Νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι το Ανατολικό Ρήγμα της Αφρικής συνδέεται με ένα superplume (γιγαντιαίος πίδακας) βαθιά στον μανδύα της Γης.
Τι είναι αυτό που ωθεί την αφρικανική ήπειρο να διαρρηγνύεται στα δύο; Ερευνητές έχουν προσκομίσει για πρώτη φορά πειστικά στοιχεία αναφορικά με το Ανατολικό Ρήγμα της Αφρικής και τη σύνδεσή του με την παρουσία superplume, δηλαδή ένας τεράστιος, βαθύς θερμικός σχηματισμός μέσα στο εσωτερικό της Γης, που ανεβαίνει από τον μανδύα προς την επιφάνεια.
Στην ανατολική Αφρική εκτυλίσσεται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα στάδια του τεκτονικού κύκλου: η ήπειρος διαχωρίζεται σταδιακά σε δύο τμήματα, σε μια διαδικασία γνωστή ως «ρηγμάτωση», η οποία πραγματοποιείται μέσω του σχηματισμού μιας εκτεταμένης τεκτονικής τάφρου: του συστήματος του Ανατολικού Ρήγματος.
Τα αίτια του αφρικανικού ρήγματος
Αυτή η εντυπωσιακή ακολουθία κοιλάδων εκτείνεται σε 3.500 χιλιόμετρα, επηρεάζοντας το τοπίο της Αιθιοπίας, της Κένυας, της Ουγκάντας και του Μαλάουι.
Πέρα από τα ρήγματα που μαρτυρούν τη σημαντική τεκτονική διάταση του ηπειρωτικού φλοιού, η περιοχή χαρακτηρίζεται από έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα και συχνές εκρήξεις.
Σήμερα, το Ανατολικό Ρήγμα της Αφρικής αποτελεί σημείο αναφοράς για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι ήπειροι διασπώνται και απομακρύνονται μεταξύ τους. Παρά το γεγονός ότι η διαδικασία αυτή διαμορφώνει τη Γη εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια, τα ακριβή αίτια της δημιουργίας του ρήγματος παραμένουν ασαφή.
Ένα superplume ή «γιαγάντιος πίδακας» στα βάθη του μανδύα
Οι επιστήμονες διερευνούν αν ο ηφαιστειολογικός και τεκτονικός χαρακτήρας της περιοχής οφείλεται σε επιφανειακές διεργασίες ή στη άνοδο ενός τεράστιου πίδακα, δηλαδή θερμού υλικού που ανέρχεται από τα βάθη του μανδύα.
Για να δώσουν απαντήσεις, η ερευνητική ομάδα μελέτησε τη χημική σύσταση αερίων από το γεωθερμικό πεδίο στην Κοιλάδα του Ρήγματος, στην Κένυα.
Η υψηλής ακρίβειας ανάλυση των αερίων και ιδιαίτερα των ισοτόπων του νέοντος έδειξε ότι προέρχονται από εξαιρετικά βαθιά πηγή στον μανδύα της Γης, ενισχύοντας την υπόθεση της ύπαρξης ενός γιγαντιαίου πίδακα.
Μια ενιαία, βαθιά πηγή ενέργειας
Η σύσταση των αερίων αποδείχθηκε παρόμοια με εκείνη των ηφαιστειακών πετρωμάτων που έχουν εντοπιστεί στην Ερυθρά Θάλασσα, στα βόρεια, και στο Μαλάουι, στα νότια. Αυτή η κοινή γεωχημική «υπογραφή» σε τόσο μεγάλη απόσταση υποστηρίζει την ύπαρξη ενός ενιαίου και βαθιά ριζωμένου γιγάντιου πίδακα, στο όριο μεταξύ πυρήνα-μανδύα.
Η πηγή αυτή φαίνεται να τροφοδοτεί την ηφαιστειακή δραστηριότητα σε ολόκληρη την περιοχή και να αποτελεί τον κινητήριο μηχανισμό της συνεχιζόμενης διάσπασης της αφρικανικής ηπείρου. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Geophysical Research Letters.
Τι είναι το superplume και ποια η διαφορά με το μάγμα
Το superplume είναι μια τεράστια, αργά ανερχόμενη ροή θερμού υλικού από τα βαθιά στρώματα του μανδύα της Γης, που παραμένει κυρίως στερεό σε ρευστή κατάσταση. Αντίθετα, το μάγμα είναι λιωμένο πέτρωμα που σχηματίζεται πιο κοντά στον φλοιό, όταν το υλικό του μανδύα τήκεται μερικώς.