Μια κρυμμένη γεωλογική αδυναμία κάτω από το παγοκάλυμμα της Γροιλανδίας ίσως επιταχύνει το λιώσιμο των πάγων, την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και να περιπλέξει σοβαρά τις φιλοδοξίες των ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ στην Αρκτική.
Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Geology» κάτω από μεγάλο μέρος του παγοκαλύμματος της Γροιλανδίας υπάρχει ένα εκτεταμένο στρώμα μαλακών ιζημάτων - άμμος και χαλαρό χώμα - το οποίο καθιστά τον πάγο πολύ πιο ασταθή απ’ ό,τι αν στηριζόταν απευθείας σε σκληρό βραχώδες υπόβαθρο.
Μαλακά ιζήματα, ταχύτερη ροή πάγου
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα ιζήματα μειώνουν την τριβή στη βάση των παγετώνων, ιδίως όταν λιωμένο νερό από την επιφάνεια διεισδύει προς τα κάτω. Αυτό επιτρέπει σε τεράστιες μάζες πάγου να κινούνται ταχύτερα, να σπάνε ευκολότερα και να καταλήγουν στον ωκεανό.
Το στρώμα αυτό δεν είναι ομοιόμορφο: σε ορισμένες περιοχές της Γροιλανδίας έχει πάχος μόλις 4–5 μέτρα, ενώ αλλού φτάνει ή και ξεπερνά τα 200 μέτρα. Τα πιο παχιά ιζήματα εντοπίζονται σε θερμότερες και πιο υγρές περιοχές στη βάση του πάγου, εξηγώντας γιατί εκεί παρατηρείται ταχύτερη αποσύνθεση των παγετώνων.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν 373 όργανα σεισμικής παρακολούθησης για να εντοπίσουν ένα παχύ στρώμα χώματος και άμμου κάτω από τη Γροιλανδία, το οποίο φαίνεται να επιταχύνει το λιώσιμο των πάγων. / Χάρτης: Geological Society of America/ Yang.Y et al
«Αν περισσότερο λιωμένο νερό φτάσει στη βάση, τα ιζήματα μπορεί να αποδυναμωθούν περαιτέρω, να επιταχύνουν τη ροή του πάγου και να αυξήσουν τις απώλειες προς τη θάλασσα», προειδοποιεί ο επικεφαλής της μελέτης, Γιαν Γιανγκ, από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο.
Επιπτώσεις για το κλίμα και τη στάθμη της θάλασσας
Η ανακάλυψη ενισχύει τους φόβους ότι το παγοκάλυμμα της Γροιλανδίας είναι πιο ευάλωτο στην κλιματική αλλαγή απ’ ό,τι υπολόγιζαν έως σήμερα τα κλιματικά μοντέλα.
Αν η αποσταθεροποίηση επιταχυνθεί, η συμβολή της Γροιλανδίας στην παγκόσμια άνοδο της στάθμης της θάλασσας θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι ορισμένες περιοχές του νησιού ενδέχεται να αντιμετωπίσουν πολύ ταχύτερες αλλαγές, ακόμη και αν οι παγκόσμιες θερμοκρασίες δεν αυξηθούν όσο αναμένεται.
Πλήγμα στα σχέδια εκμετάλλευσης πόρων της Γροιλανδίας
Τα ευρήματα περιπλέκουν και τα σχέδια αξιοποίησης των πλούσιων φυσικών πόρων της Γροιλανδίας, στους οποίους περιλαμβάνονται πετρέλαιο, χρυσός, χαλκός, σίδηρος, γραφίτης και σπάνιες γαίες - ένας από τους λόγους για τους οποίους η κυβέρνηση Τραμπ έχει επανειλημμένα εκφράσει ενδιαφέρον για τον έλεγχο του νησιού.
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η ασφαλής εξόρυξη απαιτεί σταθερό, παγωμένο βραχώδες υπόβαθρο. Τα παχιά στρώματα ιζημάτων μπορούν να φράξουν γεωτρητικά εργαλεία, να προκαλέσουν καθυστερήσεις, φθορές στον εξοπλισμό και να καταστήσουν τις εργασίες επικίνδυνες λόγω καταρρεύσεων παγετώνων και αυξημένου αριθμού παγόβουνων.
Έρευνα του 2022 στο «Τhe Cryosphere» και μελέτη του 2024 στο «Annals of Glaciology» είχαν ήδη προειδοποιήσει ότι παρόμοιες συνθήκες στην Ανταρκτική έχουν εκτροχιάσει γεωτρήσεις, κάτι που θα μπορούσε να επαναληφθεί και στη Γροιλανδία.
Γεωπολιτική διάσταση
Η μελέτη έρχεται σε μια περίοδο έντασης γύρω από τη Γροιλανδία με τον Ντόναλντ Τραμπ να επιμένει ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τον έλεγχο του νησιού για λόγους εθνικής ασφάλειας, επικαλούμενος απειλές από τη Ρωσία και την Κίνα.
Αν και η Γροιλανδία αποτελεί έδαφος της Δανίας, συμφωνία στα μέσα του περασμένου αιώνα επιτρέπει ήδη στις ΗΠΑ να επεκτείνουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί. Η Κίνα, από την πλευρά της, έχει αυτοχαρακτηριστεί «κράτος πλησίον της Αρκτικής», επιδιώκοντας πρόσβαση σε πόρους και θαλάσσιες οδούς.
Ωστόσο, η νέα επιστημονική έρευνα δείχνει ότι κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας κρύβεται μια γεωλογική πραγματικότητα, που μπορεί να καταστήσει τόσο την εκμετάλλευση πόρων όσο και τη μακροπρόθεσμη στρατηγική παρουσία πολύ πιο δύσκολη και δαπανηρή από ό,τι υπολογιζόταν έως σήμερα.