Η Ε.Ε. βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο προς το χειρότερο περιβάλλον στο πεδίο των ναρκωτικών και των εξαρτήσεων, καθώς οι νέες μορφές χρήσης ουσιών, η εμφάνιση συνθετικών ναρκωτικών και η αυξανόμενη πολυπλοκότητα της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών δημιουργούν νέες προκλήσεις για τα συστήματα δημόσιας υγείας και τις εθνικές πολιτικές.
Η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2026 του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA) καταγράφει με σαφήνεια την ανάγκη προσαρμογής της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής στις σύγχρονες εξελίξεις, με έμφαση στην πρόληψη, την έγκαιρη ανίχνευση νέων ουσιών και κινδύνων, τη θεραπεία, τη μείωση της βλάβης και την κοινωνική επανένταξη.
Τα στοιχεία της έκθεσης αποτυπώνουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο τοπίο, διαρκώς επιδεινούμενο. Περίπου 24,9 εκατομμύρια ενήλικες στην Ευρωπαϊκή Ένωση έκαναν χρήση κάνναβης κατά τον τελευταίο χρόνο, ενώ 4,3 εκατομμύρια δήλωσαν χρήση κοκαΐνης. Παράλληλα, περισσότεροι από 7.600 θάνατοι από υπερδοσολογία καταγράφονται κάθε χρόνο στην Ε.Ε., υπενθυμίζοντας ότι οι εξαρτήσεις εξακολουθούν να αποτελούν μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η συνεχής εμφάνιση νέων ψυχοδραστικών ουσιών και ισχυρών συνθετικών οπιοειδών. Μόνο το 2025 καταγράφηκαν περίπου 50 νέες ουσίες, ενώ συνολικά περισσότερες από 1.050 βρίσκονται υπό ευρωπαϊκή παρακολούθηση. Η παρουσία ουσιών όπως η κεταμίνη, αλλά και η διάδοση συνθετικών και ημι-συνθετικών κανναβινοειδών, επιβεβαιώνουν ότι η αγορά των ναρκωτικών εξελίσσεται ταχύτερα από ποτέ, απαιτώντας ισχυρούς μηχανισμούς επιτήρησης και άμεσης ανταπόκρισης.
Παράλληλα, η έκθεση αναδεικνύει ως βασική πρόκληση την πολυχρησία, δηλαδή τη χρήση περισσότερων της μίας ουσιών από το ίδιο άτομο. Το φαινόμενο αυτό δυσχεραίνει τη θεραπευτική αντιμετώπιση και αυξάνει σημαντικά τους κινδύνους για την υγεία, καθιστώντας αναγκαία την ανάπτυξη ολοκληρωμένων υπηρεσιών που να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των χρηστών.
Σημαντικές μεταβολές καταγράφονται και στο πεδίο της διακίνησης ναρκωτικών. Το 2024 κατασχέθηκαν συνολικά 330 τόνοι κοκαΐνης στην Ε.Ε., ενώ περισσότερα από 50.000 δισκία συνθετικών οπιοειδών εντοπίστηκαν από τις αρμόδιες αρχές. Ταυτόχρονα, η διακίνηση ψευδεπίγραφων φαρμάκων αναδεικνύεται σε μια νέα απειλή που απαιτεί συντονισμένη ευρωπαϊκή αντιμετώπιση.
Αποφεύχθηκαν 772 θάνατοι στην Ελλάδα
Η Ελλάδα ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό τις ευρωπαϊκές τάσεις, αλλά το ευχάριστο είναι ότι βρίσκεται κάτω από τους αντίστοιχους μέσους ευρωπαϊκούς όρους, σε όλους τους δείκτες οι οποίοι σχετίζονται με την χρήση ναρκωτικών.
Κατά το 2024 περίπου 4.200 άτομα εισήλθαν σε θεραπευτικά προγράμματα, ενώ η πολυχρησία αφορά το 73% όσων αναζήτησαν θεραπεία. Την ίδια χρονιά καταγράφηκαν 1.327 περιστατικά οξείας τοξίκωσης, με σχεδόν τα μισά να συνδέονται με πολλαπλή χρήση ουσιών, ενώ αποφεύχθηκαν περισσότεροι από 772 θάνατοι από υπερβολή δόση ναρκωτικών, κατά τη διάρκεια των τεσσάρων χρόνων της λειτουργίας του πρώτου Χώρου Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ) στην Αθήνα.
Παράλληλα, αυξήθηκαν οι κατασχεθείσες ποσότητες μεθαμφεταμίνης και συνθετικών ή ημι-συνθετικών καναβιδοειδών, ενώ για πρώτη φορά καταγράφηκαν στη χώρα μας περιστατικά τοξίκωσης που σχετίζονται με ημι-συνθετικά κανναβινοειδή.
Την ίδια στιγμή, η χώρα καταγράφει θετικά αποτελέσματα σε κρίσιμους δείκτες. Οι θάνατοι από υπερδοσολογία μειώθηκαν σε 194 το 2023, εξέλιξη στην οποία έχει συμβάλει καθοριστικά η ευρεία διάθεση της ναλοξόνης στο πεδίο και στον ΧΕΧ της Αθήνας.
