Η Ευρωπαία Επίτροπος για τη Μεσόγειο, Ντουμπράβκα Σούιτσα, σε άρθρο της που δημοσιεύει κατά αποκλειστικότητα στην Ελλάδα το iefimerida, αναλύει το δημογραφικό πρόβλημα στην Ευρώπη και εξηγεί πώς θα πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Η κυρία Σούιτσα τονίζει πως ο αριθμός των γεννήσεων μειώθηκε από 6,8 εκατομμύρια το 1964 σε 3,5 εκατομμύρια το 2024. Αμέσως προκύπτει ένας μακρύς κατάλογος πραγματικών προκλήσεων για την ΕΕ. Ποιος θα εργάζεται για να πληρώνει τις συντάξεις; Ποιος θα φροντίζει τους ηλικιωμένους; Ποιος θα καινοτομεί και θα δημιουργεί ανταγωνιστικές επιχειρήσεις;
Παράλληλα, τονίζει πως οι προκλήσεις αυτές μπορούν να αντιμετωπιστούν με ισχυρή και τεκμηριωμένη πολιτική.
Η εργαλειοθήκη για τη δημογραφία που πρότεινε η ίδια από το 2023 παρέχει στα κράτη-μέλη ένα ολοκληρωμένο σύνολο εργαλείων ενωσιακής πολιτικής για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Πρόκειται για συγκεκριμένες λύσεις, οι οποίες όμως πρέπει να εφαρμοστούν.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο της Ντουμπράβκα Σούιτσα κατά αποκλειστικότητα στην Ελλάδα στο iefimerida.gr:
«Η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει τη δημογραφική αλλαγή με αυτοπεποίθηση, και έχουμε τα εργαλεία για να το κάνουμε»
Η Ευρώπη γερνάει. Οι άνθρωποι δεν κάνουν πια τόσα παιδιά όσο παλιά. Ο αριθμός των γεννήσεων μειώθηκε από 6,8 εκατομμύρια το 1964 σε 3,5 εκατομμύρια το 2024. Από την κατάσταση αυτή, για την οποία γίνεται συχνά λόγος, προκύπτει ένας μακρύς κατάλογος πραγματικών προκλήσεων για την ΕΕ. Ποιος θα εργάζεται για να πληρώνει τις συντάξεις; Ποιος θα φροντίζει τους ηλικιωμένους; Ποιος θα καινοτομεί και θα δημιουργεί ανταγωνιστικές επιχειρήσεις; Η καμπύλη φθίνει και η τάση φαίνεται μη αναστρέψιμη. Σαν πεπρωμένο.
Ως επίτροπος αρμόδια για θέματα δημογραφίας κατά την τελευταία επταετία, μπορώ να πω το εξής: η δημογραφική αλλαγή είναι ήδη εδώ. Όμως δεν χρειάζεται να την αποδεχτούμε ως αναπόδραστο πεπρωμένο. Όσο περίπλοκο κι αν είναι το ζήτημα, διαθέτουμε τα εργαλεία πολιτικής για να το αντιμετωπίσουμε και να το μετατρέψουμε σε πραγματική ευκαιρία για δράση.
Επιτρέψτε μου, λοιπόν, να το επαναλάβω: Η Ευρώπη γερνάει. Κι αυτό μπορεί να είναι και καλό νέο. Εν μέρει οφείλεται στο γεγονός ότι το προσδόκιμο ζωής εξακολουθεί να αυξάνεται. Σήμερα, το προσδόκιμο ζωής ενός παιδιού που γεννήθηκε στην Ευρώπη υπερβαίνει ήδη τα 80 χρόνια. Έως το 2100, οι γυναίκες είναι πιθανό να υπερβούν τα 90 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι περισσότερα εγγόνια γνωρίζουν και αγαπούν τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους. Σημαίνει νέες αγορές για προϊόντα που ενισχύουν τη μακροζωία. Σημαίνει ότι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να απολαμβάνουν τις καινοτομίες στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, της τεχνολογίας ή των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Κι όλα αυτά σημαίνουν εντονότερη οικονομική δραστηριότητα, ιδίως στην οικονομία της τρίτης ηλικίας.
Ταυτόχρονα, το ποσοστό γεννήσεων μειώνεται σε ολόκληρη την ΕΕ. Η τάση αυτή δημιουργεί προκλήσεις. Η συμμετοχή λιγότερων ατόμων στο εργατικό δυναμικό θέτει υπό αμφισβήτηση τη βιωσιμότητα των δημόσιων προϋπολογισμών για βασικές υπηρεσίες, όπως η υγεία, η εκπαίδευση και οι συντάξεις. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να επαναξιολογήσουμε το πώς χρηματοδοτούμε τα συστήματα αυτά. Και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι τυχόν προσαρμογές δεν επιβαρύνουν υπερβολικά τις νεότερες γενιές. Οι νεαροί ενήλικες αντιμετωπίζουν ήδη διπλάσιο κίνδυνο φτώχειας σε σύγκριση με εκείνους που πλησιάζουν τη συνταξιοδότηση και, άρα, κάθε πραγματική λύση πρέπει να βασίζεται στην αλληλεγγύη μεταξύ όλων των γενεών.
