Μετά από 44 χρόνια συστηματικής παρατήρησης, ερευνητές υποστηρίζουν ότι διαπίστωσαν κάτι εντελώς απροσδόκητο για τον Αμαζόνιο.
Για δεκαετίες, ο Αμαζόνιος παρουσιαζόταν ως το απόλυτο θύμα της κλιματικής αλλαγής. Τα κυρίαρχα επιστημονικά μοντέλα προειδοποιούσαν ότι το μεγαλύτερο τροπικό δάσος του πλανήτη θα οδηγηθεί σταδιακά σε αποξήρανση και μετατροπή σε σαβάνα, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας, οι ξηρασίες και η αποψίλωση θα υπονόμευαν τη σταθερότητά του. Ωστόσο, μια μακροχρόνια διεθνής επιστημονική έρευνα έρχεται να ανατρέψει αυτή την απαισιόδοξη εικόνα. Ο Αμαζόνιος, αντί να συρρικνώνεται, μεγαλώνει. Και μάλιστα, όχι αποσπασματικά ή επιλεκτικά, αλλά καθολικά.
Το μεγαλύτερο πείραμα πεδίου στην ιστορία του Αμαζονίου
Η μελέτη ξεκίνησε το 1971 και ολοκληρώθηκε το 2015, περιλαμβάνοντας την παρακολούθηση 188 δασικών εκτάσεων σε ολόκληρη τη λεκάνη του Αμαζονίου. Σχεδόν 100 επιστήμονες από διαφορετικές χώρες συμμετείχαν σε ένα από τα πιο φιλόδοξα οικολογικά εγχειρήματα που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ, σύμφωνα με τον γαλλικό ενημερωτικό ιστότοπο sciencepost.
Οι ερευνητές μέτρησαν την «επιφάνεια βάσης» των δέντρων, δηλαδή τον χώρο που καταλαμβάνουν οι κορμοί τους στο έδαφος. Η συγκεκριμένη μέτρηση αποτελεί αξιόπιστο δείκτη της δασικής βιομάζας και της ποσότητας άνθρακα που αποθηκεύεται στο οικοσύστημα. Ορισμένα σημεία παρακολουθήθηκαν αδιάλειπτα για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, προσφέροντας μια μοναδική εικόνα της μακροχρόνιας εξέλιξης του δάσους.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Από τη δεκαετία του 1970, η περιφέρεια των δέντρων αυξάνεται κατά μέσο όρο 3,3% ανά δεκαετία. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι αυτή η αύξηση παρατηρείται σε όλα τα μεγέθη δέντρων: από τα νεαρά φυτά μέχρι τους πανύψηλους αιωνόβιους γίγαντες της κομοστέγης.
Η ομοιόμορφη αυτή ανάπτυξη έρχεται σε αντίθεση με τη συμβατική οικολογική θεωρία, σύμφωνα με την οποία μόνο τα μεγαλύτερα και πιο «ισχυρά» δέντρα θα έπρεπε να επωφελούνται από τις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Αντίθετα, ολόκληρο το δασικό σύστημα φαίνεται να ανταποκρίνεται συλλογικά.
Ο απροσδόκητος σύμμαχος
Η εξήγηση βρίσκεται στην ατμόσφαιρα. Η αυξημένη συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα, που συνήθως θεωρείται βασικός παράγοντας της κλιματικής κρίσης, λειτουργεί ταυτόχρονα ως «λίπασμα» για τα φυτά.
Το φαινόμενο της λεγόμενης «λιπαντικής επίδρασης του διοξειδίου του άνθρακα» επιτρέπει στα δέντρα να φωτοσυνθέτουν πιο αποτελεσματικά και να αυξάνουν τη βιομάζα τους.
Οι επιστήμονες είχαν εξετάσει τρία σενάρια: ότι θα ωφελούνταν μόνο τα μεγάλα δέντρα, μόνο τα μικρά ή όλα μαζί. Η πραγματικότητα επιβεβαίωσε το τρίτο και πιο αισιόδοξο σενάριο. Όλα τα δέντρα επωφελούνται.
Η γενικευμένη αυτή ανάπτυξη μετατρέπει τον Αμαζόνιο σε ακόμη πιο αποτελεσματική «δεξαμενή» απορρόφησης άνθρακα. Κανένα από τα σημεία της μελέτης δεν παρουσίασε καθαρή μείωση βιομάζας, γεγονός που δείχνει ότι, προς το παρόν, τα θετικά αποτελέσματα του διοξειδίου του άνθρακα υπερκαλύπτουν τις αρνητικές πιέσεις της κλιματικής αλλαγής.
Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι αυτή η ευνοϊκή φάση μπορεί να είναι προσωρινή. Η ενίσχυση των ξηρασιών, η αύξηση των πυρκαγιών και το θερμικό στρες ενδέχεται να ανατρέψουν την ισορροπία στο μέλλον.
Η ανακάλυψη δεν αναιρεί την ανάγκη προστασίας του Αμαζονίου, αντίθετα, την καθιστά ακόμη πιο επιτακτική. Το δάσος αποδεικνύει ότι διαθέτει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Το ερώτημα είναι αν η ανθρωπότητα θα του δώσει τον χρόνο και τον χώρο για να τη διατηρήσει.