Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές δεν γνωρίζουν σύνορα και, ολοένα και περισσότερο, ούτε η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη για την αντιμετώπισή τους.
- Οι επιχειρήσεις πυρόσβεσης αποκαλύπτουν διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις, όπως η χρήση σωληνώσεων από τους Εσθονούς έναντι της παρακολούθησης της φωτιάς από Νοτιοευρωπαίους. Η συνεννόηση επιτυγχάνεται με κοινό στόχο, βασικά αγγλικά και χειρονομίες στο πεδίο.
- Η ευρωπαϊκή συνδρομή συντονίζεται από τον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ (UCPM). Όταν μια χώρα ζητά βοήθεια, άλλα κράτη προσφέρουν πόρους ή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τους κινητοποιεί μέσω του προγράμματος rescEU.
- Το φετινό καλοκαίρι λειτουργεί ως «καμπανάκι αφύπνισης», καθώς η έκταση των καμένων εκτάσεων καθιστά το 2026 μία από τις χειρότερες χρονιές. Η κατάσταση πυροδοτεί συζητήσεις για την προσαρμογή και την αύξηση της μελλοντικής χρηματοδότησης.
- Η συνεργασία μεταξύ πυροσβεστών από διαφορετικές χώρες δημιουργεί ισχυρούς δεσμούς και επιτρέπει την ανταλλαγή πολύτιμης εμπειρίας. Η γνώση αυτή τους βοηθά να προετοιμαστούν καλύτερα για την αντιμετώπιση μελλοντικών πυρκαγιών στις πατρίδες τους.
Μετά το αίτημα του Βελγίου, το Σάββατο 15 Αυγούστου, για αποστολή έκτακτων ενισχύσεων προκειμένου να αντιμετωπιστεί η χειρότερη δασική πυρκαγιά στη χώρα εδώ και έναν αιώνα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανέπτυξε τρία ελικόπτερα και δύο αεροσκάφη πυρόσβεσης από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες στην περιοχή των Hautes Fagnes.
Όταν οι φλόγες κατέκαιγαν τα δάση νότια του Μπορντό, στη Γαλλία, στα τέλη Ιουλίου, Ουκρανοί ειδικοί στις μεγάλης κλίμακας δασικές πυρκαγιές, μια φάλαγγα περίπου 30 Ελβετών πυροσβεστών και μια λιθουανική ομάδα διοίκησης έσπευσαν να ενισχύσουν τις δυνάμεις που έδιναν μάχη με τις πυρκαγιές, οι οποίες τελικά έκαψαν 420 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης.
Στις δυνάμεις που αναπτύχθηκαν φέτος το καλοκαίρι στην ιταλική περιφέρεια της Σαρδηνίας περιλαμβανόταν και ομάδα Εσθονών πυροσβεστών, οι μισοί από τους οποίους είχαν ήδη συμμετάσχει πέρυσι σε επιχείρηση στην Ισπανία.
Παράλληλα, δυνάμεις από την Τσεχία, τη Μολδαβία και τη Ρουμανία «συνέβαλαν σημαντικά» στην κατάσβεση των πυρκαγιών γύρω από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του Πυροσβεστικού Σώματος, Ιωάννη Αρτόποιο.
Ο κοινός στόχος αλλά με... διαφορετικές μεθόδους
Στο πεδίο, οι διαφορετικές προσεγγίσεις, μέθοδοι και τρόποι συντονισμού των διαθέσιμων πόρων μπορούν να δημιουργήσουν προκλήσεις.
«Ενώ οι Εσθονοί πυροσβέστες αντιμετωπίζουν κυρίως τις πυρκαγιές με εγκατάσταση σωλήνων, απλώνοντας χιλιόμετρα σωληνώσεων μέσα στο δάσος, στη Νότια Ευρώπη η έμφαση δίνεται περισσότερο στην παρακολούθηση και την αναγνώριση της πορείας της φωτιάς, καθώς και στον εντοπισμό του σημείου όπου μπορεί πραγματικά να ανακοπεί», εξήγησε στην εσθονική δημόσια ραδιοτηλεόραση ERR ο εκπρόσωπος της Εσθονικής Υπηρεσίας Διάσωσης, Κάαρελ Λάνγκεμετς.
Από τεχνικής άποψης, η χώρα που φιλοξενεί τις ξένες δυνάμεις είναι υπεύθυνη να παράσχει τους απαραίτητους αντάπτορες για τους σωλήνες, ώστε οι ομάδες από άλλες χώρες να μπορούν να συνδεθούν στο τοπικό δίκτυο.
