Για δεκαετίες θεωρούνταν δεδομένο ότι για να παίρνει κανείς αποφάσεις είναι απαραίτητο να διαθέτει εγκέφαλο. Μία μελέτη για τα φυτά όμως ανατρέπει όσα γνωρίζαμε.
Η μελέτη, βασισμένη στη γνωστική επιστήμη, με επικεφαλής τον καθηγητή Ψυχολογίας Πίτερ Βίστον από το William & Mary και τη φοιτήτρια Πέιτζ Μπάρτος, υποδηλώνει ότι οι νευρώνες μπορεί να μην είναι απαραίτητοι για την επεξεργασία σύνθετων πληροφοριών και δείχνει ότι τα φυτά ενδέχεται να διαθέτουν πιο σύνθετες ικανότητες επεξεργασίας πληροφοριών απ’ ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα -ακόμη και την ικανότητα να «μετρούν».
Τα φυτά μπορεί να είναι «πιο έξυπνα» από ό,τι πιστεύουν οι άνθρωποι
Η έρευνα επικεντρώθηκε στο φυτό Mimosa pudica, γνωστό και ως «ντροπαλό φυτό» ή «μη μου άπτου», το οποίο διπλώνει τα φύλλα του όταν το αγγίζει κανείς και όταν βραδιάζει.
Σε ένα δωμάτιο χωρίς παράθυρα, οι δύο επιστήμονες υπέβαλαν τα φυτά σε κύκλους φωτός και σκοταδιού, παρατηρώντας σταδιακές αλλαγές στην κίνησή τους. «Στην πρώτη φάση του πειράματός μας, χρησιμοποιήσαμε έναν κύκλο 24 ωρών. Την πρώτη και τη δεύτερη ημέρα, τα φυτά εκτέθηκαν σε 12 ώρες σκοτάδι και 12 ώρες φως. Την τρίτη ημέρα, τα φώτα παρέμειναν σβηστά», εξήγησε ο Βίστον στο Phys.org. Μετά από περίπου πέντε επαναλήψεις αυτού του μοτίβου, τα φυτά άρχισαν να εμφανίζουν αυξημένη κινητικότητα πριν από την αναμενόμενη Ανατολή, μόνο όμως στις ημέρες που «περίμεναν» φως και όχι στην τρίτη ημέρα συνεχούς σκοταδιού. Η συμπεριφορά αυτή υποδηλώνει ότι τα φυτά ενδέχεται να «μαθαίνουν» το μοτίβο των εναλλαγών και να προσαρμόζουν ανάλογα τις αντιδράσεις τους, σημείωσαν οι επιστήμονες. Μάλιστα, η προσαρμογή αυτή ακολουθούσε καμπύλη παρόμοια με εκείνη που παρατηρείται στον τρόπο που μαθαίνουν τα ζώα: αρχικά ταχεία αλλαγή και στη συνέχεια σταθεροποίηση.
Οι ερευνητές εξέτασαν και το ενδεχόμενο τα φυτά να ακολουθούν απλώς έναν εσωτερικό βιολογικό ρολόι. Έτσι, μείωσαν τη διάρκεια της «ημέρας» από 24 σε 20 ώρες, και τα φυτά μετατόπισαν σχεδόν άμεσα τις κινήσεις τους στο νέο μοτίβο φωτός και σκοταδιού. Για να ενισχύσουν περαιτέρω την υπόθεση ότι τα φυτά κινούνταν με βάση το μέτρημα, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν ένα τελικό πείραμα, στο οποίο κάθε τριήμερος κύκλος είχε τυχαία διάρκεια, από 10 ώρες (πέντε ώρες φωτός και πέντε σκοταδιού) έως 32 ώρες.
Σε ημέρες μικρότερες ή μεγαλύτερες από 12 έως 24 ώρες, το μοτίβο κατέρρεε. Σύμφωνα με τον Βίστον, αυτό υποδηλώνει ένα ελάχιστο χρονικό «παράθυρο» έκθεσης που χρειάζονται τα φυτά για να επεξεργαστούν το μοτίβο φωτός-σκότους, καθώς και ένα ανώτατο όριο μνήμης, πέρα από το οποίο «ξεχνούν» το μοτίβο. Ωστόσο, εντός του εύρους των 12 έως 24 ωρών, τα φυτά συνέχισαν να εμφανίζουν μεγαλύτερη κίνηση τις ημέρες κατά τις οποίες το φως μπορούσε να προβλεφθεί, σε σύγκριση με τις ημέρες που επικρατούσε σκοτάδι.
Τα φυτά ως μια νέα μορφή νοημοσύνης;
«Η απλούστερη εξήγηση για αυτό το αποτέλεσμα είναι ότι αυτά τα φυτά παρακολουθούν τον αριθμό των γεγονότων που λαμβάνουν χώρα. Δεν ανταποκρίνονται απλώς στον χρόνο», είπε ο Βίστον. «Κάθε θεωρία που έχω διαβάσει ποτέ για τη μνήμη και τη λήψη αποφάσεων περιλαμβάνει πάντα νευρώνες. Μεγάλη έκπληξη, τα φυτά δεν τα έχουν. Κι όμως φαίνεται ότι μπορούν να εκτελέσουν γνωστικές λειτουργίες. Απλώς όχι με γνωστικό τρόπο, καθεαυτό».
Η μελέτη εγείρει επίσης ευρύτερα ερωτήματα: αν φυτά χωρίς νευρώνες μπορούν να επιτελούν τέτοιες λειτουργίες, ίσως και άλλα κύτταρα -ακόμη και στους ανθρώπους ή τα ζώα- να έχουν παρόμοιες δυνατότητες. Το πώς ακριβώς αυτή η μη νευρωνική «νοημοσύνη» μαθαίνεται, αποθηκεύεται και ενεργοποιείται παραμένει ερώτημα για μελλοντικά πειράματα.
Υποδεικνύοντας έναν νέο τύπο νοημοσύνης, αυτή η έρευνα προστίθεται στο σύνολο των στοιχείων που αμφισβητούν τη διάκριση μεταξύ φυτών και ζώων, αναφέρει το Phys.οrg. «Τουλάχιστον για μένα, τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι μπορεί να μην υπάρχει αυτό το όριο μεταξύ του ζωικού και του φυτικού βασιλείου - ή μπορεί να είναι πολύ πιο πορώδες από ό,τι νομίζουμε», σημείωσε από την πλευρά του ο Βίστον.