Μια πρόσφατη ανακάλυψη από την ομάδα του British Antarctic Survey (BAS) σχετικά με τη συμπεριφορά των παγόβουνων έρχεται να ανατρέξει τα δεδομένα και να προκαλέσει έντονο προβληματισμό στην παγκόσμια κοινότητα των κλιματολόγων.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 20 Απριλίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Communications Earth and Environment, οι ερευνητές συνέκριναν τα δύο μεγαλύτερα παγόβουνα του κόσμου. Διαπίστωσαν ότι, υπό σχεδόν ιδανικές και πανομοιότυπες συνθήκες, το ένα από αυτά γονιμοποιεί τους ωκεανούς καθώς λιώνει, ενώ το άλλο παραμένει εντελώς αδρανές.
Η εξέλιξη αυτή περιπλέκει σημαντικά το έργο των αναλυτών που επιχειρούν να προβλέψουν τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες και τις οικονομικές τους επιπτώσεις.
Τα δυο παγόβουνα κρατάνε κρυμμένα μυστικά
Τα δύο θαλάσσια μεγαθήρια, το A23a και το A76a, φαίνεται πως κρατούν ακόμα καλά κρυμμένα μυστικά. Πρόκειται για τα μεγαλύτερα παγόβουνα που έχουν καταγραφεί ποτέ, με το καθένα να ξεπερνά σε έκταση κατά 35 φορές την επιφάνεια του Παρισιού.
Το A23a αποτελεί έναν όγκο πάγου που αγγίζει τα 3.700 τετραγωνικά χιλιόμετρα, έναντι 3.500 τετραγωνικών χιλιομέτρων του «αδελφού» του, και ζυγίζει σχεδόν 1 τρισεκατομμύριο τόνους. Συνολικά, οι δύο αυτοί σχηματισμοί μεταφέρουν επαρκή ποσότητα γλυκού νερού για να καλύψουν τις ανάγκες υδροδότησης μιας χώρας όπως η Γαλλία για περισσότερα από 250 χρόνια.
Τα δυο παγόβουνα μοιράζονται κοινή προέλευση, καθώς αποκολλήθηκαν από την πλατφόρμα πάγου Filchner-Ronne στην Ανταρκτική. Στη συνέχεια ακολούθησαν την ίδια ακριβώς διαδρομή μέσω του Iceberg Alley, ενός θαλάσσιου ρεύματος που μεταφέρει τους πάγους μεταξύ της θάλασσας Weddell και του υποανταρκτικού νησιού της Νότιας Γεωργίας. Παρά την κοινή τους αφετηρία, η πορεία τους αποδείχθηκε εντελώς διαφορετική.
Η συμβολή των πάγων στο θαλάσσιο οικοσύστημα και την απορρόφηση άνθρακα
Κατά τη διαδικασία της τήξης, ένα παγόβουνο απελευθερώνει θρεπτικά συστατικά που ήταν εγκλωβισμένα στον πάγο, με κυριότερο τον σίδηρο. Τα συστατικά αυτά τροφοδοτούν το φυτοπλαγκτόν, τους μικροσκοπικούς φυτικούς οργανισμούς που επιπλέουν στην επιφάνεια και αποτελούν τη βάση της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας.
Το φυτοπλαγκτόν διαδραματίζει επίσης έναν κρίσιμο, αν και λιγότερο ορατό, ρόλο στη ρύθμιση του κλίματος. Καθώς αναπτύσσεται, απορροφά άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Όταν οι οργανισμοί αυτοί πεθαίνουν και βυθίζονται, μεταφέρουν τον άνθρακα στα βάθη του ωκεανού, λειτουργώντας ως φυσικός ρυθμιστής του θερμοκηπίου. Μέχρι πρότινος, η επικρατούσα θεωρία υποστήριζε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας και η συνεπακόλουθη αποκόλληση παγόβουνων θα ενίσχυε την ανάπτυξη φυτοπλαγκτόν, αυξάνοντας την απορρόφηση διοξειδίου του άνθρακα. Ωστόσο, η βρετανική μελέτη αποδεικνύει ότι η θεωρία αυτή δεν επιβεβαιώνεται πάντα στην πράξη.
Η επαλήθευση των δεδομένων έγινε τυχαία, όταν δύο βρετανικά ερευνητικά σκάφη διασταυρώθηκαν με τους δύο αυτούς γίγαντες. Το RRS Discovery έπλευσε κοντά στο A76a τον Ιανουάριο του 2023, ενώ το παγοθραυστικό RRS Sir David Attenborough προσέγγισε το A23a τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Οι επιστήμονες συνέλεξαν δείγματα θαλασσινού νερού και τα ανέλυσαν στα εργαστήρια του BAS και του Plymouth Marine Laboratory.
