Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) έλαβε τους τελευταίους μήνες αναφορές ότι δύο άνθρωποι πέθαναν αφού έλαβαν παράνομες εκδοχές ενός πειραματικού φαρμάκου για την απώλεια βάρους, σύμφωνα με έγγραφα που εξέτασε το αμερικανικό δίκτυο ειδήσεων CBS News.
Σύμφωνα πάντα με το CBS News, οι αναφορές συνδέουν τους θανάτους με προϊόντα που ισχυρίζονται ότι περιέχουν ρετατρουτίδη (retatrutide), ένα φάρμακο που αναπτύσσεται από την Eli Lilly και δεν έχει ακόμη εγκριθεί από τον FDA. Η ομοσπονδιακή νομοθεσία απαγορεύει την εμπορική πώληση μη εγκεκριμένων φαρμάκων, ωστόσο αυτό δεν έχει εμποδίσει τους προμηθευτές να πωλούν στο διαδίκτυο απομιμήσεις του πειραματικού φαρμάκου, σε κλίμακα που δεν έχει προηγούμενο στη σύγχρονη εποχή.
Οι συγκεκριμένες περιπτώσεις φαίνεται να αποτελούν τις πρώτες δημόσιες αναφορές στις ΗΠΑ που υποστηρίζουν ότι η μη εξουσιοδοτημένη χρήση της ρετατρουτίδης —ή προϊόντων που ισχυρίζονται ότι την περιέχουν— έπαιξε ρόλο στον θάνατο ασθενούς. Ωστόσο, οι λεπτομέρειες δεν έχουν επαληθευτεί και παραμένει ασαφές αν ευθύνεται το ίδιο το φάρμακο.
Ο πρώτος θάνατος φέρεται να σημειώθηκε τον Ιούλιο, όταν ένας επαγγελματίας υγείας ενημέρωσε τον FDA ότι μια 41χρονη γυναίκα με παχυσαρκία υπέστη καρδιακή ανακοπή. Στην αναφορά, η ρετατρουτίδη καταγράφεται ως «ύποπτο προϊόν», ενώ σημειώνεται ότι η γυναίκα την είχε προμηθευτεί «από αναξιόπιστη πηγή».
Στη συνέχεια, τον Σεπτέμβριο, ο FDA έλαβε αναφορά ότι μια 49χρονη ασθενής πέθανε, αφού μια αδειοδοτημένη νοσηλεύτρια την «έπεισε» να αγοράσει ρετατρουτίδη από διαδικτυακό προμηθευτή πεπτιδίων. Η ασθενής παρουσίασε σοβαρή αφυδάτωση, υποσιτισμό και καρδιακή ανακοπή.
Παρότι οι αναφορές από μόνες τους δεν αποδεικνύουν ότι τα φάρμακα προκάλεσαν ή συνέβαλαν στους θανάτους των ασθενών, αναδεικνύουν τους πιθανούς κινδύνους που εγκυμονεί η παράνομη αγορά μη εγκεκριμένων φαρμάκων, όπως η ρετατρουτίδη.
«Αυτό προκαλεί ανησυχία, επειδή υπονομεύεται η διαδικασία έγκρισης φαρμάκων στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής», δήλωσε ο Pieter Cohen, αναπληρωτής καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ.
«Ο FDA θα πρέπει να κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να αποκτήσει το πραγματικό φάρμακο που χορηγήθηκε με ένεση στις δύο ασθενείς και να το υποβάλει σε ανάλυση», ανέφερε. «Εάν ο FDA δεν διερευνά επιθετικά αυτές τις υποθέσεις, αυτό προκαλεί βαθιά ανησυχία».
Προηγούμενες έρευνες του CBS News έχουν διαπιστώσει ότι το φάρμακο διατίθεται ευρέως σε κέντρα ευεξίας και αισθητικής, σε ιστότοπους που προωθούν προϊόντα ευεξίας, ακόμη και σε ορισμένα καταστήματα ψιλικών. Δεκάδες επαγγελματίες υγείας έχουν προωθήσει ανοιχτά την πρόσβαση στη ρετατρουτίδη, ενώ ορισμένοι πωλητές έχουν επωφεληθεί από μια ανεξάρτητη πιστοποίηση υψηλού κύρους, η οποία τους προσδίδει επίφαση αξιοπιστίας και τους επιτρέπει να διαφημίζουν το προϊόν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι αναφερόμενοι θάνατοι καταχωρίστηκαν στο Σύστημα Αναφοράς Ανεπιθύμητων Συμβάντων του FDA, το οποίο έχει σχεδιαστεί για να βοηθά τον οργανισμό να παρακολουθεί την ασφάλεια των φαρμάκων που έχει εγκρίνει. Σύμφωνα με τα έγγραφα και την Eli Lilly, οι δύο θάνατοι δεν συνδέονται με επίσημη κλινική δοκιμή, παρότι η ρετατρουτίδη κανονικά δεν θα έπρεπε να είναι διαθέσιμη εκτός του πλαισίου μιας τέτοιας δοκιμής.
