Ο εν εξελίξει ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ στο Ιράν δεν κλείνει τη δίοδο των Στενών του Ορμούζ ακόμα και για κάποια πλοία που μπορεί να συνδέονται με την Τεχεράνη.
- Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση διευκρινίζει πως ο αποκλεισμός στοχεύει αποκλειστικά τα ιρανικά λιμάνια και τη θαλάσσια εμπορική δραστηριότητα της Τεχεράνης. Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν διεθνής πλωτή οδός και η παρεμπόδισή τους θα παραβίαζε το διεθνές δίκαιο.
- Η επιβολή του αποκλεισμού βασίζεται σε τεχνολογία επιτήρησης, πληροφορίες και παγκόσμια στρατιωτική παρουσία, επιτρέποντας τον εντοπισμό ύποπτων πλοίων πολύ πριν ή πολύ μετά την προσέγγιση τους σε ιρανικά λιμάνια, χωρίς φυσική πολιορκία.
- Πλοία μπορούν να περάσουν τα Στενά, αλλά αντιμετωπίζουν παρέμβαση αργότερα σε διεθνή ύδατα εάν το φορτίο συνδέεται με το Ιράν. Υπάρχουν εξαιρέσεις για ανθρωπιστικές αποστολές και περιορισμένη περίοδος χάριτος για ουδέτερα πλοία που βρίσκονταν ήδη σε ιρανικά λιμάνια.
Η εικόνα που διαμορφώνεται τις τελευταίες ημέρες γύρω από τα Στενά του Ορμούζ μοιάζει αντιφατική ,καθώς οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι έχουν επιβάλει πλήρη αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, και από την άλλη, συνεχίζεται η διέλευση πλοίων από ένα από τα πιο κρίσιμα ενεργειακά «στενά» του πλανήτη. Ωστόσο, αυτή η αντίφαση είναι περισσότερο φαινομενική παρά πραγματική.
Τα Στενά του Ορμούζ και τα ιρανικά λιμάνια
Ο βασικός λόγος είναι ότι ο αποκλεισμός δεν αφορά τα ίδια το Στενά. Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), τα μέτρα στοχεύουν αποκλειστικά τα ιρανικά λιμάνια και τη θαλάσσια εμπορική δραστηριότητα που σχετίζεται με το Ιράν. Αντίθετα, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν διεθνή πλωτή οδό και η πλήρης παρεμπόδισή τους θα παραβίαζε το διεθνές ναυτικό δίκαιο, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου, εξηγεί το CNN.
Αυτό σημαίνει ότι πλοία που δεν έχουν καμία σχέση με το Ιράν –δηλαδή δεν μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο, προϊόντα ούτε κατευθύνονται προς ιρανικά λιμάνια– μπορούν να συνεχίσουν να περνούν κανονικά. Πρόκειται κυρίως για δεξαμενόπλοια και εμπορικά πλοία που εξυπηρετούν άλλες χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Κουβέιτ.
Παράλληλα, ο τρόπος επιβολής του αποκλεισμού έχει αλλάξει ριζικά σε σχέση με το παρελθόν. Δεν πρόκειται για μια «φυσική» πολιορκία με πλοία που κλείνουν την είσοδο ενός λιμανιού ή ενός περάσματος. Αντίθετα, βασίζεται σε τεχνολογία επιτήρησης, πληροφοριών και παγκόσμιας εμβέλειας στρατιωτική παρουσία. Οι αμερικανικές δυνάμεις μπορούν να εντοπίσουν ένα ύποπτο πλοίο πολύ πριν φτάσει στο Ιράν ή πολύ μετά την αναχώρησή του από εκεί.
Ανοιχτή δίοδος, αλλά οι στόχοι παραμένουν
Με άλλα λόγια, ένα πλοίο μπορεί να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ χωρίς πρόβλημα, αλλά να βρεθεί αντιμέτωπο με παρεμβάσεις αργότερα, σε διεθνή ύδατα, εάν διαπιστωθεί ότι το φορτίο του συνδέεται με το Ιράν. Αυτό εξηγεί γιατί η κίνηση στα Στενά δεν σταματά, ενώ ταυτόχρονα ο αποκλεισμός θεωρείται «πλήρως εφαρμοσμένος».
Σημαντικό ρόλο παίζει και η ταχύτητα των εμπορικών πλοίων. Ένα πλήρως φορτωμένο πετρελαιοφόρο κινείται σχετικά αργά, γεγονός που δίνει στις ναυτικές δυνάμεις χρόνο να το παρακολουθήσουν και να αποφασίσουν αν θα επέμβουν. Έτσι, ακόμη κι αν ένα πλοίο καταφέρει να εξέλθει από τον Περσικό Κόλπο, δεν σημαίνει ότι έχει «ξεφύγει».
Επιπλέον, υπάρχουν και εξαιρέσεις. Οι ΗΠΑ έχουν αφήσει περιθώρια για ανθρωπιστικές αποστολές, ενώ φαίνεται να έχει δοθεί και μια περιορισμένη «περίοδος χάριτος» για ουδέτερα πλοία που βρίσκονταν ήδη σε ιρανικά λιμάνια όταν ξεκίνησε ο αποκλεισμός. Αυτές οι περιπτώσεις συμβάλλουν επίσης στο να συνεχίζεται μια μορφή ναυτιλιακής δραστηριότητας στην περιοχή.
Πώς λειτουργεί ο ο αποκλεισμός
Την ίδια στιγμή, η στρατιωτική διάταξη των αμερικανικών δυνάμεων δείχνει ότι το επίκεντρο δεν είναι τα Στενά, αλλά τα ανοικτά ύδατα πέρα από αυτά. Με αεροπλανοφόρα, αντιτορπιλικά, αμφίβια πλοία και εκτεταμένη αεροπορική υποστήριξη, οι ΗΠΑ έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν θαλάσσιες γραμμές σε τεράστιες αποστάσεις, όπως για παράδειγμα έκανα με πλοία που συνδέονταν με την Βενεζουέλα, σε προηγούμενη φάση. Αυτό περιορίζει σημαντικά τις επιλογές του Ιράν για αντίδραση, καθώς οι δυνάμεις του -όπως τα σκάφη ταχείας επέμβασης -είναι πιο αποτελεσματικές σε κλειστές θάλασσες και όχι στον ανοιχτό ωκεανό.
Συνολικά, η διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ δεν αναιρεί τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Αντίθετα, αναδεικνύει τη φύση του: έναν «έξυπνο» και ευέλικτο αποκλεισμό που δεν βασίζεται στην απόλυτη παρεμπόδιση της κυκλοφορίας, αλλά στον στοχευμένο έλεγχο του εμπορίου που σχετίζεται με το Ιράν. Έτσι, η παγκόσμια ναυσιπλοΐα συνεχίζεται, αλλά η οικονομική δραστηριότητα της Τεχεράνης δέχεται ισχυρό πλήγμα.