Στην Ισπανία εδώ και καιρό καταγραφόταν ένα παράδοξο: πώς σε μια χώρα που το δημόσιο χρέος είναι κοντά στο 100% του ΑΕΠ, οι συνταξιούχοι απολαμβάνουν γενναίες αυξήσεις, οι οποίες καλύπτουν πλήρως την άνοδο του πληθωρισμού!
Κι αυτό παρά τις οριακές αντοχές του ασφαλιστικού, με το κόστος εξυπηρέτησής του να φτάνει σε απαγορευτικά όρια-αν δεν τα έχει ξεπεράσει ήδη-και τα ελλείμματα στα ασφαλιστικά ταμεία να διογκώνονται. Τι συμβαίνει; Ποια είναι η μαγική συνταγή που εμείς δεν την έχουμε ανακαλύψει ακόμα; Λεφτά υπάρχουν άραγε στην Ισπανία; Όχι ακριβώς. Λεφτά βρέθηκαν από το… Ταμείο Ανάκαμψης. Όπως αποκαλύφθηκε, πάνω από 10 δις ευρώ του μεριδίου που αντιστοίχησε στην Ισπανία-μεγάλη ευνοημένη του Ταμείου με 140 δις ευρώ σε δάνεια και επιδοτήσεις-, αντί να πάνε για επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις, «σπρώχτηκαν» στον προϋπολογισμό για την κάλυψη των αυξήσεων στις συντάξεις.
Το μυστικό αυτό δεν άργησε να γίνει «βούκινο» στις Βρυξέλλες. Ακόμη χειρότερα, ξέσπασαν αντιδράσεις και φωνές κακοδιαχείρισης κυρίως στα κράτη-μέλη του Βορρά. Ενδεικτικά, ο Αντρέας Σβαμπ, πρόεδρος της Επιτροπής Ελέγχου του Προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από τη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU), ήταν κατηγορηματικός: χαρακτήρισε «απολύτως απαράδεκτη» τη χρήση των ευρωπαϊκών κονδυλίων για την κάλυψη προβλημάτων στα εθνικά συνταξιοδοτικά συστήματα. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι πόροι αυτοί «δεν είχαν ποτέ σχεδιαστεί για τέτοιους σκοπούς», αφήνοντας σαφείς αιχμές για ευθεία εκτροπή από τους στόχους του μηχανισμού.
Η υπόθεση με τη διοχέτευση πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης στο ισπανικό συνταξιοδοτικό σύστημα δεν είναι απλώς μια «λογιστική λεπτομέρεια», όπως προσπαθεί να την παρουσιάσει η κυβέρνηση Σάντσεθ. Είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα πολιτικής κυνικότητας και διαχειριστικής αυθαιρεσίας, που εκθέτει όχι μόνο τη Μαδρίτη αλλά και το ίδιο το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε ο κοινός ευρωπαϊκός δανεισμός. Το ζήτημα δεν είναι αν παραβιάστηκε τυπικά κάποιος κανόνας· είναι αν παραβιάστηκε το πνεύμα του Ταμείου. Και εδώ η απάντηση είναι ξεκάθαρη. Το Ταμείο Ανάκαμψης δημιουργήθηκε για να αλλάξει οικονομίες, όχι για να κρύβει προβλήματα κάτω από το χαλί χρηματοδοτώντας συντάξεις.
Το Ταμείο Ανάκαμψης ήταν ένα ιστορικό πείραμα: για πρώτη φορά η Ευρωπαϊκή Ένωση δανείστηκε συλλογικά σε τόσο μεγάλη κλίμακα. Αυτό έγινε με αντάλλαγμα μια δέσμευση – ότι τα χρήματα θα αξιοποιηθούν για ανάπτυξη και μεταρρύθμιση. Όταν όμως εμφανίζονται τέτοιες πρακτικές, αυτή η υπόσχεση καταρρέει.
Η υπόθεση αναζωπυρώνει με εκρηκτικό τρόπο τις έρπουσες αντιθέσεις Βορρά–Νότου. Στον Βορρά, η εικόνα που παγιώνεται είναι απλή και επικίνδυνη: ότι τα κράτη του Νότου χρησιμοποιούν τα ευρωπαϊκά εργαλεία για να καλύψουν εσωτερικές αδυναμίες. Στον Νότο, αντίθετα, γίνεται λόγος για πολιτική εκμετάλλευση. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος καχυποψίας, που έρχεται να υπονομεύσει τη συνοχή της Ένωσης σε μια κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία και δυσκολεύει κάθε επόμενη απόφαση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην προσπάθειά της να μην πυροδοτήσει μεγαλύτερη κρίση, αποφεύγει προς το παρόν να κλιμακώσει την υπόθεση. Όμως αυτή η στάση, αντί να καθησυχάσει, ενισχύει την εντύπωση ότι υπάρχει ανοχή σε πρακτικές που ακροβατούν στα όρια της κατάχρησης. Και αυτό τροφοδοτεί ακόμη περισσότερο τον ευρωσκεπτικισμό. Το πρόβλημα είναι πως η υπόθεση με τις συντάξεις ενισχύει τα επιχειρήματα όλων όσοι εντός της Ε.Ε. τάσσονται κατά της ιδέας για κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Παράλληλα, φέρνει σε δύσκολη θέση χώρες του Νότου, όπως η Ελλάδα, σε μια καθοριστική φάση διαβουλεύσεων για το νέο κοινοτικό προϋπολογισμό.
Ο Ισπανός Πρωθυπουργός κάνει επικίνδυνα παιχνίδια, καθώς επιχειρεί να ανακόψει την πτώση του κυβερνώντος Σοσιαλιστικού Κόμματος, να περισώσει τη συμμαχία με τους αυτονομιστές και τις αριστερές δυνάμεις, μετατρέποντας για το σκοπό αυτό το Ταμείο Ανάκαμψης ως εργαλείο πολιτικής διάσωσης. Ωστόσο, τα εκλογικά μαντάτα δεν είναι καλά. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα υπέστη τη χειρότερη εκλογική του ήττα στην Ανδαλουσία-μια από τις μεγαλύτερες περιφέρειες της χώρας, που διοικούσαν οι Σοσιαλιστές για σχεδόν 40 χρόνια, μέχρι το 2019. Κέρδισαν μόλις 28 από τις 109 έδρες σε έναν εκλογικό καλεντάρι, με αρκετές αναμετρήσεις στο προσεχές διάστημα. Κι αυτό, την ώρα που το Λαϊκό Κόμμα κερδίζει 53 έδρες, δύο λιγότερες από την απόλυτη πλειοψηφία.
Όσο για τους εγχώριους θαυμαστές του Πέδρο Σάντσεθ, δεν ακούστηκε κάποιο σχόλιο τόσο για τις αλχημείες στο Ταμείο Ανάκαμψης όσο και για την καταβαράθρωση στις εκλογές της Ανδαλουσίας. Προτιμήθηκε η σιωπή…