Ο FDA αρνήθηκε να διευκρινίσει εάν έχει επαληθεύσει οποιαδήποτε από τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις δύο αναφορές θανάτων.
«Εξετάζουμε τις αναφορές ανεπιθύμητων συμβάντων και συλλέγουμε πρόσθετες πληροφορίες όταν αυτό είναι απαραίτητο», ανέφερε ο οργανισμός σε ανακοίνωσή του, προσθέτοντας ότι «γενικά δεν σχολιάζει ζητήματα συμμόρφωσης που ενδέχεται να προκύψουν ή βρίσκονται υπό διερεύνηση».
Το CBS News δεν κατόρθωσε να επαληθεύσει ανεξάρτητα τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις αναφορές. Τα έγγραφα αποκτήθηκαν βάσει του αμερικανικού Νόμου περί Ελευθερίας της Πληροφόρησης (Freedom of Information Act) και υποβλήθηκαν σε απόκρυψη στοιχείων από τον οργανισμό, ώστε να αφαιρεθούν λεπτομέρειες που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν την ταυτότητα των προσώπων που αναφέρονται σε αυτά. Αποτελούν μέρος μιας ολοένα σαφέστερης εικόνας των πιθανών παρενεργειών ενός φαρμάκου, το οποίο πολλοί άνθρωποι προμηθεύονται από μη ρυθμιζόμενους πωλητές, με ελάχιστη ή και καθόλου ιατρική επίβλεψη.
Το μη κερδοσκοπικό δίκτυο America's Poison Centers έχει καταγράψει σταθερή αύξηση των αναφερόμενων περιστατικών έκθεσης στη ρετατρουτίδη από τότε που άρχισε να τα παρακολουθεί, στα τέλη του περασμένου έτους. Η εξέλιξη αυτή είναι συνηθισμένη όταν ένα νέο φάρμακο αρχίζει να παρακολουθείται συστηματικά. Τα κέντρα κατέγραψαν 862 περιστατικά έκθεσης στη ρετατρουτίδη κατά το τρίμηνο που έληξε τον Σεπτέμβριο, έναντι 460 το αμέσως προηγούμενο τρίμηνο και 249 κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026.
Στις κλινικές δοκιμές, η ρετατρουτίδη έχει αποδειχθεί ότι βοηθά τους ανθρώπους να χάσουν ακόμη περισσότερο βάρος σε σύγκριση με τα αποτελεσματικότερα φάρμακα αδυνατίσματος που κυκλοφορούν στην αγορά. Τα αποτελέσματα αυτά έχουν προκαλέσει ενθουσιασμό για τις δυνατότητές της και έχουν ενισχύσει τις προσδοκίες της Wall Street ότι θα εξελιχθεί σε φάρμακο με τεράστιες εμπορικές επιτυχίες.
Σε ανακοίνωση που εξέδωσε τον Ιούλιο, η Eli Lilly ανέφερε ότι σοβαρές καρδιακές αντιδράσεις «εμφανίστηκαν λιγότερο συχνά από ό,τι αναμενόταν» τόσο στους ασθενείς που έλαβαν ρετατρουτίδη όσο και σε εκείνους που έλαβαν εικονικό φάρμακο (placebo), ενώ το φάρμακο μείωσε ορισμένους δείκτες καρδιαγγειακού κινδύνου.
«Ρετατρουτίδη της μαύρης αγοράς»
Πάντα σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα του CBS News, σε ανακοίνωσή της, η Eli Lilly δήλωσε ότι οι αναφερόμενοι θάνατοι «καθιστούν σαφές ότι τα δύο άτομα λάμβαναν ρετατρουτίδη της μαύρης αγοράς». Η εταιρεία ανέφερε ότι έχει εντοπίσει ύποπτα προϊόντα που περιείχαν «υπερβολική ή ανεπαρκή ποσότητα της δραστικής ουσίας ή λανθασμένη δραστική ουσία», καθώς και επιμολυντές που «μπορούν να θέσουν τους ασθενείς σε σοβαρό κίνδυνο».
Η Eli Lilly έχει κινηθεί νομικά κατά εταιρειών που πωλούν παράνομες εκδοχές της ρετατρουτίδης, υποστηρίζοντας ότι οι καταναλωτές ενδέχεται να αποδώσουν τις ανεπιθύμητες αντιδράσεις στα δικά της προϊόντα, «δηλητηριάζοντας το έδαφος για το μέλλον των φαρμάκων με ρετατρουτίδη».
