Τη διαφορετική αντιμετώπιση που είχε από διάφορους διεθνείς οργανισμούς και ινστιτούτα η επίτευξη διμερούς ειρήνης μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, σχολιάζει σε νέο του paper, ο Ουκρανός πολιτικός επιστήμονας και αρθρογράφος Βίκτορ Ταράν.
Όπως επισημαίνει, στις 18 Σεπτεμβρίου, στο Βισμπάντεν, ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν τιμήθηκε με το Βραβείο Ειρήνης της Έσσης. Σε μια επίσημη ανακοίνωση γινόταν λόγος για την «εξαιρετική συνεισφορά» του στην ειρηνευτική διαδικασία μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, την οποία οι διοργανωτές χαρακτήρισαν ως μία από τις σημαντικότερες πολιτικές εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο τα τελευταία χρόνια. «Ωστόσο, αυτή η ειρήνη δεν ήταν μονομερές εγχείρημα του Πασινιάν», σχολιάζει ο Ταράν.
Στις 8 Αυγούστου 2025, στην Ουάσινγκτον, ο Πασινιάν και ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ υπέγραψαν κοινή διακήρυξη. Η τελετή πραγματοποιήθηκε στον Λευκό Οίκο, παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ, με την αμερικανική πλευρά να την παρουσιάζει ως συμφωνία μεταξύ δύο κρατών ύστερα από δεκαετίες σύγκρουσης.
Μέχρι το Βισμπάντεν, τα διεθνή βραβεία ακολουθούσαν την ίδια λογική. Τον Φεβρουάριο του 2026, ο Πασινιάν και ο Αλίγιεφ έλαβαν από κοινού το Βραβείο Ζάγεντ για την Ανθρώπινη Αδελφοσύνη, με τους διοργανωτές να τονίζουν ειδικά τις κοινές τους προσπάθειες για την εδραίωση της ειρήνης. Την άνοιξη, το Βραβείο Γκερνίκα για την Ειρήνη και τη Συμφιλίωση απονεμήθηκε επίσης στη συμφωνία ειρήνης Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν, με ρητή αναφορά στις διαπραγματευτικές προσπάθειες και των δύο ηγετών.
«Η Έσση επέλεξε διαφορετικά: από μια διμερή διαδικασία, ανέδειξε έναν και μόνο βραβευθέντα. Το Αζερμπαϊτζάν παρέμεινε συμβαλλόμενο μέρος της ειρηνευτικής συμφωνίας, αλλά έπαψε να αποτελεί μέρος της αφήγησης του βραβείου», επισημαίνει στην ανάλυσή του ο Ταράν.
«Ο Πασινιάν αναφέρθηκε σε αυτό το παράδοξο, μέχρι εκεί. δεν αρνήθηκε το προσωπικό βραβείο, ταξίδεψε στο Βισμπάντεν για την τελετή και, παραλαμβάνοντάς το, δήλωσε: «Θέλω επίσης να εκφράσω την εκτίμησή μου στον Ιλχάμ Αλίγιεφ, τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν, ο οποίος αξίζει εξίσου αυτό το βραβείο».
Και οι δύο ηγέτες υπέγραψαν τη Διακήρυξη της Ουάσινγκτον, και προηγούμενα διεθνή βραβεία είχαν αναγνωρίσει και τους δύο — ωστόσο η Έσση επέλεξε τον έναν. Αυτό θα μπορούσε ίσως να εξηγηθεί από τη φύση αυτού του συγκεκριμένου βραβείου, αν οι διοργανωτές είχαν περιοριστεί στην προσωπική συνεισφορά του Πασινιάν στις διαπραγματεύσεις. Έχει ενδιαφέρον όμως να δούμε την αιτιολόγηση τους, σύμφωνα με τον Ουκρανό πολιτικό επιστήμονα Ταράν.
Ένα βραβείο όχι μόνο για την ειρήνη
Στην επίσημη αιτιολόγησή του, το κοινοβούλιο του κρατιδίου της Έσσης επαινεί τον Πασινιάν όχι μόνο για τη διευθέτηση με το Αζερμπαϊτζάν. Οι διοργανωτές αναδεικνύουν επίσης τις προσπάθειές του για την οικοδόμηση δημοκρατικών θεσμών και την προσέγγιση της Αρμενίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πρόσκληση για την τελετή διατυπώνει αυτή την πολιτική πορεία ακόμη πιο ξεκάθαρα: από τη «Βελούδινη Επανάσταση», αναφέρει, ο Πασινιάν οδηγεί τη χώρα στον δρόμο προς την Ευρώπη.
