Σε ορισμένες φινλανδικές πόλεις, η σπατάλη θερμότητας από την εξόρυξη κρυπτονομισμάτων μετατρέπεται πλέον σε πραγματική πηγή θέρμανσης για δεκάδες χιλιάδες κατοίκους.
Η ιδέα ότι τα σπίτια στη Φινλανδία θερμαίνονται χάρη στο bitcoin μοιάζει, εκ πρώτης όψεως, με ειρωνικό παράδοξο. Ένα από τα πιο ενεργοβόρα ψηφιακά συστήματα του πλανήτη εμφανίζεται ξαφνικά ως μέρος μιας λύσης χαμηλότερων εκπομπών άνθρακα.
Ωστόσο, σε ορισμένες φινλανδικές πόλεις, η σπατάλη θερμότητας από την εξόρυξη κρυπτονομισμάτων μετατρέπεται πλέον σε πραγματική πηγή θέρμανσης για δεκάδες χιλιάδες κατοίκους, αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση για το αν η επαναχρησιμοποίηση αυτής της ενέργειας μπορεί να αμβλύνει το βαρύ κλιματικό αποτύπωμα του bitcoin.
Μια απρόσμενη κατεύθυνση
Ο Ματ Κάρλσον γνώριζε από πρώτο χέρι τα όρια της πράσινης μετάβασης. Δούλευε εκπαιδεύοντας πελάτες πώς να απανθρακοποιήσουν κτίρια, όμως γρήγορα συνειδητοποίησε ότι χωρίς άμεσο οικονομικό όφελος οι περισσότεροι δεν θα προχωρούσαν σε καμία αλλαγή. «Οι περισσότεροι δεν θα δράσουν, γιατί απλώς δεν υπάρχει επιχειρηματικό όφελος», κατέληξε. Αυτή η διαπίστωση τον οδήγησε σε μια απρόσμενη κατεύθυνση: την εξόρυξη bitcoin.
Απαιτεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας
Η διαδικασία εξόρυξης bitcoin δεν έχει σχέση με φυσικούς πόρους, αλλά με υπολογιστική ισχύ. Εξειδικευμένοι υπολογιστές προσπαθούν να επιλύσουν εξαιρετικά σύνθετα μαθηματικά προβλήματα για να επαληθεύσουν συναλλαγές. Όποιος τα καταφέρει πρώτος ανταμείβεται με νέο bitcoin.
Η διαδικασία απαιτεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και παράγει αναπόφευκτα μεγάλες ποσότητες θερμότητας. Το 2024, η εξόρυξη bitcoin υπολογίζεται ότι αντιστοιχούσε περίπου στο 0,5% της παγκόσμιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας. Όσο παραμένει κερδοφόρα, η παραγόμενη θερμότητα θα συνεχίσει να αποτελεί παραπροϊόν.
Αυτό ακριβώς το παραπροϊόν προσπαθεί πλέον να αξιοποιήσει ο Κάρλσον. Σήμερα εργάζεται για την MARA Holdings, η οποία συμμετέχει σε έργα που θερμαίνουν περίπου 80.000 κατοίκους στη Φινλανδία χρησιμοποιώντας τη θερμότητα από εγκαταστάσεις εξόρυξης κρυπτονομισμάτων.
Το σύστημα λειτουργεί με νερό που κυκλοφορεί μέσα από τους εξορυκτικούς υπολογιστές, ψύχοντάς τους, πριν εξέλθει σε θερμοκρασίες που φτάνουν τους 78 βαθμούς Κελσίου. Από εκεί, το ζεστό νερό διοχετεύεται στο υπόγειο δίκτυο τηλεθέρμανσης των πόλεων, μειώνοντας δραστικά την ανάγκη για συμβατικούς λέβητες.
Σύμφωνα με την εταιρεία, τα δύο πρώτα τέτοια «bitcoin districts» έχουν αποφύγει εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αντίστοιχες με εκείνες που θα παρήγαγαν περίπου 700 αμερικανικά νοικοκυριά από το 2024 μέχρι σήμερα.
Οι περιοχές της Σατακούντα και η πόλη Σεϊναγιόκι συνεχίζουν να λαμβάνουν θερμότητα από τα ίδια δίκτυα, χωρίς οι κάτοικοι να αντιλαμβάνονται κάποια διαφορά στην καθημερινότητά τους, πέρα από το χαμηλότερο κόστος. Η MARA έχει αναλάβει πλήρως το κόστος εξοπλισμού και παρέχει θερμότητα σε τιμές χαμηλότερες από εκείνες της ηλεκτρικής θέρμανσης.
