Για δεκαετίες η σχέση της Τουρκίας με το ΝΑΤΟ χαρακτηριζόταν από αμφιθυμία.
Παρότι η χώρα αποτελεί μέλος της Συμμαχίας από το 1952, η υποστήριξη της τουρκικής κοινωνίας προς τον οργανισμό δεν υπήρξε ποτέ δεδομένη. Σήμερα, ωστόσο, η εικόνα μοιάζει να αλλάζει.
Όπως σημειώνει ο Economist, ενόψει της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ που θα φιλοξενήσει η Τουρκία στις 7 Ιουλίου, η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμφανίζεται πιο προσηλωμένη στη Συμμαχία από οποιαδήποτε άλλη στιγμή της τελευταίας δεκαετίας.
Η μεταστροφή αυτή αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό αν αναλογιστεί κανείς ότι μόλις λίγα χρόνια πριν, μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, ο Ερντογάν κατηγορούσε δυτικές χώρες ότι «στήριξαν τους πραξικοπηματίες» και «έκαναν τα στραβά μάτια στην τρομοκρατία».
Οι νέες απειλές υπενθυμίζουν στην Τουρκία την αξία της Συμμαχίας
Σύμφωνα με την ανάλυση του βρετανικού περιοδικού, δύο εξελίξεις συνέβαλαν καθοριστικά στην επαναξιολόγηση του ΝΑΤΟ από την Άγκυρα: ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Η τουρκική ηγεσία αντιλαμβάνεται πλέον πιο έντονα τα οφέλη της συλλογικής άμυνας. Ενδεικτικά, τον περασμένο Μάρτιο συστήματα αεράμυνας του ΝΑΤΟ κατέρριψαν τέσσερις ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους που είχαν ως προορισμό την Τουρκία.
Παράλληλα, η στρατιωτική παρουσία της Συμμαχίας στη χώρα ενισχύεται. Παρά τις ανησυχίες της για τις πολιτικές-δικαστικές εξελίξεις στην Άγκυρα η Γερμανία αναμένεται να αναπτύξει νέο σύστημα Patriot στη νότια Τουρκία, ενώ σχεδιάζεται και η δημιουργία νέου πολυεθνικού στρατηγείου του ΝΑΤΟ στην περιοχή.
Η αλλαγή στάσης στην Άγκυρα αποτυπώνεται και στην κοινή γνώμη. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της Metropoll, το 61% των Τούρκων θεωρεί πλέον το ΝΑΤΟ σημαντικό για την εθνική ασφάλεια της χώρας.
Βελτίωση των σχέσεων Άγκυρας-Ουάσιγκτον
Σημαντικός παράγοντας στην προσέγγιση Τουρκίας και ΝΑΤΟ είναι και η σχετική αποκλιμάκωση των εντάσεων με την Ουάσιγκτον.
Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αποσύρει από τη Συρία αμερικανικές δυνάμεις, αφαίρεσε ένα από τα βασικά σημεία τριβής ανάμεσα στις δύο πλευρές, καθώς η Τουρκία θεωρούσε προβληματική τη συνεργασία των ΗΠΑ με κουρδικές πολιτοφυλακές, που η ίδια χαρακτηρίζει τρομοκρατικές.
Παράλληλα, η τουρκική ηγεσία υποδέχθηκε θετικά τις ενδείξεις ότι η χώρα θα μπορούσε τελικά να αποκτήσει τα μαχητικά αεροσκάφη F-35, από το πρόγραμμα των οποίων είχε αποκλειστεί το 2019 μετά την αγορά των ρωσικών πυραύλων S-400.
Η Ευρώπη χρειάζεται την Τουρκία
Ο Economist υπογραμμίζει ότι η αναβάθμιση της θέσης της Τουρκίας δεν οφείλεται μόνο στις δικές της επιλογές, αλλά και στις ανάγκες των Ευρωπαίων συμμάχων.