«Και εδώ ακριβώς η ιστορία ενός παράδοξα αποδοθέντος βραβείου ειρήνης γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρουσα. Διότι ακριβώς το 2026, ο ισχυρισμός περί σταθερής δημοκρατικής εδραίωσης στην Αρμενία αποδείχθηκε πολύ λιγότερο ξεκάθαρος απ' όσο υπονοεί το δελτίο Τύπου της Έσσης», σχολιάζει ο Ταράν.
Κατά τις βουλευτικές εκλογές της 7ης Ιουνίου, διεθνείς παρατηρητές κατέγραψαν ένα ολόκληρο φάσμα παραβιάσεων και έκαναν λόγο για μια προεκλογική εκστρατεία με έντονες αντιπαραθέσεις. Επεσήμαναν άνισους όρους ανταγωνισμού, πιέσεις σε υπαλλήλους του δημόσιου τομέα και πολυάριθμες ποινικές διώξεις εναντίον υποψηφίων και ακτιβιστών της αντιπολίτευσης. Η Φάρα Καρίμι, επικεφαλής της βραχυπρόθεσμης αποστολής παρατηρητών του ΟΑΣΕ, έθεσε το πρόβλημα ακόμη πιο εύστοχα: η συγκέντρωση συλλήψεων και ποινικών διώξεων εναντίον προσώπων της αντιπολίτευσης, όπως είπε, «συνέβαλε σε αντιλήψεις περί επιλεκτικής δικαιοσύνης».
Σύμφωνα με στοιχεία της ίδιας της Γενικής Εισαγγελίας της Αρμενίας, μέχρι το βράδυ των εκλογών είχαν κινηθεί 210 ποινικές διαδικασίες από την έναρξη της εκλογικής διαδικασίας, και είχε ασκηθεί δημόσια ποινική δίωξη εναντίον 349 ατόμων. Την παραμονή των εκλογών, η Επιτροπή κατά της Διαφθοράς ανέφερε χωριστά 194 κρατήσεις· 84 κατηγορούμενοι τέθηκαν υπό κράτηση ή κατ' οίκον περιορισμό.
Μια σειρά υποθέσεων εναντίον της αντιπολίτευσης
Στις 6 Ιουνίου — μία ημέρα πριν από τις βουλευτικές εκλογές — οι αρχές εξασφάλισαν έγκριση για την ποινική δίωξη και σύλληψη έξι υποψηφίων του μπλοκ «Ισχυρή Αρμενία», σε υπόθεση που αφορούσε φερόμενη ψηφοθηρία, υλικά ανταλλάγματα και ξέπλυμα χρήματος. Τις επόμενες εβδομάδες, αρκετοί υποψήφιοι προφυλακίστηκαν. Παρ' όλα αυτά, το μπλοκ τερμάτισε δεύτερο με 23% των ψήφων και κέρδισε 29 έδρες στο κοινοβούλιο.
Στις 6 Ιουλίου, συνελήφθη ο ηγέτης του κόμματος «Ευημερούσα Αρμενία» Γκαγκίκ Τσαρουκιάν. Κατηγορήθηκε για απάτη και ξέπλυμα χρήματος και προφυλακίστηκε για δύο μήνες.
Στις 25 Αυγούστου, συνελήφθησαν ο πρώην πρόεδρος Ρομπέρτ Κοτσαριάν, ηγέτης του κοινοβουλευτικού μπλοκ «Αρμενία», και ο γιος του Σεντράκ. Ο Κοτσαριάν κατηγορήθηκε για κατάχρηση εξουσίας, αποδοχή δωροδοκιών ιδιαίτερα μεγάλης κλίμακας και ξέπλυμα χρήματος. Και οι δύο αρνούνται τις κατηγορίες και παραμένουν υπό κράτηση.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου, ο πρώην υπουργός Οικονομικών Γκαγκίκ Χατσατριάν οδηγήθηκε στο δικαστήριο με φορείο. Οι δικηγόροι του 71χρονου πρώην υπουργού, ο οποίος πάσχει από σοβαρή πάθηση της σπονδυλικής στήλης, δήλωσαν ότι βρισκόταν σε έντονο πόνο κατά τη μεταφορά του. Το δικαστήριο διέταξε την κράτησή του για δύο μήνες, σε υπόθεση δωροδοκίας και ξεπλύματος χρήματος.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, δικαστήριο παρέτεινε την κράτηση του ηγέτη του κόμματος «Μητέρα Αρμενία» Αντρανίκ Τεβανιάν και της συνεργάτιδάς του Αρέγκναζ Μανουκιάν. Ο Τεβανιάν κατηγορείται, μεταξύ άλλων, για εσχάτη προδοσία, και η Μανουκιάν για αποκάλυψη κρατικών μυστικών. Η υπεράσπιση αμφισβητεί τις κατηγορίες.
