Η Επιχείρηση «Absolute Resolve» και η απαγωγή του προέδρου Μαδούρο από την επίλεκτη μονάδα Δύναμη Δέλτα μέσα σε μόλις τρεις ώρες, όσο εντυπωσιακές και αν ήταν, δεν αποτελούν την πρώτη καθαίρεση αρχηγού κράτους από τις ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική.
Τα όσα δραματικά εκτυλίσσονται, ωστόσο, τα τελευταία εικοσιτετράωρα στη Βενεζουέλα δεν συνιστούν απλώς μία ακόμη σελίδα στην πολυτάραχη ιστορία της εν λόγω γεωγραφικής ζώνης.
Για τον υπογράφοντα, τα γεγονότα αυτά συνιστούν μάλλον κάτι βαθύτερο και σαφώς πιο ανησυχητικό - ίσως πιο βαρυσήμαντο από μία απλή ιστορική επανάληψη: την, από καιρό διαφαινόμενη αλλά πλέον και επισήμως εκδοθείσα, ληξιαρχική πράξη θανάτου του Διεθνούς Δικαίου. Σηματοδοτούν το τέλος μιας εποχής που, έστω και με μεγάλες δόσεις υποκρισίας (καθώς στερούνταν ουσιαστικής εκτελεστικής ισχύος έναντι των ισχυρών παραβατών), οριοθετούσε τον δημόσιο διάλογο στην άναρχη σκηνή των διεθνών σχέσεων. Μιας εποχής που υποχρέωνε τα κράτη, μέσα από νομικούς ακροβατισμούς, να προσδίδουν έναν μανδύα νομιμοφάνειας στις παρεκτροπές τους. Ενός συστήματος, εν τέλει, που διατηρούσε το κύρος του μόνον όσο η ηγεμονική δύναμη των ΗΠΑ το τοποθετούσε στην κορυφή της αξιακής κλίμακας, ανεξαρτήτως εάν το υπέσκαπτε όποτε το επέτασσαν τα συμφέροντά της. Η εποχή αυτή, ωστόσο, παρήλθε. Ελπίζω όχι ανεπιστρεπτί, αλλά σίγουρα για το ορατό μέλλον.
Η αμερικανική εμπλοκή στα γεγονότα του Καράκας επισφραγίζει την πλήρη απαγκίστρωση της Ουάσιγκτον από την ανάγκη τήρησης των προσχημάτων, ακόμη και αν αυτά επικληθούν στις δικαστικές αίθουσες των ερχόμενων μηνών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αισθάνονται πλέον καμία υποχρέωση να «παίξουν» με τους παλαιούς κανόνες. Γι’ αυτό και δεν κατέβαλαν καν την προσπάθεια να συγκαλύψουν τον καθοριστικό ρόλο των ενεργειακών πόρων στις αποφάσεις τους. Η μάσκα της διπλωματικής ευπρέπειας έπεσε, αποκαλύπτοντας το σκληρό πρόσωπο της προαιώνιας Realpolitik.
Στα καθ’ ημάς, η συνειδητοποίηση αυτή οφείλει να προκαλεί φόβο. Η πατρίδα μας, μια μεσαία δύναμη σε μια εξαιρετικά ασταθή γειτονιά του πλανήτη, επένδυσε τα μέγιστα στην αρχιτεκτονική του Διεθνούς Δικαίου. Αυτό υπαγόρευε το εθνικό μας συμφέρον. Αυτό αποτελούσε μια τρωτή μεν, υπαρκτή δε ασπίδα απέναντι στον κάθε λογής αναθεωρητισμό των γειτόνων μας. Ωστόσο, η προσκόλληση σε έναν κόσμο που πνέει τα λοίσθια, όσο και αν μας εξυπηρετούσε ιστορικά, συνιστά πλέον μία επικίνδυνη αυταπάτη, αν όχι στρατηγική αυτοκτονία.
Υπό αυτό το πρίσμα οφείλει να ερμηνευθεί η διακριτική αποφυγή καταδίκης της ωμής αμερικανικής παρέμβασης από τον Έλληνα πρωθυπουργό. Με το ίδιο κριτήριο πρέπει να αναγνωστεί και η στάση της Ελλάδας απέναντι στο Ισραήλ. Η κριτική που ασκείται από μερίδα της αντιπολίτευσης και της κοινής γνώμης περί «βιασύνης», «υπερβολικής ταύτισης» με τον αμερικανικό παράγοντα, ή, ακόμη χειρότερα, περί «διπλωματικής αυτοχειρίας» που ακυρώνει τα νομικά μας επιχειρήματα για την Κύπρο, μπορεί να έχει βάση μόνο σε μία θεωρητική συζήτηση. Στην πράξη όμως, αγνοεί παντελώς ή επιλέγει να παραβλέψει τη μεγάλη εικόνα.
Καλώς ή κακώς, το εθνικό συμφέρον της Ελλάδας εν έτει 2026 δεν υπηρετείται πλέον με το να υποδυόμαστε τους θεματοφύλακες μιας εποχής που παρέρχεται. Δεν διαθέτουμε το εκτόπισμα ούτε για να ελέγξουμε τις εξελίξεις ούτε για να επιβάλουμε την επιστροφή στο status quo ante. Αν μια τέτοια επιστροφή συμβεί, σίγουρα δεν θα είναι απόρροια της δικής μας σθεναρής αντίστασης. Αν όμως δεν προκύψει, τότε το εθνικό συμφέρον επιτάσσει να εναρμονιστούμε εγκαίρως με τα νέα γεωπολιτικά δεδομένα.
Η μόνη πραγματική ισορροπία που καλούμαστε να επιτύχουμε εφεξής αφορά τη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ της ΕΕ -που παραμένει η πρώτιστη προτεραιότητά μας- και της Αμερικής. Εκεί θα τεθούν τα πιο δύσκολα διλήμματα. Το ζήτημα της Βενεζουέλας δεν συγκαταλέγεται σε αυτά, πόσο μάλλον για ένα καθεστώς του οποίου η απουσία δεν θα συγκινήσει κανέναν.
Σε προσωπικό και ηθικό επίπεδο, η εξέλιξη αυτή είναι σίγουρα απογοητευτική, όπως και η νέα τάξη πραγμάτων στην Αμερική αναμφίβολα απωθητική. Η εξωτερική πολιτική, όμως, είναι εκ φύσεως κυνική. Οι τελευταίες ημέρες και μήνες ενισχύουν με «ενδοφλέβια ένεση» κυνισμού τη διεθνή πραγματικότητα, την ώρα που ο όποιος εναπομείνας ρομαντισμός άφησε μάλλον την τελευταία του πνοή στο Καράκας, τα ξημερώματα της 3ης Ιανουαρίου. Η Ελλάδα οφείλει να το αντιληφθεί αυτό, προτού βρεθεί στο «μενού» εκείνων που εξυπηρετούνται από τους νέους μετασχηματισμούς.
* O Άρης Βουρβούλιας είναι ο συν-συγγραφέας του βιβλίου «14 Σκιές και Αλήθειες της Ελλάδας», μαζί με τον Σταύρο Θεοδωράκη