Χιλιάδες πολίτες κατέκλυσαν δρόμους και πλατείες στη Σερβία, πανηγυρίζοντας τη νίκη της Φοιτητικής Λίστας και την ήττα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς στις εκλογές.
Ο Βούτσιτς παραδέχτηκε την ήττα του απέναντι στο κίνημα που γεννήθηκε από τις φοιτητικές διαδηλώσεις, σε μια ιστορική εκλογική διαδικασία που βάζει τέλος στη 14ετή διακυβέρνησή του και σηματοδοτεί μια νέα πολιτική εποχή για τη Σερβία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε η εταιρεία IPSOS και αφορούν το 96% των ψηφοδελτίων, ο συνδυασμός Φοιτητική Λίστα-Οι φοιτητές νικούν! έλαβε το 52,9% των ψήφων και καταλαμβάνει τις 140 έδρες από τις 250 στο κοινοβούλιο. Ο συνασπισμός Ενωμένη Σερβία- Αλεξάνταρ Βούτσιτς έλαβε 38,8% και 104 έδρες.
Τις υπόλοιπες έδρες μοιράζονται τα μειονοτικά κόμματα (3 έδρες οι Ούγγροι, 2 έδρες οι Μουσουλμάνοι, 2 έδρες οι Αλβανοί). Κανένα άλλο κόμμα δεν κατάφερε να ξεπεράσει το όριο του 3% που απαιτείται για την είσοδο στη βουλή. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα Σερβίας, που ίδρυσε ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, για πρώτη φορά στην ιστορία του δεν θα εκπροσωπηθεί στο κοινοβούλιο.
«Σήμερα ο λαός νίκησε τον φόβο και κέρδισε την ελευθερία του. Οι πολίτες διεκδίκησαν και κέρδισαν το δικαίωμα να είναι όλοι ισότιμοι απέναντι στο νόμο» επισήμανε ο ακαδημαϊκός Ράντομιρ Σταϊτσιτς μιλώντας εκ μέρους των φοιτητών σε συνέντευξη τύπου στην έδρα του κινήματος.
Φοιτητική Λίστα: Ποιο είναι το κίνημα που κέρδισε τις εκλογές στη Σερβία
Λίγες ώρες μετά τη νίκη της Φοιτητικής Λίστας, το BBC εξηγεί ποιο είναι το κίνημα που ανοίγει μια νέα σελίδα στην ιστορία της Σερβίας.
Όλα ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το τσιμεντένιο στέγαστρο έξω από τον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Σερβίας, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.
Η τραγωδία θεωρήθηκε χαρακτηριστικό παράδειγμα της εκτεταμένης διαφθοράς. Επικριτές συνέδεσαν την καταστροφική ανακαίνιση του σταθμού με έναν πρόεδρο που είχε συνδέσει στενά το όνομά του με το έργο.
«Ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι», είπε η Έλενα Ιβάνοφ από το think tank Henry Jackson Society. Η τραγωδία πυροδότησε διαδηλώσεις και φοιτητές άρχισαν να βγαίνουν στους δρόμους σχεδόν καθημερινά και να διαμαρτύρονται για τη διαφθορά και την κυβερνητική αμέλεια. Καθώς ο καιρός περνούσε, η κινητοποίηση μετατράπηκε σε κάτι μεγαλύτερο, σε ένα πανεθνικό κίνημα.
Το κόμμα του Βούτσιτς ταρακουνήθηκε και ο ίδιος το 2025 παραιτήθηκε προκειμένου να «εκτονωθεί η ένταση», όπως δήλωσε. Λίγους μήνες μετά, τον Μάρτιο, στο Βελιγράδι πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη αντικυβερνητική διαδήλωση που είχε γίνει ποτέ στη Σερβία. Καθώς το φοιτητικό κίνημα, χωρίς κεντρική ηγεσία, ενισχυόταν, τα μέλη του οργανώνονταν μέσω φοιτητικών συνελεύσεων, γνωστών ως «plenums»
Τον περασμένο μήνα, όταν ο Βούτσιτς ανακοίνωσε εκλογές, οι φοιτητές ήταν έτοιμοι.
Όπως γράφει το BBC, το κίνημα δεν έχει εμφανείς ηγέτες ούτε πολιτικές ρίζες, και όμως η παράταξη Φοιτητικό Ψηφοδέλτιο - Οι Φοιτητές Νικούν προσέλκυσε ψηφοφόρους που αντιτίθενται στην κυβέρνηση από ολόκληρο το φάσμα της σερβικής κοινωνίας. Παρουσίασε υποψηφίους και για τις 250 έδρες του κοινοβουλίου, χωρίς ωστόσο να περιλαμβάνεται κανένας φοιτητής ανάμεσά τους.