Παράλληλα, η σύγκρουση ανάμεσα στην κυβέρνηση Πασινιάν και την Αρμενική Εκκλησία συνεχίζει να εξελίσσεται. Τον Φεβρουάριο, κινήθηκε ποινική διαδικασία εναντίον του Καθολικού Καρεκίν Β', στον οποίο απαγορεύτηκε επίσης η έξοδος από τη χώρα· δικαστήριο ήρε αργότερα αυτόν τον περιορισμό.
Τυπικά, αναφέρει ο πολιτικός επιστήμονας Ταράν, «όλες αυτές οι υποθέσεις είναι διακριτές — ως προς τις συνθήκες, τις κατηγορίες και τους κατηγορούμενους. Ωστόσο, η πολιτική τους σημασία έγκειται επίσης στο συσσωρευτικό τους βάρος: η μία υπόθεση υψηλού προφίλ διαδέχεται την άλλη, και εξέχουσες προσωπικότητες της αντιπολίτευσης εμφανίζονται ξανά και ξανά ανάμεσα στους κατηγορούμενους. Ακριβώς αυτή τη συγκέντρωση επεσήμαναν οι παρατηρητές του ΟΑΣΕ όταν μίλησαν για αντιλήψεις περί «επιλεκτικής δικαιοσύνης». Αυτή η πλευρά της πολιτικής πραγματικότητας της Αρμενίας παραλείφθηκε από τις επίσημες ανακοινώσεις της Εσσης περί εκδημοκρατισμού της χώρας».
Τι ακριβώς βράβευσε η Έσση;
Στην ανάλυση του ο Ταράν διερωτάται εάν «αξίζει άραγε ο Πασινιάν αναγνώριση για τον ρόλο του στην ειρηνευτική διαδικασία; Η συνεισφορά του είναι τεκμηριωμένη και προφανής. Το ερώτημα είναι διαφορετικό: για ποιο ακριβώς λόγο επιλέχθηκε να τιμηθεί μόνος του;
Αν το βραβείο είναι πράγματι αφιερωμένο στην ειρήνη μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, η επιλογή μόνο του ενός εκ των δύο συμμετεχόντων χρειάζεται εξήγηση. Πολύ περισσότερο μάλιστα, καθώς άλλα διεθνή βραβεία αναγνώρισαν και τους δύο ηγέτες, και ο ίδιος ο Πασινιάν αναγνώρισε στο Βισμπάντεν ότι ο Αλίγιεφ είχε συνεισφέρει εξίσου», σχολιάζει χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι διοργανωτές είναι αυτοί που έδωσαν διαφορετική διάσταση στο νόημα του βραβείου: «σε μία και μόνη αιτιολόγηση, συνδυάζουν την ειρηνευτική διαδικασία, τον δημοκρατικό μετασχηματισμό στην Αρμενία και την προσέγγιση της χώρας με την ΕΕ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το βραβείο δεν μοιάζει πλέον απλώς με αναγνώριση ειρηνευτικών προσπαθειών, αλλά και με ένα πολιτικό μήνυμα προς τη σημερινή ηγεσία του Ερεβάν.
Ένα κοινό επίτευγμα δύο χωρών, τελικά, εξατομικεύτηκε υπέρ ενός ηγέτη. Στην Ουάσινγκτον, η ειρήνη σφραγίστηκε από τον Αλίγιεφ και τον Πασινιάν· άλλα βραβεία αναγνώρισαν και τους δύο. Το κοινοβούλιο της Έσσης, μόνο τον έναν».