Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο στόχος ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων έως το τέλος του 2026 τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση.
Στο τραπέζι βρίσκεται και ελληνική πρόταση για την αξιοποίηση των μελλοντικών εσόδων από τις άδειες δικτύων κινητής τηλεφωνίας 6G.
Χωρίς συμφωνία οι «27» για τον νέο προϋπολογισμό
Σε αδιέξοδο οδηγήθηκαν οι πολύωρες συζητήσεις των Ευρωπαίων ηγετών στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών την Πέμπτη, καθώς οι 27 χώρες της ΕΕ επέμειναν στις διαφορετικές θέσεις τους. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι οι διαπραγματεύσεις μπορεί να συνεχιστούν και το 2027, με πιθανές επιπτώσεις στη χρηματοδότηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων.
Ως αποτέλεσμα, η προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου ακυρώθηκε, ενώ η συνεδρίαση ολοκληρώθηκε χωρίς να υπάρξει συμφωνία επί των συμπερασμάτων για το κρίσιμο ζήτημα της ενέργειας.
Μετά την αποτυχία επίτευξης συμβιβασμού, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, αναμένεται να αναλάβει ενεργότερο ρόλο στις συνομιλίες και να παρουσιάσει μέσα στις επόμενες εβδομάδες νέα πρόταση, με στόχο να περιοριστούν οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών.
Παράλληλα, έχει προγραμματιστεί έκτακτη Σύνοδος Κορυφής για τις 26 Νοεμβρίου, αν και οι πιθανότητες να υπάρξει συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους μειώνονται.
Σε ανάρτησή του στο X, ο Αντόνιο Κόστα αναφέρθηκε στην ολοκλήρωση της πρώτης ημέρας της Συνόδου, επισημαίνοντας ότι η τελευταία συζήτηση επικεντρώθηκε στη στρατηγική διεύρυνσης της ΕΕ και στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις. Όπως σημείωσε, αυτή την εβδομάδα πραγματοποιήθηκαν διακυβερνητικές διασκέψεις με το Μαυροβούνιο, την Ουκρανία, τη Μολδαβία και την Αλβανία, τονίζοντας ότι η ενταξιακή διαδικασία προχωρά με κινητήρια δύναμη τις μεταρρυθμίσεις.
Αμφισβητείται η προθεσμία του Δεκεμβρίου
Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είχαν θέσει ως στόχο την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της περιόδου 2028-2034 έως τον Δεκέμβριο του 2026. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της τελευταίας Συνόδου, αρκετές κυβερνήσεις αμφισβήτησαν ανοιχτά κατά πόσο είναι απαραίτητο να τηρηθεί αυτό το χρονοδιάγραμμα.
Ενδεικτική ήταν η δήλωση του υπηρεσιακού πρωθυπουργού της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, ο οποίος εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός για τις προοπτικές συμφωνίας.
«Δεν πρόκειται να καταλήξουμε σε συμφωνία αυτόν τον μήνα. Ούτε τον επόμενο. Δεν γνωρίζω καν αν είναι δυνατόν να επιτευχθεί συμφωνία πριν από το τέλος του έτους», ανέφερε, προσθέτοντας ότι, κατά την άποψή του, δεν υπάρχει λόγος βιασύνης.
Η συγκεκριμένη στάση διαφοροποιείται από την επιμονή του Αντόνιο Κόστα, ο οποίος έχει επανειλημμένα τονίσει ότι οι ηγέτες της ΕΕ πρέπει να καταλήξουν ομόφωνα σε συμφωνία το αργότερο έως τον Δεκέμβριο.
Όπως έχει προειδοποιήσει, ενδεχόμενη παράταση των συνομιλιών μέσα στο 2027 μπορεί να μην αφήσει επαρκή χρόνο για την ολοκλήρωση των νομοθετικών διαδικασιών που απαιτούνται, ώστε ο νέος προϋπολογισμός να τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2028.
Γιατί απορρίφθηκε η πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας
Σημαντικές διαφωνίες προκάλεσε η συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας, η οποία προέβλεπε περικοπή του συνολικού προϋπολογισμού κατά 141 δισ. ευρώ, επιχειρώντας να ικανοποιήσει τις χώρες που ζητούν περιορισμό των ευρωπαϊκών δαπανών.
Ωστόσο, η πρόταση δεν έγινε ευρέως αποδεκτή, καθώς δεν κατάφερε να καλύψει τις διαφορετικές απαιτήσεις των κρατών-μελών.
