγετών, και οι τέσσερις άξονες που στηρίζονταν για δεκαετίες η Ευρώπη (και χώρες όπως η Γερμανία) μεταβλήθηκαν. Όπως γράφει και ο αναλυτής Βόλφγκανγκ Μύνχαου, στο βιβλίο του «Καπούτ, το τέλος του γερμανικού θαύματος», η γήρανση του πληθυσμού δημιούργησε έλλειψη εργατικού δυναμικού, η διακοπή της φθηνής ρωσικής ενέργειας αύξησε το κόστος της βιομηχανίας, η γεωπολιτική σύγκρουση και η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας υπονόμευσαν το μοντέλο της απεριόριστης παγκοσμιοποίησης. Τέλος, η ψηφιακή επανάσταση μετακίνησε το τεχνολογικό κέντρο βάρους από τη μηχανική βιομηχανία - όπου η Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες διέπρεπαν - στο λογισμικό, στους ημιαγωγούς, στα δεδομένα, στην τεχνητή νοημοσύνη και στις μπαταρίες. Τώρα όλοι αναρωτιούνται γιατί οι ψηφοφόροι στρέφονται προς ακροδεξιά κόμματα ή άλλους ακραίους πολιτικούς σχηματισμούς.
Μάλλον έχει δίκιο ο Μάθιου Σάιντ, ο αθυρόστομος αρθρογράφος των Sunday Times, που έγραψε την Κυριακή πως «η Άνγκελα Μέρκελ, και όχι η λαϊκιστική δεξιά, ήταν η πραγματική εξτρεμίστρια της εποχής μας»! Ο Σάιντ υπενθυμίζει πως η Μέρκελ περιγράφονταν ως «η πιο πραγματίστρια των ηγετών», ως «λαμπρός φάρος του ευρωπαϊκού εγχειρήματος» και ως «καγκελάριος του ελεύθερου κόσμου» (αυτό τον τίτλο τον έβαλε το αμερικανικό Time). Την ίδια στιγμή δεν έκανε τίποτα, όπως υπενθυμίζει και ο Μύνχαου, για να περιορίσει την εξάρτηση της Γερμανίας από το φθηνό ρωσικό αέριο ή να επενδύσει σε νέες τεχνολογίες. Ταυτόχρονα, σε αγαστή συνεργασία με την τότε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ, εξευτέλισε την Συνθήκη Σένγκεν, επιτρέποντας σε ένα καραβάνι ενός εκατομμυρίου μεταναστών να ξεκινήσει από την Ελλάδα και να φτάσει με τα πόδια στη Γερμανία. Η αδυναμία της τελευταίας να απορροφήσει αυτούς τους εκατοντάδες χιλιάδες ανειδίκευτους εργάτες δίνει ακόμα τροφή σε ακραίες φωνές όπως το AfD καθώς και σε άλλα ακροδεξιά κόμματα ανά την Ευρώπη.
Η Μέρκελ και οι άλλοι υπερφιλελεύθεροι (ας αποφύγουμε τον όρο νεοφιλελεύθερος) ευρωπαίοι ηγέτες της εποχής της δοξάστηκαν γιατί οι ειδικοί θεώρησαν πως «μια συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία είναι μόνιμο οικονομικό πλεονέκτημα» της Γερμανίας ή της Ευρώπης. Ο Μύνχαου γράφει πως οι Μέρκελ, Κάμερον, Ολάντ, κ.α. στηρίχθηκαν σε μια μοναδική συγκυρία: η Κίνα αναπτυσσόταν γρήγορα και αγόραζε γερμανικά ή άλλα ευρωπαϊκή προϊόντα, η Ρωσία πουλούσε φθηνή ενέργεια, οι ΗΠΑ εγγυούνταν την ασφάλεια της Ευρώπης, το παγκόσμιο εμπόριο διευρυνόταν και οι τεχνολογίες στις οποίες ειδικευόταν η Γερμανία (και άλλοι Ευρωπαίοι) εξακολουθούσαν να βρίσκονται στο κέντρο της παγκόσμιας παραγωγής. Σήμερα σχεδόν τίποτε από αυτά δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο.
Τι άφησε πίσω της η Μέρκελ και οι προκάτοχοί της στην Γερμανία; Ανεπαρκή ψηφιοποίηση, χαμηλές δημόσιες επενδύσεις, εξάρτηση από την παλιά βιομηχανία, τραπεζική δομή που δε στηρίζει την επιχειρηματικότητα, υπερβολική έμφαση στις εξαγωγές, λάθος ενεργειακή πολιτική και εξάρτηση από τη Ρωσία και την Κίνα. Σε γενικές γραμμές, ίδιο ήταν το σχέδιο και στον υπόλοιπο πυρήνα της Ε.Ε.
Το οικονομικό μοντέλο που στήριξε την ευμάρεια των ευρωπαϊκών λαών τελείωσε. Και όσο τα παραδοσιακά κόμματα δεν έχουν μια σοβαρή εναλλακτική πρόταση, τόσο θα θεριεύουν οι μάγοι στα άκρα του πολιτικού συστήματος.