Όταν πυροσβέστες διαφορετικών εθνικοτήτων επιχειρούν μαζί, το κλειδί είναι να «επικεντρώνονται στον στόχο», ανεξάρτητα από τη μέθοδο που ακολουθούν, δήλωσε στο FranceInfo ο διοικητής Αρνό Ανγκονάν, εκπρόσωπος της Γαλλικής Ομοσπονδίας Πυροσβεστικών Σωμάτων.
Ακόμη κι αν οι άνθρωποι που επιχειρούν στο πεδίο δεν μιλούν την ίδια γλώσσα, «δεν υπάρχει απαραίτητα επικοινωνία μεταξύ των ομάδων διαφορετικών εθνικοτήτων κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων. Μπορεί να υπάρξει στη δύσκολη στιγμή, με βασικά αγγλικά και με χειρονομίες, καταφέρνουμε να συνεννοηθούμε», ανέφερε ο Ανγκονάν.
Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός - Πόσοι πυροσβέστες ήρθαν στην Ελλάδα
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υπάρχουν αρκετοί μηχανισμοί που επιτρέπουν στις χώρες να συγκεντρώνουν πόρους και να συνδράμουν η μία την άλλη σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ (UCPM) αριθμεί 37 συμμετέχοντα κράτη και συντονίζεται από το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών (ERCC) στις Βρυξέλλες. Από την ίδρυσή του, το 2001, το ERCC έχει αναπτύξει πόρους και δυνάμεις σε 880 κρίσεις, εκ των οποίων οι 64 σημειώθηκαν το 2025. Από αυτές, οι 19 αφορούσαν πυρκαγιές, ενώ στις υπόλοιπες περιλαμβάνονταν πλημμύρες, σεισμοί και ανθρωπιστικές κρίσεις.
Όταν μια χώρα που πλήττεται από καταστροφή ζητά βοήθεια, υπάρχουν δύο τρόποι αντίδρασης: άλλα κράτη μπορούν να προσφέρουν δικούς τους πόρους ή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να τους κινητοποιήσει μέσω του προγράμματος rescEU.
Στη συνέχεια, η χώρα που δέχεται την προσφορά μπορεί να την αποδεχθεί ή να την απορρίψει, ενώ το ERCC έχει την ευθύνη του συντονισμού και της συγχρηματοδότησης της βοήθειας.
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, διεθνές προσωπικό έχει επίσης αρχίσει να μεταφέρεται προληπτικά σε χώρες που αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο δασικών πυρκαγιών.
Για παράδειγμα, καθ’ όλη τη διάρκεια του φετινού καλοκαιριού, 245 πυροσβέστες από την Τσεχία, τη Γαλλία, τη Μολδαβία και τη Ρουμανία αναπτύχθηκαν στην Ελλάδα, ενώ η Ελλάδα έστειλε η ίδια 21 πυροσβέστες στη Γαλλία τον Ιούλιο και πρόκειται να στείλει ακόμη 21 στην Κύπρο τον Σεπτέμβριο.
«Αυτό το καλοκαίρι αποτελεί προειδοποιητικό καμπανάκι»
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο UCPM «διαθέτει επαρκείς πόρους» για να στηρίξει τις χώρες που χρειάζονται βοήθεια.
Δεν είναι ιδιαίτερα συνηθισμένο να υποβάλλονται ταυτόχρονα αιτήματα από πολλές χώρες, εξήγησε η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Έβα Χρντσίροβα στο A European Perspective. Το ERCC ανταποκρίνεται περίπου σε 100 αιτήματα τον χρόνο για κάθε είδους έκτακτη ανάγκη, εκ των οποίων τα οκτώ αφορούσαν δασικές πυρκαγιές το 2026.
«Χρειάστηκε να αντιμετωπίσουμε δύο μεγάλες επιχειρήσεις σε δύο μεγάλες χώρες, στη Γαλλία και την Ισπανία τον Ιούλιο, και καταφέραμε να συνδράμουμε και τις δύο. Ήταν μία από τις πιο εκτεταμένες κινητοποιήσεις μας», δήλωσε.
Ωστόσο, η Χρντσίροβα παραδέχθηκε ότι το φετινό καλοκαίρι λειτουργεί ως «καμπανάκι αφύπνισης».
Η έκταση των καμένων περιοχών στην Ευρώπη στα τέλη Ιουλίου ξεπέρασε τα 400.000 εκτάρια, γεγονός που καθιστά ήδη το 2026 μία από τις χειρότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί ποτέ σε ό,τι αφορά τις δασικές πυρκαγιές.
