Ο Ντόναλντ Τραμπ πραγματοποίησε την ομιλία του στο Νταβός και όπως ήταν αναμενόμενο η υπόθεση της Γροιλανδίας συγκέντρωσε όλο το ενδιαφέρον.
Η ομιλία του Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ δεν ήταν απλώς μια ακόμη εμφάνιση Αμερικανού προέδρου σε διεθνές ακροατήριο. Ήταν μια ηχηρή επιστροφή σε μία από τις σημαντικότερες διεθνείς συνόδους σε ευρωπαϊκό έδαφος, μια πολιτική δήλωση ισχύος, με αιχμές προς την Ευρώπη, το ΝΑΤΟ και κυρίως με μια ωμή τοποθέτηση για τη Γροιλανδία, η οποία αναδείχθηκε στον κεντρικό άξονα της ομιλίας του.
Ο Τραμπ τελικά μίλησε για την Γροιλανδία
Ο Τραμπ ξεκίνησε με γνώριμο ύφος, προβάλλοντας την εικόνα μιας ΗΠΑ που «ανθίζει όσο ποτέ», με νικημένο πληθωρισμό, κλειστά σύνορα και πολίτες «ευχαριστημένους» από την ηγεσία του. Η αυτοπεποίθηση αυτή λειτούργησε ως βάση για να ασκήσει σκληρή κριτική στην Ευρώπη, την οποία χαρακτήρισε ως μια ήπειρο που «δεν κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση», εγκλωβισμένη -κατά την άποψή του- σε λανθασμένες πολιτικές, μαζική μετανάστευση και δημοσιονομικά αδιέξοδα.
Ωστόσο, το πραγματικό πολιτικό βάρος της ομιλίας ήρθε όταν αναφέρθηκε στη Γροιλανδία. Παρότι αρχικά το παρουσίασε ως «παρένθεση» στην ομιλία του και μάλιστα ως θέμα για το οποίο δεν είχε σκοπό να τοποθετηθεί, στη συνέχεια εξελίχθηκε σε μια εκτενή και αποκαλυπτική τοποθέτηση.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι η Γροιλανδία αποτελεί κρίσιμο γεωστρατηγικό κόμβο για τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα, τονίζοντας ότι «κανένα έθνος ή συμμαχία δεν μπορεί να την υπερασπιστεί, εκτός από τις Ηνωμένες Πολιτείες», σαφής υπαινιγμός στην Δανία και την Ευρώπη. Ξεκαθάρισε ότι θα πρέπει να ξεκινήσουν άμεσα οι διαπραγματεύσεις για την απόκτησή της, ενώ επισήμανε ότι οι ΗΠΑ έχουν δώσει πολλά στην Ευρώπη και στον ΝΑΤΟ αλλά στην πραγματικότητα δεν παίρνουν κάτι πίσω. Ζήτησε απλά αυτό το «κομμάτι πάγου» ως αναπόσπαστο μέρος της εθνικής και διεθνούς ασφάλειας.
Ανακούφιση ή νέος γύρος ανησυχίας για την Γροιλανδία;
Η ομιλία του μάλλον προκάλεσε ανάμεικτα συναισθήματα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Από τη μία, μια στιγμιαία ανακούφιση από τη ρητή δήλωσή του ότι «δεν θα χρησιμοποιήσει βία» για τη Γροιλανδία, αλλά ταυτόχρονα έντονη ανησυχία από τη σαφή του επιμονή ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «θα την αποκτήσουν». Το μήνυμα του Αμερικανού προέδρου δεν ήταν κατευναστικό. Αντίθετα, διαμόρφωσε ένα νέο πλαίσιο πίεσης, στο οποίο η απουσία στρατιωτικής σύγκρουσης δεν συνεπάγεται απουσία απειλής.
«Αυτή είναι πιθανώς η πιο σημαντική δήλωση που έκανα, επειδή οι άνθρωποι πίστευαν ότι θα χρησιμοποιήσω βία...Θα ήμασταν ασταμάτητοι....Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσω βία. Δεν θα χρησιμοποιήσω βία, το μόνο που ζητάνε οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ένα μέρος που ονομάζεται Γροιλανδία», είπε χαρακτηριστικά ο Τραμπ.