Τα αποτελέσματα εξέπληξαν την ερευνητική ομάδα. Γύρω από το A76a καταγράφηκε μια έκρηξη θαλάσσιας ζωής, ενώ γύρω από το A23a επικρατούσε πλήρης αδράνεια. Παρά την ίδια προέλευση και το γεγονός ότι οι δειγματοληψίες έγιναν με διαφορά μόλις έντεκα μηνών, το χημικό αποτύπωμα των δύο περιοχών ήταν εκ διαμέτρου αντίθετο.
Η επίδραση της ιστορίας των παγόβουνων στη γονιμότητα των υδάτων
Η εξήγηση του φαινομένου εντοπίζεται στο παρελθόν του κάθε παγόβουνου. Το A23a αποτελεί έναν «παλαίμαχο» των θαλασσών, καθώς αποκολλήθηκε το 1986 και προσάραξε στα αβαθή της θάλασσας Weddell, όπου παρέμεινε για περίπου τρεις δεκαετίες πριν απελευθερωθεί το 2020. Αυτή η μακροχρόνια καθήλωση είχε σημαντικό κόστος, καθώς έχασε περίπου το ένα τέταρτο της επιφάνειάς του λόγω τήξης, παρασύροντας μαζί και το μεγαλύτερο μέρος των θρεπτικών συστατικών του.
Αντίθετα, το A76a ήταν «νέο» και γεμάτο θρεπτικά στοιχεία. Αποκολλήθηκε τον Μάιο του 2021, ανακηρύχθηκε για λίγο το μεγαλύτερο παγόβουνο του κόσμου και κινήθηκε γρήγορα προς τον βορρά. Η έντονη ανάπτυξη φυτοπλαγκτόν που παρατηρήθηκε γύρω του δεν οφειλόταν μόνο στο λιώσιμο του πάγου. Οι επιστήμονες εντόπισαν έναν δεύτερο μηχανισμό, την αναπήδηση των υδάτων (upwelling). Καθώς η βάση του παγόβουνου βυθίζεται σε μεγάλο βάθος, η τήξη προκαλεί μια ανοδική κίνηση του νερού κατά μήκος των τοιχωμάτων του, παρασύροντας προς την επιφάνεια άζωτο, φώσφορο και σίδηρο από τον πυθμένα. Αυτός ο φυσικός «ανελκυστήρας» μετέτρεψε το A76a σε μια εξαιρετικά γόνιμη ζώνη.
Οι επιπτώσεις στα κλιματικά μοντέλα και τους στόχους Net Zero
Η διαπίστωση ότι δύο σχεδόν πανομοιότυπα παγόβουνα έχουν τόσο διαφορετικές επιπτώσεις κλονίζει την αισιόδοξη θεωρία για τις «θετικές» παρενέργειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Πλέον, η απλή καταμέτρηση των παγόβουνων δεν αρκεί για να εκτιμηθεί η ποσότητα άνθρακα που μπορεί να απορροφήσει ο Νότιος Ωκεανός.
Οι ωκεανοί αποτελούν τις σημαντικότερες καταβόθρες άνθρακα του πλανήτη, και οι στρατηγικές των κρατών για την επίτευξη των στόχων μηδενικών εκπομπών (net zero) βασίζονται εν μέρει στις προβλεπόμενες δυνατότητες απορρόφησης αυτών των οικοσυστημάτων. Μια μεταβλητή που θεωρούνταν σταθερή και ευνοϊκή, αποδεικνύεται τώρα απρόβλεπτη.
Καθώς οι παγετώνες εξασθενούν, οι επιστήμονες αναμένουν αύξηση των αποκολλήσεων μεγάλων όγκων πάγου τα επόμενα χρόνια. Κάθε ένα από αυτά τα παγόβουνα θα έχει το δικό του χημικό αποτύπωμα, το οποίο είναι αδύνατο να προβλεφθεί μέσω δορυφόρου. Για τους κλιματολόγους, αυτό προσθέτει έναν ακόμη αστάθμητο παράγοντα σε μια περίοδο όπου η ακρίβεια των προβλέψεων είναι ζωτικής σημασίας για τη χάραξη οικονομικής και περιβαλλοντικής πολιτικής.
Το κρίσιμο ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι πόσα παγόβουνα θα λειτουργήσουν ως αδρανή όπως το A23a και πόσα ως γόνιμα όπως το A76a τις επόμενες δεκαετίες. Μέχρι να καταστεί δυνατή η χαρτογράφηση του ιστορικού κάθε παγόβουνου, η ικανότητα απορρόφησης άνθρακα του Νότιου Ωκεανού θα παραμένει μια εξίσωση με πολλούς αγνώστους παράγοντες.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το A23a, μετά την προσάρασή του κοντά στη Νότια Γεωργία, αναμένεται να έχει λιώσει εντελώς μέχρι το τέλος του έτους εξαιτίας των θερμών υδάτων της περιοχής, καθώς μέχρι τα τέλη Απριλίου 2026 είχε ήδη χάσει περίπου το 99% της αρχικής του επιφάνειας. Για αυτούς τους γίγαντες των θαλασσών, η πορεία αυτή φαίνεται πως είναι προδιαγεγραμμένη.