Η άλλοτε στενότερη πολιτική σύμμαχος του Ντόναλντ Τραμπ στην Ευρώπη, Τζόρτζια Μελόνι, έχει οδηγηθεί σε ρήξη με τον Αμερικανό πρόεδρο, μια νέα πραγματικότητα στις σχέσεις Ιταλίας-ΗΠΑ που μπορεί να επηρεάσει τη «γηραιά ήπειρο».
Η πιο πρόσφατη και αιφνίδια επιδείνωση στις σχέσεις μεταξύ της Μελόνι και του Τραμπ φαίνεται να ξεκίνησε από ένα φαινομενικά δευτερεύον, αλλά πολιτικά εκρηκτικό επεισόδιο.
Το επεισόδιο που έφερε τη ρήξη
Κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής συνέντευξης σε ιταλικό Μέσο, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η Ιταλίδα πρωθυπουργός τον είχε «ικετεύσει» για μια κοινή φωτογραφία στο περιθώριο διεθνούς συνόδου.
Η Μελόνι αντέδρασε άμεσα, διαψεύδοντας κατηγορηματικά τον ισχυρισμό. Πηγαίνοντας ακόμη πιο μακριά, τον κατηγόρησε ότι έδειχνε πολύ μεγαλύτερη ευλάβεια προς τους εχθρούς της Δύσης απ’ ό,τι προς τους παλιούς φίλους.
Από τη στιγμή εκείνη, η δημόσια εικόνα συνεργασίας έδωσε τη θέση της σε μια εμφανή πολιτική ψυχρότητα, με επιπτώσεις που ξεπερνούν τα στενά όρια Ρώμης και Ουάσιγκτον.
Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στην προεδρία των ΗΠΑ το 2025, η Μελόνι εμφανίστηκε ως η πιο κοντινή Ευρωπαία σύμμαχός του. Η παρουσία της στην ορκωμοσία του και η θερμή ρητορική εκατέρωθεν τροφοδότησαν την εντύπωση μιας «ειδικής σχέσης» που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ ΗΠΑ και μιας πιο επιφυλακτικής Ευρώπης.
Για αρκετούς μήνες, η Ιταλίδα πρωθυπουργός διατήρησε χαμηλούς τόνους απέναντι στην Ουάσιγκτον, ακόμη και όταν άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες εξέφραζαν ανησυχίες για δασμούς, την Ουκρανία ή τη στάση των ΗΠΑ σε διεθνείς κρίσεις. Η στρατηγική της βασιζόταν στην προσωπική διπλωματία και στην ιδέα ότι η εγγύτητα με τον Τραμπ θα εξασφάλιζε πολιτικά και οικονομικά οφέλη για την Ιταλία.
Ο πόλεμος στο Ιράν και οι σχέσεις Τραμπ-Μελόνι
Παρά τις πρώτες ενδείξεις έντασης, η σύνοδος της G7 στη Γαλλία έδωσε προσωρινά την εικόνα επαναπροσέγγισης. Οι δύο ηγέτες εμφανίστηκαν χαμογελαστοί μπροστά στις κάμερες, επιχειρώντας να διασκεδάσουν τις εντυπώσεις περί ρήξης. Ωστόσο, αυτή η εικόνα αποδείχθηκε βραχύβια, με το προαναφερθέν επεισόδιο που ακολούθησε.
Ωστόσο οι σχέσεις των δύο ηγετών είχαν περάσει σε φάση ψύχρανσης με την έναρξη του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου στο Ιράν, τον Φεβρουάριο.
Η κρίση στο Ιράν λειτούργησε ως καταλύτης για την επιδείνωση των σχέσεων Μελόνι-Τραμπ. Η ιταλική κυβέρνηση αρνήθηκε τη χρήση στρατιωτικής βάσης στη Σικελία για τη μεταφορά αμερικανικών οπλικών συστημάτων, επικαλούμενη διαδικαστικές παρατυπίες. Η απόφαση αυτή εκλήφθηκε στην Ουάσιγκτον ως ένδειξη απροθυμίας συνεργασίας.
Λίγο νωρίτερα, η Μελόνι είχε επίσης υπερασπιστεί δημόσια τον Πάπα Λέοντα μετά από επικριτικά σχόλια του Τραμπ για τη στάση του στο θέμα της σύγκρουσης, γεγονός που επιδείνωσε περαιτέρω το κλίμα, καθώς η Ιταλίδα πρωθυπουργός στάθηκε απερίφραστα στο πλευρό του ποντίφικα.
Σύμφωνα με αναλυτές, το σύνολο αυτών των κινήσεων φαίνεται να σηματοδότησε για τον πρόεδρο των ΗΠΑ μια «αλλαγή στάσης» από πλευράς Ρώμης.
Από την κολακεία στα ψυχρά βλέμματα
Το Reuters αναφέρει σε σχετικό του δημοσίευμα ότι στο εσωτερικό της Ιταλίας, η σύγκρουση με τον Τραμπ έχει διττή ανάγνωση.
Από τη μία πλευρά, η σκληρή απάντηση της Μελόνι ενισχύει την εικόνα της ως ανεξάρτητης ηγέτιδας που δεν υποχωρεί σε εξωτερικές πιέσεις.
Η σθεναρή αντίδραση της Μελόνι γνώρισε αποδοχή από τα περισσότερα κόμματα του πολιτικού φάσματος, τα οποία θεώρησαν τα σχόλια του Τραμπ ως προσβολή προς την Ιταλία.
Από την άλλη, αναλυτές εκτιμούν ότι τώρα η Ιταλίδα πρωθυπουργός θα πρέπει να έχει μια πιο συνεπή στάση απέναντι στον Αμερικανό πρόεδρο αποφεύγοντας την αρχική στρατηγική της, βασισμένη στην προσωπική σχέση με τον Τραμπ, η οποία αποδείχθηκε επισφαλής.
Πολιτικοί αντίπαλοι κάνουν λόγο για «εξωτερική πολιτική προσωπικής χημείας» που κατέρρευσε μόλις άλλαξαν οι ισορροπίες. Η μετάβαση από τις κολακείες στα ψυχρά βλέματα δεν μπορεί να αποτελεί θεμέλιο των διακρατικών σχέσεων.
Αναμένοντας τις συνέπειες
Η Ρώμη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της θέσης της ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την υπόλοιπη Ευρώπη. Η προηγούμενη στρατηγική της «γέφυρας» μοιάζει να έχει υπονομευθεί, ενώ η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί με ανησυχία μια από τις ισχυρότερες διμερείς σχέσεις της να μετατρέπεται σε πεδίο έντασης.
Η εξέλιξη αυτή μπορεί να επηρεάσει ευρύτερα τις ισορροπίες ΗΠΑ-ΕΕ, ειδικά σε μια περίοδο διεθνών συγκρούσεων και ενεργειακής αστάθειας και με άλλα φλέγοντα μέτωπα για την Ευρώπη, όπως το Ουκρανικό, ακόμα ανοιχτά. Η σχέση Μελόνι-Τραμπ βρίσκεται σε μια νέα, αβέβαιη και σαφώς πιο ψυχρή φάση συνεργασίας.
Το αν η ρήξη αυτή είναι προσωρινή ή σηματοδοτεί μια μακροχρόνια αναδιάταξη των σχέσεων στις δύο πλευρές του Ατλαντικού θα φανεί το επόμενο διάστημα.