Στον κόσμο των μελισσών τίποτα δεν γίνεται τυχαία. Η βασίλισσα της κυψέλης δεν εκλέγεται ούτε προκύπτει από τύχη. Αντίθετα, η αποικία οργανώνει μια εντυπωσιακή βιολογική διαδικασία μέσα στις κηρήθρες, όπου οι εργάτριες μετατρέπουν μια απλή προνύμφη σε βασίλισσα.
Σήματα που δεν φαίνονται με γυμνό μάτι, ειδικά διαμορφωμένα κελιά και μια μοναδική τροφή -ο βασιλικός πολτός- συνδυάζονται για να δημιουργήσουν τη μοναδική γόνιμη μέλισσα της κυψέλης.
Πότε μια κυψέλη αντικαθιστά τη βασίλισσά της
Η αντικατάσταση της βασίλισσας δεν συμβαίνει συχνά. Οι μέλισσες προχωρούν σε αυτή τη διαδικασία μόνο όταν είναι απαραίτητο. Υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι:
Η ηλικία της βασίλισσας:Με τα χρόνια, η βασίλισσα γεννά όλο και λιγότερα αυγά, ενώ μειώνεται και η ποσότητα φερομονών που παράγει. Οι ουσίες αυτές είναι απαραίτητες για τη συνοχή της κυψέλης και για να εμποδίζουν τις εργάτριες να αναπτύξουν ωοθήκες. Όταν οι φερομόνες μειωθούν, οι εργάτριες αντιλαμβάνονται την αλλαγή και ξεκινούν τη διαδικασία αντικατάστασης.
Η δημιουργία νέου σμήνους:Την άνοιξη, όταν ο πληθυσμός της κυψέλης αυξάνεται και υπάρχει άφθονη τροφή, η αποικία μπορεί να χωριστεί. Η παλιά βασίλισσα φεύγει με μέρος των εργατριών για να δημιουργήσει νέο σμήνος, ενώ στην κυψέλη παραμένουν νέες βασιλικές προνύμφες για τη διαδοχή.
Η απώλεια της βασίλισσας: Αν η βασίλισσα πεθάνει ή χαθεί, η κυψέλη αντιλαμβάνεται αμέσως την απουσία των φερομονών της. Μέσα σε λίγες ώρες επικρατεί αναστάτωση και οι νεαρές εργάτριες επιλέγουν γρήγορα προνύμφες που μπορούν να γίνουν βασίλισσες.
Τι θα συνέβαινε στον πλανήτη χωρίς τις μέλισσες;
Από πού προέρχονται οι μελλοντικές βασίλισσες
Η βασίλισσα, κατά τη διάρκεια των γαμήλιων πτήσεών της, ζευγαρώνει με αρκετούς κηφήνες από διαφορετικές κυψέλες και αποθηκεύει το σπέρμα τους.
Όταν γεννά αυγά, μπορεί να επιλέξει αν θα τα γονιμοποιήσει ή όχι.
- Τα γονιμοποιημένα αυγά δίνουν θηλυκές μέλισσες (εργάτριες ή βασίλισσες).
- Τα μη γονιμοποιημένα γίνονται κηφήνες.
Στην αρχή, όμως, δεν υπάρχει καμία γενετική διαφορά ανάμεσα σε μια εργάτρια και μια πιθανή βασίλισσα. Η διαφορά δημιουργείται αργότερα από τη φροντίδα των εργατριών.
Πώς οι εργάτριες επιλέγουν τη νέα βασίλισσα
Όταν ξεκινήσει η διαδικασία, οι εργάτριες επιλέγουν 3 έως 5 πολύ νεαρές προνύμφες, ιδανικά ηλικίας μικρότερης από 24 ώρες.
Η ηλικία είναι κρίσιμη, επειδή σε αυτό το στάδιο τα όργανα της προνύμφης μπορούν ακόμη να αναπτυχθούν πλήρως ώστε να γίνει βασίλισσα.
Στη συνέχεια, οι εργάτριες:
- μεγαλώνουν το κελί ή κατασκευάζουν ένα νέο,
- το τοποθετούν κάθετα, σε αντίθεση με τα οριζόντια κελιά των εργατριών,
- και τροφοδοτούν την προνύμφη αποκλειστικά με βασιλικό πολτό.
Τι είναι ο βασιλικός πολτός
Ο βασιλικός πολτός είναι μια εξαιρετικά θρεπτική ουσία που παράγουν οι νεαρές εργάτριες από ειδικούς αδένες. Έχει κιτρινωπό χρώμα και ζελατινώδη υφή και περιέχει περίπου 60% νερό και 40% συμπυκνωμένα θρεπτικά συστατικά.
Σε αυτά περιλαμβάνονται:
- πρωτεΐνες που ενεργοποιούν την ανάπτυξη των ωοθηκών,
- αμινοξέα,
- φυσικά σάκχαρα, όπως φρουκτόζη και γλυκόζη,
- λιπαρά οξέα,
- μέταλλα και ιχνοστοιχεία,
- βιταμίνες του συμπλέγματος Β.
Πώς ο βασιλικός πολτός δημιουργεί μια βασίλισσα
Η συνεχής κατανάλωση βασιλικού πολτού προκαλεί μια εντυπωσιακή βιολογική αλλαγή.
Συγκεκριμένα:
- ενεργοποιούνται γονίδια που σχετίζονται με την αναπαραγωγή,
- αναπτύσσονται πλήρως οι ωοθήκες,
- επιταχύνεται η ανάπτυξη της προνύμφης.
Έτσι, μια προνύμφη που γενετικά είναι ίδια με μια εργάτρια μπορεί να μετατραπεί σε βασίλισσα. Η διαφορά είναι τεράστια: η βασίλισσα μπορεί να ζήσει 5-6 χρόνια, ενώ μια εργάτρια ζει περίπου 45 ημέρες.
Η «μονομαχία» των νεαρών βασιλισσών
Οι εργάτριες δημιουργούν περισσότερα από ένα βασιλικά κελιά για ασφάλεια. Ωστόσο, στην κυψέλη μπορεί να υπάρχει μόνο μία βασίλισσα.
Η πρώτη που γεννιέται αναζητά τα υπόλοιπα κελιά και σκοτώνει τις ανταγωνίστριες πριν ακόμη εκκολαφθούν. Αν δύο νεαρές βασίλισσες συναντηθούν, δίνουν μάχη μέχρι να επιβιώσει μόνο μία.
Πώς η νέα βασίλισσα παίρνει τον «θρόνο»
Η ανάληψη της βασιλικής θέσης γίνεται σε στάδια:
Πρώτες ημέρες: Η νεαρή βασίλισσα δυναμώνει το σώμα της και αρχίζει να παράγει φερομόνες, που «ενημερώνουν» την κυψέλη για την παρουσία της.
Γαμήλια πτήση: Πραγματοποιεί μία ή περισσότερες πτήσεις, κατά τις οποίες ζευγαρώνει με αρκετούς κηφήνες. Το σπέρμα που συλλέγει θα είναι αρκετό για όλη τη ζωή της.
Η γέννα:Μετά την επιστροφή της αρχίζει να γεννά αυγά, σε περιόδους αιχμής, ακόμη και χιλιάδες την ημέρα.
Οι εργάτριες την περιποιούνται, την καθαρίζουν και τη θρέφουν, ενώ οι φερομόνες της διατηρούν την τάξη και τη συνοχή της κυψέλης.
Έτσι, χωρίς στέμμα και χωρίς τελετές, μια απλή προνύμφη μετατρέπεται στη βασίλισσα που εξασφαλίζει την επιβίωση ολόκληρης της αποικίας.