Με εξαίρεση την Ουκρανία, η Τουρκία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς της Ευρώπης. Παράλληλα, ο έλεγχος των Στενών του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων της προσφέρει καθοριστικό ρόλο στη στρατηγική ισορροπία της Μαύρης Θάλασσας απέναντι στη Ρωσία.
Την ίδια στιγμή, η τουρκική αμυντική βιομηχανία εξελίσσεται σε ολοένα σημαντικότερο προμηθευτή ευρωπαϊκών χωρών. Εταιρείες όπως η Baykar έχουν συνάψει συμφωνίες με τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Εσθονία, ενώ τουρκικά drones χρησιμοποιούνται ήδη από αρκετούς ευρωπαϊκούς στρατούς.
Η αυξανόμενη ανησυχία για το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παραμείνουν μακροπρόθεσμα προσηλωμένες στο ΝΑΤΟ καθιστά την Τουρκία ακόμη πιο πολύτιμο εταίρο για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Οι διαφωνίες παραμένουν
Παρά τη βελτίωση του κλίματος, οι σχέσεις δεν στερούνται εντάσεων.
Η Άγκυρα συνεχίζει να κατηγορεί το ΝΑΤΟ ότι δεν δίνει επαρκή σημασία στις απειλές που αντιμετωπίζει στα νότια σύνορά της, από τους Κούρδους αντάρτες μέχρι τα δίκτυα διακίνησης μεταναστών.
Από την άλλη πλευρά, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να θυμούνται τα παζάρια του Ερντογάν και τη μακρά καθυστέρηση που επέβαλε η Τουρκία στην ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στη Συμμαχία.
Επιπλέον, η στάση απέναντι στη Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί σημείο διαφοροποίησης. Ενώ οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες θεωρούν το καθεστώς του Βλαντίμιρ Πούτιν ως τη μεγαλύτερη απειλή για το ΝΑΤΟ, ο Ερντογάν αποφεύγει να υιοθετήσει την ίδια ρητορική και διατηρεί σημαντικές οικονομικές και ενεργειακές σχέσεις με τη Μόσχα.
Η Τουρκία απομακρύνεται σταδιακά από τη Ρωσία
Ωστόσο, η εικόνα φαίνεται να μεταβάλλεται. Ο Economist εκτιμά ότι η Άγκυρα παρακολουθεί τη σταδιακή αποδυνάμωση της ρωσικής επιρροής σε κρίσιμες περιοχές.
Η Ρωσία έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα στη Μαύρη Θάλασσα από τις ουκρανικές επιθέσεις, ενώ στη Συρία το καθεστώς Άσαντ δεν αποτελεί πλέον τον βασικό συνομιλητή των περιφερειακών δυνάμεων, με την Τουρκία να αποκτά ενισχυμένο ρόλο.
Παράλληλα, η Αρμενία επιχειρεί να μειώσει την εξάρτησή της από τη Μόσχα και να βελτιώσει τις σχέσεις της με την Άγκυρα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ερντογάν, ο οποίος τη δεκαετία του 2010 επισκεπτόταν συχνά τη Ρωσία, δεν έχει πραγματοποιήσει επίσημη επίσκεψη στον Βλαντίμιρ Πούτιν εδώ και σχεδόν τρία χρόνια.
Το στρατηγικό δίλημμα της επόμενης ημέρας
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η Τουρκία βλέπει πλέον το ΝΑΤΟ ως το ασφαλέστερο πλαίσιο για τη διασφάλιση των συμφερόντων της. Ειδικά σε ένα σενάριο όπου ο αμερικανικός ρόλος στη Συμμαχία περιορίζεται, η Άγκυρα προτιμά να παραμείνει στο κέντρο των εξελίξεων μέσω του ΝΑΤΟ παρά να βρεθεί στο περιθώριο μιας αμιγώς ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Με άλλα λόγια, η Τουρκία και το ΝΑΤΟ δεν έχουν ξεπεράσει όλες τις διαφωνίες τους. Όμως, σε μια περίοδο αυξανόμενης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, αμφότερες οι πλευρές φαίνεται να αναγνωρίζουν ότι χρειάζονται η μία την άλλη περισσότερο από ποτέ.