Η Φινλανδία αποτελεί ιδανικό πεδίο δοκιμής. Το ψυχρό κλίμα και τα εκτεταμένα δίκτυα τηλεθέρμανσης επιτρέπουν την εύκολη ενσωμάτωση νέων πηγών θερμότητας. Παρόμοια έργα υλοποιούνται ήδη από εταιρείες όπως η Terahash Energy και η Hashlabs, που συνδέουν εγκαταστάσεις εξόρυξης με αστικά δίκτυα.
Για τους φορείς αυτούς, το κίνητρο δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό. Όπως παραδέχεται ο συνιδρυτής της Hashlabs, Αλέν Μαχμέτοφ, πρόκειται πρωτίστως για επιχειρηματική στρατηγική. Ακόμη κι αν η τιμή του bitcoin καταρρεύσει, τα έσοδα από την παροχή θέρμανσης παραμένουν, ενώ και οι δήμοι εξασφαλίζουν σταθερή παροχή θερμότητας.
Το κλιματικό όφελος, πάντως, παραμένει αντικείμενο διαφωνίας. Τα περισσότερα φινλανδικά δίκτυα τηλεθέρμανσης βασίζονται στην καύση βιομάζας, όπως ροκανίδια ξύλου, και σε ορισμένες περιπτώσεις τύρφης.
Παρότι η βιομάζα θεωρείται ανανεώσιμη από την Ευρωπαϊκή Ένωση, εξακολουθεί να εκπέμπει διοξείδιο του άνθρακα. Η MARA υπολογίζει ότι, μειώνοντας τη χρήση βιομάζας και τύρφης, έχει περιορίσει σχεδόν 5.000 τόνους εκπομπών σε διάστημα ενάμιση έτους. Ωστόσο, οι υπολογισμοί αυτοί βασίζονται σε συγκρίσεις με το μέσο ενεργειακό μείγμα της χώρας και αμφισβητούνται από ορισμένους ειδικούς.
Υπάρχουν σαφή όρια στο μοντέλο
Υπάρχουν και σαφή όρια στο μοντέλο. Πολλά δίκτυα τηλεθέρμανσης είναι ήδη ιδιαίτερα αποδοτικά, αντλώντας θερμότητα από μονάδες συμπαραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το όφελος από την προσθήκη bitcoin είναι μικρό.
Επιπλέον, από καθαρά ενεργειακή σκοπιά, η εξόρυξη bitcoin είναι εξαιρετικά αναποτελεσματική σε σύγκριση με εναλλακτικές λύσεις, όπως οι αντλίες θερμότητας, που αποδίδουν πολλαπλάσια θερμική ενέργεια για κάθε μονάδα ηλεκτρισμού. Η μετάβαση σε αντλίες θερμότητας, όμως, απαιτεί δαπανηρές ανακαινίσεις κτιρίων, κάτι που πολλά δίκτυα δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά.
Η κριτική κορυφώνεται όταν η συζήτηση μεταφέρεται εκτός Φινλανδίας. Η χώρα καλύπτει σχεδόν το 95% των ενεργειακών της αναγκών από πηγές χαμηλών εκπομπών, όπως πυρηνική ενέργεια και βιομάζα. Σε χώρες όπου τα δίκτυα βασίζονται κυρίως σε ορυκτά καύσιμα, η εξόρυξη bitcoin θα μπορούσε να αυξήσει συνολικά τις εκπομπές.
Όπως επισημαίνει η Γιόχανα Φόρνμπεργκ από την Greenpeace, το γεγονός ότι η θερμότητα αξιοποιείται δεν δικαιολογεί κατ’ ανάγκη τη δραστηριότητα. Κατά την ίδια, η καλύτερη λύση για το κλίμα θα ήταν να περιοριστεί δραστικά η εξόρυξη bitcoin ή να αλλάξει το ενεργοβόρο σύστημα επαλήθευσης συναλλαγών του.
Ακόμη και υποστηρικτές της επαναχρησιμοποίησης θερμότητας αναγνωρίζουν τα ρίσκα. Αν τέτοια έργα επεκταθούν υπερβολικά, ενδέχεται να απαιτήσουν περισσότερη ηλεκτρική παραγωγή, αυξάνοντας συνολικά τις εκπομπές. Για τον Κάρλσον, πάντως, το εγχείρημα παραμένει ένα σπάνιο παράδειγμα σύγκλισης οικονομικού και περιβαλλοντικού οφέλους.
Σε έναν κόσμο όπου η απανθρακοποίηση συχνά προϋποθέτει δύσκολους συμβιβασμούς, η ιδέα ότι η σπατάλη ενός αμφιλεγόμενου ψηφιακού νομίσματος μπορεί να κρατά ζεστά σπίτια μοιάζει, έστω προσωρινά, με έναν ιδιότυπο συμβιβασμό της εποχής.