Ο Αντόνιο Κόστα καλείται πλέον να διαμορφώσει ένα νέο πλαίσιο διαπραγμάτευσης, το οποίο αναμένεται να ακολουθεί διαφορετική κατεύθυνση από εκείνη της ιρλανδικής πρότασης.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η νέα προσέγγιση θα επιδιώκει να διατηρήσει χαμηλές τις εθνικές εισφορές στον κοινοτικό προϋπολογισμό, προβλέποντας παράλληλα νέες φορολογικές πηγές σε επίπεδο ΕΕ. Στόχος είναι επίσης να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία για την κάλυψη απρόβλεπτων δαπανών, σε αντίθεση με την προηγούμενη πρόταση, η οποία περιλάμβανε σημαντικές περικοπές στον συγκεκριμένο τομέα.
Νέοι φόροι σε κρυπτονομίσματα, διαδικτυακό τζόγο και τεχνολογικούς ομίλους
Στο πλαίσιο αναζήτησης πρόσθετων εσόδων, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου προτίθεται να εξετάσει νέες πηγές χρηματοδότησης, πέρα από τις πέντε φορολογικές προτάσεις που έχει ήδη καταθέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Όπως αναφέρει το Politico, επικαλούμενο Ευρωπαίους διπλωμάτες, ο Κόστα δεσμεύτηκε κατά την ολοκλήρωση της Συνόδου να μελετήσει τις προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την επιβολή φόρων σε εταιρείες κρυπτονομισμάτων, επιχειρήσεις διαδικτυακού τζόγου και μεγάλους τεχνολογικούς ομίλους.
Οι προτάσεις αυτές αποσκοπούν στη δημιουργία νέων ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να περιοριστεί η εξάρτηση του κοινοτικού προϋπολογισμού από τις εισφορές των κρατών-μελών.
Οι κυβερνήσεις αντιδρούν εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο στις πέντε εισφορές που έχει προτείνει η Κομισιόν, θεωρώντας ότι επιβαρύνουν δυσανάλογα σημαντικούς κλάδους των εθνικών οικονομιών τους.
Ο Κόστα υποστηρίζει ότι η εξασφάλιση εσόδων από νέες ευρωπαϊκές φορολογικές πηγές θα μπορούσε να μειώσει τις εθνικές συνεισφορές και να διευκολύνει την επίτευξη συμφωνίας.
Η ελληνική πρόταση για τα έσοδα από τις άδειες 6G
Μεταξύ των εναλλακτικών λύσεων που αναμένεται να εξεταστούν περιλαμβάνεται και πρόταση της Ελλάδας, σύμφωνα με το Politico.
Ειδικότερα, η Αθήνα έχει εισηγηθεί να κατευθύνονται στον προϋπολογισμό της ΕΕ τα έσοδα από τις μελλοντικές εθνικές δημοπρασίες για τα δικαιώματα χρήσης ραδιοφάσματος που αφορούν τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας έκτης γενιάς (6G).
Η συγκεκριμένη πρόταση προβλέπει την αξιοποίηση των εσόδων από την παραχώρηση των σχετικών αδειών ως πρόσθετης πηγής χρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο να περιοριστεί η ανάγκη για αυξημένες εισφορές από τα κράτη-μέλη.
Τόσο οι προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για νέους φόρους όσο και οι εναλλακτικές πηγές εσόδων είχαν μείνει εκτός της αναθεωρημένης πρότασης για τον προϋπολογισμό, την οποία παρουσίασε την προηγούμενη εβδομάδα η ιρλανδική προεδρία.
Αλλαγή στη διατύπωση των συμπερασμάτων της Συνόδου
Την αβεβαιότητα γύρω από το χρονοδιάγραμμα επιβεβαιώνει και η αλλαγή στα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής.
Η αρχική διατύπωση προέβλεπε ρητά την επίτευξη οριστικής συμφωνίας έως το τέλος του 2026. Ωστόσο, το σχετικό κείμενο τροποποιήθηκε πριν ακόμη ξεκινήσουν οι εργασίες της Συνόδου.
Στην τελική εκδοχή επισημαίνεται ότι μια συμφωνία πριν από το τέλος του 2026 θα επέτρεπε την έγκριση των απαραίτητων νομοθετικών πράξεων μέσα στο 2027, ώστε η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση να φτάσει στους δικαιούχους χωρίς διακοπή τον Ιανουάριο του 2028.
Η αλλαγή αυτή αποτυπώνει την απροθυμία αρκετών κυβερνήσεων να δεσμευτούν σε ένα αυστηρό χρονοδιάγραμμα, το οποίο θα μπορούσε να τις οδηγήσει στην αποδοχή ενός συμβιβασμού που δεν εξυπηρετεί τα εθνικά τους συμφέροντα.