«Μόλις τελειώσει το καλοκαίρι, θα πρέπει να συζητήσουμε ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να προσαρμοστούμε σε αυτές τις καταστάσεις και ελπίζω αυτό να αποτυπωθεί στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF), το εξαετές δημοσιονομικό σχέδιο της ΕΕ», σημείωσε.
Για την περίοδο 2021-2027, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει διαθέσει 3,6 δισεκατομμύρια ευρώ για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών, ενώ τα προσχέδια του επόμενου προϋπολογισμού, ο οποίος αναμένεται να εγκριθεί πριν από το τέλος του έτους, δείχνουν ότι το ποσό θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2028-2034.
Οι εθνικές δυνατότητες φτάνουν στα όριά τους
Η έκταση των πυρκαγιών των τελευταίων μηνών έχει δοκιμάσει τα όρια των δυνατοτήτων ορισμένων χωρών να αντιμετωπίσουν μόνες τους τέτοιες κρίσεις.
Η Γερμανία, για παράδειγμα, συνήθως αναγκάζεται να επιστρατεύει ελικόπτερα της αστυνομίας και του στρατού, εξοπλισμένα με κάδους χωρητικότητας 5.000 λίτρων νερού, για την κατάσβεση των δασικών πυρκαγιών.
Την ίδια ώρα, σε χώρες όπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν εξειδικευμένα αεροσκάφη, όπως τα Canadair, αυτά γίνονται ολοένα και πιο δυσεύρετα: η παραγωγή των υφιστάμενων μοντέλων έχει σταματήσει, ενώ η νέα γενιά αεροσκαφών δεν έχει ακόμη τεθεί σε επιχειρησιακή λειτουργία, σύμφωνα με το βαυαρικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο BR.
Η Ελβετία, η οποία δεν συμμετέχει στον ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας, ζήτησε για πρώτη φορά φέτος τη συνδρομή του μετά την καταστροφή στο Κρανς-Μοντανά, όπου 41 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε πυρκαγιά κατά τη διάρκεια των εορτασμών για την Πρωτοχρονιά.
Οι ελβετικές αρχές ζήτησαν βοήθεια επειδή δεν διέθεταν επαρκή εξειδικευμένα μέσα ιατρικής μεταφοράς και επαρκή νοσοκομειακή δυναμικότητα.
«Μαζί είμαστε πιο δυνατοί»
Από την πλευρά των πυροσβεστών, δεν υπάρχει σχεδόν καμία αμφιβολία για την αξία αυτών των ανταλλαγών και της συνεργασίας με συναδέλφους από άλλες χώρες.
«Ζούμε μαζί τους για αρκετές ημέρες ή ακόμη και για αρκετές εβδομάδες, σε ιδιαίτερα έντονες συνθήκες επιχειρήσεων», δήλωσε ο διοικητής Angonin στο FranceInfo. «Επομένως, αναπόφευκτα δημιουργούνται δεσμοί.»
Μιλώντας στο ERTNews, ο Σιλβέν Σεβάλ, επικεφαλής της γαλλικής μονάδας που αναπτύχθηκε φέτος στην Αθήνα, τόνισε: «Μαζί είμαστε πιο δυνατοί».
Η εμπειρία στην Ελλάδα, εξήγησε, υπήρξε «πολύ χρήσιμη» για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών που καλούνται να διαχειριστούν στη συνέχεια στην Κορσική, όπου το μεσογειακό δασικό περιβάλλον παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με εκείνο της Ελλάδας.
Αυτού του είδους η ανταλλαγή εμπειρίας είναι ένα από τα πλεονεκτήματα που επισημαίνονται σε έκθεση του 2021, η οποία εκπονήθηκε για λογαριασμό της ελβετικής κυβέρνησης και εξέταζε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα μιας ενδεχόμενης ένταξης της Ελβετίας στον UCPM.
Το 2026, για πρώτη φορά, μονάδα της πυροσβεστικής υπηρεσίας από τη γαλλόφωνη Ελβετία αναπτύχθηκε στη Γαλλία.
«Οι πυροσβέστες που ταξίδεψαν στην περιοχή του Μπορντό δεν προσφέρουν μόνο βοήθεια. Αποκτούν επίσης πολύτιμη εμπειρία», δήλωσε στο Swissinfo η Κριστίν Έρικσεν, μία από τις συγγραφείς της έκθεσης του 2021.
Για την Έρικσεν, είναι σαφές ότι και η Ελβετία θα κληθεί να αντιμετωπίσει στο μέλλον τις δικές της μεγάλες πυρκαγιές.
«Αν συγκεντρώσουμε τη γνώση από τώρα, θα είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι για όσα έρθουν», υπογράμμισε.