Στην πρώτη αναφορά θανάτου που υποβλήθηκε στον FDA, τον Ιούλιο, αναφερόταν ότι η 41χρονη γυναίκα μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο με επικίνδυνα αυξημένο καρδιακό ρυθμό και πέθανε αφού απέτυχαν πολλαπλές προσπάθειες ανάνηψης. Ο επαγγελματίας υγείας που υπέβαλε την αναφορά σημείωσε ότι η ασθενής είχε ιστορικό παχυσαρκίας, αλλά «φαίνεται να ήταν κατά τα άλλα μια υγιής ενήλικη γυναίκα». Στην αναφορά αναφερόταν επίσης ότι, τη στιγμή του επείγοντος περιστατικού, η ασθενής κατανάλωνε κάβα (kava) —προφανώς ένα φυτικό ρόφημα γνωστό για τις χαλαρωτικές του ιδιότητες.
Η δεύτερη αναφορά θανάτου, τον Σεπτέμβριο, ανέφερε ότι μια 49χρονη ασθενής αγόρασε ρετατρουτίδη αφού μια εγγεγραμμένη νοσηλεύτρια —το όνομα, η τοποθεσία και ο αριθμός άδειας άσκησης επαγγέλματος της οποίας αποκρύφθηκαν από τον FDA— «της έδωσε τον σχετικό σύνδεσμο, της πούλησε φιαλίδια και της συνέστησε συγκεκριμένες δοσολογίες». Ωστόσο, στην αναφορά κατονομαζόταν μια πηγή προμήθειας του φαρμάκου.
Μια φωτογραφία που περιλαμβάνεται στην αναφορά δείχνει ένα φιαλίδιο με την επωνυμία «AlphaLabs» και τη διεύθυνση ενός ιστότοπου που προσφέρει πεπτίδια «αποκλειστικά για ερευνητική χρήση».
Ο ιδιοκτήτης της εταιρείας, Joseph Samara, είχε υποβάλει αίτηση κατοχύρωσης εμπορικού σήματος για την ονομασία Alpha Labs νωρίτερα μέσα στο έτος. Στην αίτηση περιλαμβάνονταν στιγμιότυπα οθόνης με τα προϊόντα της εταιρείας, μεταξύ των οποίων και η ρετατρουτίδη.
Όταν επικοινώνησε μαζί του δημοσιογράφος του CBS News, ο Samara δήλωσε αρχικά ότι «δεν πουλάμε ρετατρουτίδη» και ότι «έχετε μπερδέψει την εταιρεία με άλλη Alpha Labs», προτού τερματίσει την τηλεφωνική κλήση.
Η Sinead Killeen, δικηγόρος που εκπροσωπεί τον Samara, δήλωσε αργότερα σε ανακοίνωσή της ότι ο εντολέας της «δεν είχε κανέναν τρόπο να επαληθεύσει την ταυτότητα ή τα διαπιστευτήρια του καλούντος, δεν πίστευε ότι μιλούσε με εκπρόσωπο των μέσων ενημέρωσης και αρνήθηκε να συνεχίσει τη συζήτηση».
Η Killeen υποστήριξε ότι οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην αναφορά προς τον FDA, από την οποία έχουν αφαιρεθεί στοιχεία, δεν επαρκούν για να διαπιστωθεί εάν η Alpha Labs πούλησε το συγκεκριμένο προϊόν ή εάν αυτό προήλθε από άλλον προμηθευτή. Όπως εξήγησε, δεν υπάρχει αριθμός παρτίδας για να γίνει διασταύρωση με τα αρχεία της εταιρείας, ούτε εμφανή ονόματα που θα επέτρεπαν να διαπιστωθεί εάν η ασθενής ή η νοσηλεύτρια ήταν πελάτες της.
Η φωτογραφία του φιαλιδίου που περιλαμβάνεται στην αναφορά «δεν αντιστοιχεί στη σημερινή συσκευασία της εταιρείας», δήλωσε.
«Εκφράζουμε τη συμπαράστασή μας στην οικογένεια του ατόμου που περιγράφεται στην αναφορά», έγραψε η Killeen.
Η δικηγόρος εξέφρασε επίσης ανησυχία για τον ρόλο της νοσηλεύτριας, όπως αυτός περιγράφεται στην αναφορά. «Ένας αδειοδοτημένος επαγγελματίας υγείας δεν θα πρέπει ποτέ να συστήνει σε ασθενή προϊόντα που προορίζονται αποκλειστικά για ερευνητική χρήση, να παρέχει οδηγίες δοσολογίας για αυτά, να τα χορηγεί ή να τα πωλεί», έγραψε.
Η Killeen δήλωσε ότι η εταιρεία θα υποστήριζε τη διενέργεια ελέγχου από την αρμόδια αρχή που εξέδωσε την επαγγελματική άδεια της νοσηλεύτριας. Πρόσθεσε ότι η Alpha Labs δεν έχει δεχθεί επικοινωνία από τον FDA.