«Κάθε ελιά κουβαλάει 7.000 χρόνια ιστορίας. Είναι σύμβολο αιώνιας ζωής ξέροντας ότι τους καρπούς της θα τους γευτούν τα παιδιά και τα εγγόνια σου».
Με τα λόγια αυτά, ο 73χρονος συγγραφέας Ραφαέλ Φοντάν ξετυλίγει το νήμα του νέου του βιβλίου με τίτλο «Το ελαιοτριβείο του Κάτωνα: Ελιές και λάδι στην Ελλάδα και τη Ρώμη».
Μιλώντας στην εφημερίδα «La Vanguardia», ο Φοντάν εξηγεί πώς η αγριελιά εμφανίστηκε στη Μεσόγειο πριν από πέντε εκατομμύρια χρόνια, για να εξαπλωθεί αργότερα στην Ιβηρική Χερσόνησο χάρη στους Φοινίκες, οι οποίοι μετέφεραν δενδρύλλια στην Αίγυπτο, την Κρήτη, το Αιγαίο και την Ιωνία με αντάλλαγμα τον κασσίτερο.
Ελιά: Το μυστικό της αιωνιότητας και η καλλιέργεια
Ο Ισπανός συγγραφέας μοιράζεται μια εντυπωσιακή βιολογική λεπτομέρεια: «Αν φυτέψεις ένα κουκούτσι ελιάς, δεν θα φυτρώσει ελιά, αλλά αγριελιά. Ο σπόρος επιστρέφει πάντα στην προγονική του ρίζα. Για να αποκτήσεις ελιά, πρέπει να φυτέψεις κλαδιά που προέρχονται από μπολιάσματα χιλιάδων ετών».
Αναφορικά με την παραδοσιακή καλλιέργεια, ο Φοντάν επισημαίνει ότι το έδαφος πρέπει να είναι πορώδες και η ιδανική απόσταση μεταξύ των δέντρων τα εννέα μέτρα.
Παράλληλα, σημειώνει ότι στο παρελθόν οι ελαιώνες έμοιαζαν με σκιερά δάση, καθώς το αυστηρό κλάδεμα είναι μια σύγχρονη πρακτική που στοχεύει αποκλειστικά στην αύξηση της παραγωγής. Αν και το δέντρο ευδοκιμεί παραδοσιακά σε ήπια κλίματα, κοντά στη θάλασσα και σε χαμηλό υψόμετρο, οι συνθήκες αυτές πλέον έχουν εξελιχθεί.
Η μεσογειακή τριάδα και ο φόρος τιμής στους αγρότες
Στο «Ελαιοτριβείο του Κάτωνα», ο δημιουργός πραγματοποιεί μια αναδρομή σε αρχαία ελληνικά και λατινικά κείμενα, αναλύοντας έργα του Θεόφραστου, του Βιργίλιου, του Πλίνιου του Πρεσβύτερου και του Κάτωνα. Το λάδι, μαζί με το σιτάρι και το κρασί, αποτελούν τη λεγόμενη «μεσογειακή τριάδα» - τα τρία θεμέλια του πολιτισμού μας.
Πέρα από την ανάδειξη της ιστορικής διαδρομής αυτού του γενναιόδωρου δέντρου, το βιβλίο αποτελεί έναν ελάχιστο φόρο τιμής στους ανθρώπους του μόχθου. Είναι ένας έπαινος στους αγρότες και τις αγρότισσες που, με τη σοφία, την επιμονή και την αθόρυβη δουλειά τους, κάνουν εφικτό κάθε χρόνο το «θαύμα» του ελαιολάδου που μας θρέφει.