Ποιος θα κυβερνήσει τη Σερβία;
«Ποιος θα κυβερνήσει τη Σερβία;». Σε αυτό το ερώτημα επιχειρεί να απαντήσει το BBC, διευκρινίζοντας ότι σίγουρα δεν θα είναι φοιτητές, καθώς δεν ήταν υποψήφιοι.
Όπως αναφέρει, πρόκειται για μια στρατηγική επιλογή, καθώς εκτιμήθηκε ότι οι ψηφοφόροι δεν θα ψήφιζαν πιθανότατα συνδυασμό υποψηφίων με ελάχιστη εμπειρία ζωής.
Επικεφαλής του κινήματος ήταν ο Ίλια Σρντάνοβιτς, καθηγητής καρδιολογίας στο Νόβι Σαντ, ο οποίος δεν είναι πιθανό να αναλάβει τα πρωθυπουργικά ηνία.
Λίγοι από τους υποψηφίους ξεχωρίζουν ως πιθανοί ηγέτες. Εκτιμάται ότι τουλάχιστον 135 άτομα από το ψηφοδέλτιο έχουν εξασφαλίσει έδρες στο κοινοβούλιο. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο πρώην αστέρας του μπάσκετ Ντέγιαν Μποντιρόγκα (24η θέση στο ψηφοδέλτιο), ο γνωστός ηθοποιός Τίχομιρ Στάνιτς (8η θέση), ο τραγουδιστής της όπερας Νίκολα Μίκιτς (46η θέση), ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας, Ντέγιαν Σόσκιτς (27η θέση), καθώς και ένας αρκετά μεγάλος αριθμός καθηγητών πανεπιστημίου.
Το όνομα του Σόσκιτς έχει αναφερθεί σε σχέση με την ανάληψη του πρωθυπουργικού αξιώματος. Ο ίδιος έχει μιλήσει δημόσια για τις μεταρρυθμίσεις που θα προωθούσε στην οικονομία και έχει δεχθεί έντονη κριτική από τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης.
Ποιο είναι το πρόγραμμά τους;
Οι βουλευτές που εξελέγησαν θα έχουν ως αποστολή να υλοποιήσουν ένα πρόγραμμα που ουσιαστικά αποτελεί πολιτική διακήρυξη.
Όπως δήλωσαν οι ίδιοι οι φοιτητές, αναζητούσαν ανθρώπους που θα μπορούσαν να εισέλθουν στους θεσμούς, «να κάνουν τη δουλειά τους με υπευθυνότητα και να μην ξεχάσουν τον λόγο για τον οποίο βρίσκονται εκεί».
Στο πλαίσιο ενός προγράμματος 11 σημείων, το φοιτητικό κίνημα επιδιώκει:
- Να εξαλείψει τη διαφθορά, δημιουργώντας μια ειδική μονάδα της αστυνομίας για τη σύλληψη των υπευθύνων.
- Να απομακρύνει από το υπουργείο Εσωτερικών όσους αξιωματούχους παραβίασαν τους κανόνες κατά την καταστολή των διαδηλώσεων, καθώς και όσους συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα.
- Να μεταρρυθμίσει το στρεβλό τοπίο των σερβικών μέσων ενημέρωσης και να απελευθερώσει τη δημόσια ραδιοτηλεόραση από τον πολιτικό έλεγχο.
- Να σταματήσει τον διορισμό κομματικά πιστών προσώπων σε θέσεις επικεφαλής δημόσιων επιχειρήσεων.
Παρότι οι φοιτητές δεν συμμετείχαν οι ίδιοι στις εκλογές, παραμένουν στο επίκεντρο των εξελίξεων, καθώς καλούνται να διασφαλίσουν την υλοποίηση των δεσμεύσεων που ανέλαβε το κίνημά τους απέναντι στον σερβικό λαό.
Από την πλευρά του, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, απευθυνόμενος στους υποστηρικτές του, κατηγόρησε τους φοιτητές ότι «κατέστρεψαν δύο χρόνια ζωής στη Σερβία», εκφράζοντας παράλληλα τη βεβαιότητα ότι θα ηττηθούν «πιο γρήγορα απ’ όσο νομίζουν».