Ολιστικό πλέγμα φροντίδας
Παράλληλα, με τη δημιουργία του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), ενισχύθηκαν οι υπηρεσίες μείωσης της βλάβης, τα προγράμματα θεραπείας, οι δράσεις πρόληψης και οι υπηρεσίες κοινωνικής επανένταξης, συνθέτοντας πλέον ένα ολοκληρωμένο και ολιστικό πλέγμα φροντίδας για τα άτομα που αντιμετωπίζουν την εξάρτησή τους. Με τον νέο Φορέα επιτεύχθηκε η ενίσχυση της πρόσβασης στις υπηρεσίες σε ολόκληρη τη χώρα.
Συγκεκριμένα, σήμερα λειτουργούν 243 δομές και υπηρεσίες, ενώ προβλέπεται η λειτουργία ακόμη 41 νέων δομών το προσεχές διάστημα. Καταγράφεται έτσι σημαντική αύξηση των ωφελουμένων σε όλες σχεδόν τις κατηγορίες υπηρεσιών, από τα προγράμματα απεξάρτησης και θεραπείας έως τις υπηρεσίες για εφήβους, νέους ενήλικες και άτομα εντός σωφρονιστικών καταστημάτων.
Όπως επισημαίνει στο iefimerida ο εθνικός συντονιστής της Ελλάδας για τις Εξαρτήσεις και πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ, Αθανάσιος Θεοχάρης, «η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2026 επιβεβαιώνει ότι το φαινόμενο των εξαρτήσεων εξελίσσεται διαρκώς και απαιτεί συνεχή εγρήγορση. Η αξιοποίηση αξιόπιστων και επιστημονικά τεκμηριωμένων δεδομένων αποτελεί προϋπόθεση για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών που ενισχύουν την πρόληψη, τη θεραπεία, τη μείωση της βλάβης και την κοινωνική επανένταξη”.
Ο εθνικός συντονιστής της Ελλάδας για τις Εξαρτήσεις και πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ, Αθανάσιος Θεοχάρης
Και ο Αθανάσιος Θεοχάρης συμπληρώνει:
“Στη χώρα μας, μέσα από τη λειτουργία του ΕΟΠΑΕ, έχει διαμορφωθεί για πρώτη φορά ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα υπηρεσιών για τις εξαρτήσεις, με στόχο την καθολική πρόσβαση και την κάλυψη όλων των αναγκών, σε κάθε περιοχή της χώρας. Ήδη τα στοιχεία αποδεικνύουν την τομή στο πεδίο των εξαρτήσεων. Ενδεικτικά, η διάθεση καθαρών υλικών ασφαλέστερης χρήσης φτάνει τις 674 σύριγγες ανά άτομο ετησίως, επίπεδο πολλαπλάσιο του ορίου που έχει θέσει ο ΠΟΥ προς όφελος της δημόσιας υγείας, ενώ παράλληλα νέες δομές και υπηρεσίες όπως οι χώροι εποπτευόμενης χρήσης, οι κινητές μονάδες streetwork και οι δομές φροντίδας και φιλοξενίας, καλύπτουν ολιστικά τις ανάγκες των συμπολιτών μας. Αντίστοιχα, με τη χορήγηση Ναλοξόνης και μέσω στενής παρακολούθησης, το έτος 2025, έχουν σωθεί 208 και 153 αντίστοιχα, ανθρώπινες ζωές”.
Στην Πρόληψη, συνεχίζει στο iefimerida ο Αθανάσιος Θεοχάρης, “η χώρα μας έχει ενταχθεί στο καινοτόμο πρόγραμμα CHAMPS του UNODC στην Πάτρα, που εισάγει μια ολιστική προσέγγιση πρόληψης για παιδιά και εφήβους από τα πρώτα στάδια της ζωής, με σκοπό την επέκταση του σε δεύτερο χρόνο και σε άλλες πόλεις της Ελλάδος, ενώ συνεχίζουν απρόσκοπτα να λειτουργούν τα 75 Κέντρα Πρόληψης σε όλη την χώρα. Τέλος, έχουν διευρυνθεί όλες οι διαθέσιμων επιλογές, από φαρμακευτικά και «στεγνά» προγράμματα έως εξειδικευμένες υπηρεσίες για ανήλικους, ενήλικες και άτομα σε σωφρονιστικά καταστήματα. Ο ΕΟΠΑΕ αποτελεί σήμερα τον ενιαίο εθνικό φορέα που εξασφαλίζει ότι κάθε πολίτης, σε κάθε περιοχή της χώρας, μπορεί να έχει πρόσβαση σε ολοκληρωμένες υπηρεσίες πρόληψης, μείωσης της βλάβης, θεραπείας και κοινωνικής επανένταξης, χωρίς εξαιρέσεις και αποκλεισμούς”.