Νέα νομοθεσία στη Γαλλία ανοίγει το δρόμο για επιστροφή στην Ελλάδα ορισμένων θραυσμάτων του Παρθενώνα από το Λούβρο, σύμφωνα με τη Le Monde.
Βάσει της νέας γαλλικής νομοθεσίας, που υιοθετήθηκε στις 7 Μαΐου, πληρούνται οι προϋποθέσεις για την επιστροφή στην Αθήνα τουλάχιστον ορισμένων από τα θραύσματα του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Λούβρο, διατυπώνει σε άρθρο της στη γαλλική εφημερίδα Le Monde η δικηγόρος και ερευνήτρια στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας (CNRS), Κατερίνα Τιτή.
Στο άρθρο της, η γαλλική εφημερίδα αναφέρει ότι, παρότι έχει γίνει εκτενής συζήτηση για τη δέσμευση που είχε αναλάβει ο πρόεδρος Μακρόν το 2017 σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικής κληρονομιάς από την υποσαχάρια Αφρική, το ζήτημα των λεηλατημένων αρχαιοτήτων -αιγυπτιακών, ελληνικών, ετρουσκικών ή ρωμαϊκών- παραμένει στη Γαλλία ένα είδος ταμπού.
«Η οριστική υιοθέτηση από την Εθνοσυνέλευση του νέου νόμου για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών χαρακτηρίστηκε ιστορική και πιθανότατα είναι» σημειώνει η κυρία Τιτή, σημειώνοντας ωστόσο ότι ο νέος νόμος περιλαμβάνει σημαντικούς περιορισμούς. Πρώτον, θέτει χρονικό όριο το 1815, καθώς μόνο οι παράνομες αποκτήσεις που έγιναν μετά από αυτή την ημερομηνία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του. Δεύτερον, προβλέπει εξαιρέσεις για αρχαιολογικά ευρήματα που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο συμφωνιών διαμοιρασμού ανασκαφών ή ανταλλαγών για επιστημονικούς σκοπούς.
Γαλλία: Τι αλλάζει με το νέο νόμο
«Για να γίνει κατανοητή η νέα νομοθεσία, πρέπει να πραγματοποιηθεί εις βάθος έρευνα σχετικά με την προέλευση κάθε αρχαιολογικού αντικειμένου, γεγονός που συχνά γίνεται δύσκολο από την έλλειψη πληροφοριών» σημειώνει η Κατερίνα Τιτή, προσθέτοντας ότι η περίπτωση των θραυσμάτων του Παρθενώνα στο Λούβρο είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική.
Τι ισχύει για τα θραύσματα του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Λούβρο
Όπως αναφέρει, το Μουσείο του Λούβρου διαθέτει μεγάλο αριθμό ελληνικών αρχαιοτήτων, μεταξύ των οποίων και θραύσματα του Παρθενώνα - ορισμένα βέβαιης και άλλα πιθανής προέλευσης. Δύο από αυτά «ανακαλύφθηκαν» το 1788 και το 1789 από τον Λουί Φρανσουά Σεμπαστιάο Φοβέλ (1753-1838), ζωγράφο, διπλωμάτη και αρχαιολόγο που εργαζόταν τότε για τον πρέσβη της Γαλλίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Ο Φοβέλ είχε λάβει σαφείς οδηγίες από τον εργοδότη του, με λόγια που έχουν μείνει χαρακτηριστικά: «Πάρτε ό,τι μπορείτε, χρησιμοποιήστε κάθε δυνατό τρόπο, αγαπητέ μου, για να λεηλατήσετε στην Αθήνα και στην επικράτειά της οτιδήποτε μπορεί να λεηλατηθεί (…). Μη λυπηθείτε ούτε τους νεκρούς ούτε τους ζωντανούς».
Συνεχίζοντας, η Κατερίνα Τιτή αναφέρει ότι «όταν έφτασε στη Γαλλία, το πρώτο από αυτά τα δύο θραύσματα, γνωστό ως η Πλάκα με τις Εργαστίνες, κατασχέθηκε από τους επαναστάτες το 1792, οπότε η ένταξή του στη δημόσια περιουσία προηγείται του ορίου του 1815. Αντίθετα, το δεύτερο θραύσμα, μια μετόπη που απεικονίζει έναν κένταυρο και μια Λαπιθίδα, αποκτήθηκε από το Μουσείο του Λούβρου το 1818 μέσω δημοπρασίας και θα μπορούσε να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του νόμου. Τα υπόλοιπα θραύσματα αποκτήθηκαν μεταγενέστερα, με μία κεφαλή να αγοράζεται το 1880, άλλη το 1927 και μια τρίτη να δωρίζεται το 1916».
Μόνο ένα αρχιτεκτονικό θραύσμα του Παρθενώνα είχε ενταχθεί ως δωρεά πριν από το 1815, σημειώνει η Ελληνίδα δικηγόρος, υποστηρίζοντας ότι αρκετά από τα υπόλοιπα θα μπορούσαν να υπαχθούν στο νέο πλαίσιο επιστροφών. Θέτει επίσης το ερώτημα κατά πόσον ο νόμος εφαρμόζεται σε αντικείμενα που λεηλατήθηκαν ή αποκτήθηκαν πριν από το 1815, αλλά εντάχθηκαν στη δημόσια περιουσία αργότερα.
«Ο νόμος δεν χαρακτηρίζει ως παράνομη μόνο την απόκτηση μέσω κλοπής ή λεηλασίας, αλλά και εκείνη από πρόσωπο που δεν είχε δικαίωμα διάθεσής του. Μπορεί ο κάτοχος ενός παράνομου αντικειμένου να το διαθέσει; Πρέπει να υποτεθεί πως όχι. Άρα, η καθοριστική ημερομηνία θα ήταν εκείνη της ένταξής του στη δημόσια περιουσία» σημειώνει.
Για την Πλάκα με τις Εργαστίνες, η επιστροφή της δεν μπορεί να βασιστεί στον συγκεκριμένο νόμο λόγω της χρονολογίας απόκτησής της, όμως θα μπορούσε να εξεταστεί μέσω ειδικής νομοθετικής ρύθμισης κατά περίπτωση.
«Πρέπει να θυμίσουμε ότι η διαδικασία δεν είναι αυτόματη. Για τα εθνικά μουσεία, όπως το Λούβρο, χρειάζεται έγκριση για την απομάκρυνση αντικειμένων. Σε κάθε περίπτωση, μια λεπτομερής έρευνα της προέλευσης κάθε θραύσματος είναι απαραίτητη πριν εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα» καταλήγει, προσθέτοντας ότι, παρά τις αβεβαιότητες, διαφαίνεται πολιτική βούληση για αλλαγή. Ο νέος νόμος εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση επιστροφών πολιτιστικών αγαθών, όπως έχει συμβεί και με την Ολλανδία το 2020.
Η Γαλλία, σημειώνει, θα μπορούσε ακόμη και να προχωρήσει σε επιστροφές πέρα από το στενό πλαίσιο του νόμου, ακολουθώντας παραδείγματα όπως το Βατικανό, η Ιταλία και το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης. Σε κάθε περίπτωση, υπογραμμίζει ότι είναι απαραίτητος ένας κριτικός επανέλεγχος της προέλευσης των αντικειμένων στις δημόσιες συλλογές, είτε πρόκειται για αποικιακά είτε για αρχαιολογικά ευρήματα.