Το σημαντικότερο είναι ότι οι προκλήσεις αυτές μπορούν να αντιμετωπιστούν με ισχυρή και τεκμηριωμένη πολιτική, όπως καταδεικνύεται και στη νέα μας δημογραφική έκθεση που εκπονήθηκε από το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Για παράδειγμα, η υγιής γήρανση και η προληπτική φροντίδα υγείας έχουν πλεονεκτήματα. Οι άνθρωποι που ζουν με καλύτερη υγεία χρειάζονται λιγότερη στήριξη, λιγότερους πόρους και θα συνεχίσουν να συνεισφέρουν στις κοινότητές τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτός είναι ο πυρήνας των προσπαθειών που καταβάλλει η ΕΕ για τη δημιουργία μιας Ένωσης Υγείας και την καταπολέμηση του καρκίνου, για παράδειγμα. Γιατί για κάθε ευρώ που επενδύεται στην πρόληψη εξοικονομούμε 14 ευρώ σε μελλοντικές δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης και παραγωγικότητας.
Ένα άλλο κομμάτι αυτού του παζλ είναι το ζήτημα της στέγασης. Πρόκειται για βασικό δείκτη σταθερότητας και ευημερίας, ο οποίος συχνά αποτελεί προϋπόθεση για τη δημιουργία οικογένειας. Το ποσοστό ιδιόκτητης κατοικίας για άτομα ηλικίας 25-35 ετών μειώθηκε κατά 16,3% μεταξύ 2007 και 2024. Και το ευρωπαϊκό σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγασης που εγκρίθηκε το 2025 αποτελεί την πρώτη στρατηγική μας για τη στήριξη των κρατών-μελών στην αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος.
Ταυτόχρονα, η μετανάστευση παίζει σημαντικό ρόλο. Μπορεί να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε συγκεκριμένες ανάγκες της αγοράς εργασίας βραχυπρόθεσμα, ενώ παράλληλα η διαχείρισή της πρέπει να συνεχιστεί με υπευθυνότητα και εντός του κατάλληλου νομικού πλαισίου. Το ίδιο ισχύει και για τη βελτίωση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας.
Σήμερα, περίπου το 20% του πληθυσμού της ΕΕ σε ηλικία εργασίας βρίσκεται εκτός της αγοράς εργασίας. Τριάντα επτά εκατομμύρια γυναίκες σε ηλικία εργασίας είναι είτε άνεργες είτε οικονομικά μη ενεργές. Πάνω από 4 εκατομμύρια άνθρωποι είναι μακροχρόνια άνεργοι. Εάν όλα τα κράτη-μέλη επιτύχουν τα ποσοστά συμμετοχής της Σουηδίας -τα υψηλότερα στην ΕΕ- οι δυσμενείς επιπτώσεις της γήρανσης στο μέγεθος του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας θα μπορούσαν να εξουδετερωθούν σχεδόν εξ ολοκλήρου.
Ήδη, η εργαλειοθήκη για τη δημογραφία που πρότεινα το 2023 παρέχει στα κράτη-μέλη ένα ολοκληρωμένο σύνολο εργαλείων ενωσιακής πολιτικής για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Πρόκειται για συγκεκριμένες λύσεις. Όμως πρέπει να φροντίσουμε να εφαρμοστούν. Και μετά, θα πρέπει να πάμε ακόμα παρακάτω.
Οι προκλήσεις αυτές απαιτούν επίσης προσεκτική παρακολούθηση και συντονισμό, μακροπρόθεσμα. Γι’ αυτό τάσσομαι υπέρ της σύστασης ενός αποτελεσματικού ευρωπαϊκού οργανισμού για τη δημογραφία, ο οποίος θα στηρίζει το έργο των εθνικών φορέων και θα καλύπτει το κενό μεταξύ δεδομένων και πολιτικών. Το κενό αυτό θα εξεταστεί στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ για τη Δημογραφία, το οποίο θα διοργανώσουμε για πρώτη φορά το επόμενο έτος, φέρνοντας σε επαφή όλα τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη. Εάν οι προσπάθειές μας είναι τεκμηριωμένες και έχουν τα στοιχεία με το μέρος τους, θα μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι η πολιτική μας ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.
Όσον αφορά τους ηλικιωμένους, πρέπει να εγγυηθούμε ότι διαθέτουν τα μέσα για να ζήσουν μια ικανοποιητική ζωή - να ζήσουν με υγεία, προσφέροντας αξία στην κοινωνία, ακόμη και σε μεγάλη ηλικία. Όσον αφορά τους νέους, πρέπει να εγγυηθούμε ότι έχουν τις κατάλληλες συνθήκες υποστήριξης για να αποκτήσουν παιδιά όταν είναι έτοιμοι να ξεκινήσουν αυτό το ταξίδι.
Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Θα χρειαστεί σκληρή δουλειά. Ωστόσο, η ΕΕ είναι έτοιμη να συμβάλει στο έργο αυτό - με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, αλλά αναλαμβάνοντας δράση τώρα, στο παρόν.