Δύο στρατόπεδα στην ΕΕ: Οι «φειδωλοί» και οι «Φίλοι της Συνοχής»
Βασικό εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις αποτελεί η απουσία κοινής αντίληψης για το ύψος και τις προτεραιότητες του νέου προϋπολογισμού. Κάθε κυβέρνηση επιδιώκει να εξασφαλίσει όσο το δυνατόν περισσότερους ευρωπαϊκούς πόρους, περιορίζοντας παράλληλα τη δική της οικονομική συνεισφορά.
Η αντιπαράθεση επικεντρώνεται κυρίως σε δύο ομάδες κρατών.
Στην πρώτη ανήκουν οι αποκαλούμενες «φειδωλές» χώρες, μια συμμαχία έξι κρατών που συνεισφέρουν περισσότερα στον κοινοτικό προϋπολογισμό από όσα λαμβάνουν. Με επικεφαλής τη Γερμανία, ζητούν σημαντική μείωση των συνολικών ευρωπαϊκών δαπανών.
Στην αντίθετη πλευρά βρίσκονται οι «Φίλοι της Συνοχής», μια ομάδα 17 χωρών της νότιας και ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες επιδιώκουν τη διατήρηση των παραδοσιακών χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ, ιδίως εκείνων που στηρίζουν τις οικονομικά ασθενέστερες περιφέρειες.
Παρά τις διαφορές τους, καμία από τις δύο ομάδες δεν εμφανίζεται απολύτως ενωμένη ως προς τις προτεραιότητές της.
Στους «Φίλους της Συνοχής», η Ισπανία και η Ιταλία δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη διατήρηση των αγροτικών επιδοτήσεων, ενώ οι χώρες της Βαλτικής επιδιώκουν μεγαλύτερη χρηματοδότηση για την άμυνα, λόγω της γεωγραφικής τους εγγύτητας με τη Ρωσία.
Από την πλευρά των «φειδωλών», η Γερμανία και η Σουηδία θεωρούνται οι πιο αδιάλλακτες ως προς την ανάγκη περικοπών. Η Φινλανδία, αντίθετα, επιδιώκει να προστατεύσει τις ενισχύσεις προς τους αγρότες της.
Η Γαλλία, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ, δεν έχει ξεκαθαρίσει τη θέση της, καθώς καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις ευρωπαϊκές της φιλοδοξίες και στο δημοσιονομικό της έλλειμμα. Αναποφάσιστα εμφανίζονται επίσης το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο.
Με τις κυβερνήσεις να διατηρούν αυστηρές κόκκινες γραμμές και τα περιθώρια υποχώρησης να παραμένουν περιορισμένα, η επίτευξη συμφωνίας εξακολουθεί να φαίνεται δύσκολη. Στις Βρυξέλλες, ωστόσο, εκτιμάται ότι οι συμβιβασμοί σε τόσο ευαίσθητα ζητήματα συχνά επιτυγχάνονται όταν πλησιάζουν οι τελικές προθεσμίες.
Υπό αυτή την έννοια, η αμφισβήτηση της διορίας του Δεκεμβρίου από ορισμένες κυβερνήσεις ενδέχεται να αποτελεί και διαπραγματευτική τακτική, με στόχο την εξασφάλιση ευνοϊκότερων όρων.
Φόβοι για συμφωνία το φθινόπωρο του 2027 -Στο επίκεντρο και η Ελλάδα
Πέρα από τις πιθανές καθυστερήσεις στη χρηματοδότηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων, ανησυχία προκαλεί και το εκλογικό ημερολόγιο του 2027, το οποίο ενδέχεται να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τις διαπραγματεύσεις.
Εκλογές αναμένονται την επόμενη χρονιά στη Γαλλία, την Ιταλία, την Πολωνία, τη Φινλανδία, την Εσθονία, τη Σλοβακία και την Ελλάδα. Οι διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις εκτιμάται ότι θα περιορίσουν τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να αναλάβουν το πολιτικό κόστος που μπορεί να συνεπάγεται ένας συμβιβασμός για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν τον φόβο ότι, εάν δεν υπάρξει συμφωνία έως το τέλος του 2026, οι διαπραγματεύσεις μπορεί να παραταθούν μέχρι και το φθινόπωρο του 2027.
Στις πρόσθετες δυσκολίες αναφέρθηκε και ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, επισημαίνοντας τις εκλογικές διαδικασίες στην Ισπανία, όπου οι πολίτες αναμένεται να ψηφίσουν στις 29 Νοεμβρίου, αλλά και στη Σουηδία, όπου οι εκλογές πραγματοποιήθηκαν τον Σεπτέμβριο.
Ο Χριστοδουλίδης επανέλαβε ότι η συμφωνία πρέπει να επιτευχθεί έως το τέλος του έτους, παραμένοντας ένας από τους λίγους Ευρωπαίους ηγέτες που εξακολουθούν να υποστηρίζουν ανοιχτά την αρχική προθεσμία.