Σε πρώτο επίπεδο, η δήλωση περί μη χρήσης βίας θα μπορούσε να εκληφθεί ως θετική εξέλιξη. Ο Τραμπ φάνηκε να αντιλαμβάνεται το βάρος των λέξεών του, επιμένοντας ότι δεν επιθυμεί ένοπλη σύγκρουση και ότι οι φόβοι περί βίας ήταν υπερβολικοί. Αυτή η τοποθέτηση, ωστόσο, συνοδεύτηκε από την πιο ανησυχητική παραδοχή, ότι ο στόχος παραμένει αμετάβλητος.
Η Γροιλανδία παρουσιάστηκε όχι ως κυρίαρχη οντότητα ή ως τμήμα ενός συμμάχου κράτους, αλλά ως «στρατηγικό ακίνητο». Ο Τραμπ μίλησε ανοιχτά για «ιδιοκτησία», υποστηρίζοντας ότι μόνο μέσω αυτής μπορεί να εξασφαλιστεί η άμυνα του νησιού και, κατ’ επέκταση, η ασφάλεια των ΗΠΑ και της Δύσης, αναφερόμενος και στην δημιουργία αντιπυραυλικής ασπίδας, «Golden Dome», όπως την αποκαλεί.
Παράλληλα, η σκληρή κριτική του προς την Ευρώπη ενίσχυσε την αίσθηση απόστασης. Περιέγραψε την ήπειρο ως μια περιοχή που «δεν κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση», επιβαρυμένη από ελλείμματα, μετανάστευση και πολιτική αδράνεια. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Γροιλανδία εμφανίστηκε σχεδόν ως απόδειξη της ευρωπαϊκής ανεπάρκειας. Περιγράφηκε ως ένα έδαφος που, κατά τον ίδιο, ούτε η Δανία ούτε το ΝΑΤΟ μπορούν να υπερασπιστούν επαρκώς. Έτσι, η αμερικανική απαίτηση παρουσιάστηκε όχι ως επιθετική, αλλά ως «αναγκαία». Και ακριβώς επειδή είναι αναγκαία κανείς δεν μπορεί να προβλέψει μέχρι που θα φτάσει ο Αμερικανός πρόεδρος.
Αποφασισμένος και απρόβλεπτος
Για την Ευρώπη, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η Γροιλανδία καθαυτή, αλλά το προηγούμενο που δημιουργείται. Αν ένας ισχυρός σύμμαχος δηλώνει ότι «δεν θα χρησιμοποιήσει βία», αλλά ταυτόχρονα αφήνει να εννοηθεί ότι η άρνηση θα έχει συνέπειες -οικονομικές, πολιτικές ή διπλωματικές, τουλάχιστον σε πρώτη φάση- τότε η πίεση μεταφέρεται αποκλειστικά στο πεδίο του εξαναγκασμού. Οι αναφορές του Τραμπ σε δασμούς, «αχαριστία» των Δανών και στο ότι «θα το θυμόμαστε» αν η Ευρώπη πει όχι, λειτουργούν ως σαφές μήνυμα ότι η συναίνεση δεν είναι ελεύθερη, αλλά αποτέλεσμα της ισχύος.
Τελικά, τα λόγια του Τραμπ στο Νταβός μπορεί να μην συνιστούν πραγματική ανακούφιση για την Ευρώπη ακόμα κι αν οι δεσμεύσεις για μη χρήση βίας έμοιαζαν ειλικρινείς. Όλα όσα δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος γύρω από την Γροιλανδία κάνουν ξεκάθαρο ότι δεν υπάρχει περίπτωση να κάνει πίσω στην απόκτησή της. Εφόσον αυτός είναι ο πολιτικός στόχος του Τραμπ, ως ζήτημα ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια όπως την προσλαμβάνει ο ίδιος, οτιδήποτε λιγότερο από την απόκτησή του νησιού μοιάζει να είναι εκτός συζήτησης. Συνεπώς η Ευρώπη μπορεί να αναγνωρίσει ότι με όρους ισχύος ο Τραμπ θα διεκδικήσει αυτό που θέλει ακόμα κι αν δεν συνεπάγεται την χρήση στρατιωτικής βίας, ακόμα...