Σαφή προειδοποίηση προς κυβερνήσεις και κοινωνίες απηύθυνε ο Γιουβάλ Νώε Χαράρι υποστηρίζοντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί δύναμη που απειλεί να προκαλέσει δύο ταυτόχρονες κρίσεις σε κάθε χώρα του πλανήτη.
Όπως τόνισε ο διάσημος ιστορικός και συγγραφέας από το βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, η πρώτη κρίση αφορά στην ανθρώπινη ταυτότητα, ενώ η δεύτερη θυμίζει μια άνευ προηγουμένου μεταναστευτική κρίση – αυτή τη φορά με «μετανάστες» τα ίδια τα συστήματα AI.
Χαράρι: «Η AI δεν είναι εργαλείο – Μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις μόνη της»
Ο Χαράρι, που έχει κρούσει κι άλλες φορές τον κώδωνα του κινδύνου για τους κινδύνους που απορρέουν από τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, ξεκίνησε αμφισβητώντας τον κυρίαρχο τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ΑΙ.
«Το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να γνωρίζουμε για την AI είναι ότι δεν είναι απλώς ένα εργαλείο», ανέφερε o συγγραφέας του «Sapiens». «Είναι ένας δρων παράγοντας. Μπορεί να μαθαίνει μόνη της, να αλλάζει μόνη της και να λαμβάνει αποφάσεις μόνη της».
Ο Χαράρι χρησιμοποίησε μάλιστα μια χαρακτηριστική μεταφορά: «Ένα μαχαίρι είναι εργαλείο. Μπορείς να το χρησιμοποιήσεις για να κόψεις σαλάτα ή για να σκοτώσεις κάποιον - εσύ αποφασίζεις. Η AI είναι ένα μαχαίρι που μπορεί να αποφασίσει μόνη της αν θα κόψει σαλάτα ή αν θα σκοτώσει».
Κατά τον ίδιο, αυτή η μετάβαση από τα παθητικά εργαλεία σε αυτόνομους «παίκτες» κλονίζει εκ θεμελίων τα σημερινά μοντέλα ευθύνης, εποπτείας και εμπιστοσύνης.
Η κρίση ταυτότητας του «σκεπτόμενου είδους»
Η πρώτη μεγάλη κρίση που περιέγραψε ο Χαράρι αφορά στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του.
«Πιστεύουμε ότι κυριαρχούμε στον κόσμο επειδή σκεφτόμαστε καλύτερα από οποιοδήποτε άλλο ον στον πλανήτη», είπε. Όμως, όπως σημείωσε, αν η σκέψη ορίζεται ως η ικανότητα να οργανώνει κανείς λέξεις, έννοιες και σύμβολα, τότε η AI ήδη υπερτερεί σε πολλούς τομείς.
«Όσον αφορά την τοποθέτηση λέξεων στη σωστή σειρά, η AI ήδη σκέφτεται καλύτερα από πολλούς από εμάς», υποστήριξε ο Χαράρι. «Άρα, οτιδήποτε είναι φτιαγμένο από λέξεις θα περάσει στα χέρια της AI».
Σύμφωνα με τον Χαράρι, νόμοι, συμβόλαια, χρηματοοικονομικά συστήματα, εκπαίδευση, πολιτική και ακόμη και η θρησκεία βασίζονται πρωτίστως στη γλώσσα - γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτα σε μηχανές που παράγουν και χειρίζονται λόγο σε τεράστια κλίμακα.
«Η AI μπορεί να λέει ψέματα και να χειραγωγεί»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Χαράρι και στη δυνατότητα της AI να παραπλανά.
«Τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια εξέλιξης δείχνουν ότι όποιος θέλει να επιβιώσει μαθαίνει να λέει ψέματα και να χειραγωγεί», είπε. «Και τα τελευταία χρόνια δείχνουν ότι τα συστήματα AI έχουν ήδη μάθει να το κάνουν».
Όπως εξήγησε, σε αντίθεση με έναν άνθρωπο απατεώνα που μπορεί να στοχεύσει λίγες δεκάδες άτομα, ένα σύστημα AI μπορεί να επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους ταυτόχρονα, προσαρμόζοντας συνεχώς το μήνυμά του.
Η AI ως «μετανάστης»
Η δεύτερη κρίση που προέβλεψε ο Χαράρι αφορά σε αυτό που αποκάλεσε «μετανάστευση της AI».
«Κάθε χώρα θα αντιμετωπίσει σύντομα μια σοβαρή κρίση ταυτότητας και μια κρίση μετανάστευσης», προειδοποίησε. «Μόνο που αυτή τη φορά οι μετανάστες δεν θα είναι άνθρωποι».
Όπως είπε, τα συστήματα AI θα εισέρχονται στις κοινωνίες χωρίς σύνορα και βίζες, προσφέροντας σημαντικά οφέλη από γιατρούς και δασκάλους μέχρι διοικητικά και ελεγκτικά συστήματα, αλλά και προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις.
«Θα παίρνουν δουλειές, θα αλλάζουν ριζικά τον πολιτισμό, την Τέχνη, τη θρησκεία και ακόμη και τον έρωτα», ανέφερε ο Χαράρι, προσθέτοντας ότι τα συστήματα ΑΙ «θα έχουν αμφίβολη πολιτική πίστη», καθώς συχνά θα υπηρετούν κυβερνήσεις ή εταιρείες άλλων χωρών.
Το κρίσιμο ερώτημα: νομικά πρόσωπα ή όχι;
Η ομιλία του Χαράρι κορυφώθηκε με ένα ερώτημα που, όπως είπε, κάθε ηγέτης οφείλει να απαντήσει άμεσα: «Θα αναγνωρίσετε τα συστήματα AI ως νομικά πρόσωπα;»
Ο Χαράρι διευκρίνισε ότι δεν μιλά για ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά για νομική προσωπικότητα, όπως συμβαίνει με εταιρείες ή άλλες νομικές οντότητες.
«Σε αντίθεση με ποτάμια ή θεούς, οι AI μπορούν πράγματι να λαμβάνουν αποφάσεις από μόνες τους», τόνισε. «Σύντομα θα μπορούν να διαχειρίζονται τραπεζικούς λογαριασμούς, να καταθέτουν αγωγές και να διοικούν εταιρείες χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση».
Και προειδοποίησε: «Αν θέλετε να επηρεάσετε το πού πηγαίνει η ανθρωπότητα, πρέπει να λάβετε αποφάσεις τώρα. Σε δέκα χρόνια θα είναι πολύ αργά — κάποιος άλλος θα έχει ήδη αποφασίσει για εσάς».
Αντιρρήσεις και προβληματισμοί
Οι απόψεις του Χαράρι δεν έμειναν αναπάντητες. Ακαδημαϊκοί, όπως η γλωσσολόγος Έμιλι Μπέντερ, υποστηρίζουν ότι τέτοιες προσεγγίσεις κινδυνεύουν να αποκρύψουν την ευθύνη των ανθρώπων και των εταιρειών που σχεδιάζουν και χρησιμοποιούν τα συστήματα AI.
Ωστόσο, ακόμη και οι επικριτές του αναγνωρίζουν ότι το βασικό ερώτημα που έθεσε ο Χαράρι στο Νταβός - ποιος θα θέτει τους κανόνες σε έναν κόσμο όπου η γλώσσα και η σκέψη αυτοματοποιούνται - δύσκολα μπορεί πλέον να αγνοηθεί.