Από το Σαρακήνικο της Μήλου μέχρι τη Βουλιαγμένη και τη Σαντορίνη, μια σειρά περιστατικών φέρνει ξανά στο προσκήνιο το καθεστώς των «πεδίων προσγείωσης» των ελικοπτέρων.
Ο δικηγόρος Κωνσταντίνος Αϊβαλιώτης αποκαλύπτει στο iefimerida τις καταγγελίες που έχουν φτάσει στις αρμόδιες αρχές και υπενθυμίζει τη Σύσταση Ασφάλειας του ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Ένα ελικόπτερο να κατεβαίνει σχεδόν πάνω στα βράχια μιας από τις πιο πολυσύχναστες παραλίες της Μήλου για να αποβιβάσει τουρίστες που θέλουν να κάνουν το μπάνιο τους. Ένα άλλο να καταλήγει μέσα στη μαρίνα της Βουλιαγμένης, λίγα μέτρα από λουόμενους και σκάφη. Και στη Σαντορίνη, σημεία που εμφανίζονται ως «πεδία προσγείωσης» να χρησιμοποιούνται συστηματικά για την εξυπηρέτηση τουριστών.
Ποιος ελέγχει, τελικά, πού προσγειώνονται τα ελικόπτερα
Τρεις διαφορετικές εικόνες, ένα κοινό ερώτημα: ποιος, τελικά, ελέγχει πού μπορούν να προσγειώνονται τα ελικόπτερα στην Ελλάδα;
Ο δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω και Συμβουλίω Επικρατείας, Κωνσταντίνος Αϊβαλιώτης μιλώντας στο iefimerida υποστηρίζει ότι το ζήτημα δεν είναι καινούργιο και ότι οι αρμόδιες αρχές έχουν ενημερωθεί εδώ και χρόνια για παρόμοια περιστατικά. Μιλά για μια πρακτική που, όπως υποστηρίζει, έχει πάρει διαστάσεις, κυρίως σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, και θέτει ευθέως ζήτημα ασφάλειας των αερομεταφορών.
«Το προχθεσινό περιστατικό της Μήλου είναι μία ξεκάθαρα παράνομη ενέργεια από κάθε άποψη, αλλά αποτελεί συνάμα και την κορυφή ενός παγόβουνου», λέει ο κ. Αϊβαλιώτης, περιγράφοντας ένα φαινόμενο που, όπως υποστηρίζει, δεν περιορίζεται στη Μήλο. Σύμφωνα με τον ίδιο, από το 2023 έχει υποβάλει επανειλημμένα αναφορές προς την Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας και το αρμόδιο υπουργείο, στο πλαίσιο υποθέσεων που έχει χειριστεί. Το βασικό ζήτημα που θέτει αφορά τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα «πεδία προσγείωσης» του Προεδρικού Διατάγματος 19/2009.
«Η συγκεκριμένη νομοθεσία επιτρέπει τη χρήση μιας περιοχής για προσγείωση και απογείωση ελικοπτέρων χωρίς να πρόκειται για αδειοδοτημένο ελικοδρόμιο. Υπό συγκεκριμένες όμως προϋποθέσεις, όπως ότι η χρήση πρέπει να είναι προσωρινή ή έκτακτη και να αφορά μη τακτικές πτήσεις. Πρόκειται δηλαδή για μία “περιοχή”, που κατά νόμο μπορεί πράγματι νομίμως να χρησιμοποιείται για προσγειώσεις/απογειώσεις και ιδιωτικών ελικοπτέρων χωρίς να απαιτείται να υφίσταται άδεια ελικοδρομίου, αλλά μόνο προσωρινά (όχι διαρκώς) ή για έκτακτες ανάγκες», εξηγεί.
Εδώ ακριβώς, σύμφωνα με τον γνωστό νομικό, βρίσκεται η «γκρίζα ζώνη».
Γιατί άλλο είναι ένα ελικόπτερο να προσγειώνεται εκτάκτως σε έναν χώρο και άλλο ο ίδιος χώρος να χρησιμοποιείται καθημερινά, με προγραμματισμένα δρομολόγια, για την εξυπηρέτηση τουριστών.
Ο κ. Αϊβαλιώτης περιγράφει μάλιστα την εικόνα που, όπως υποστηρίζει, συναντάται σε διάφορες περιοχές της χώρας, όπως για παράδειγμα μόνιμες κατασκευές που έχουν σχεδιαστεί ώστε να λειτουργούν ως σημεία προσγείωσης, χωρίς να έχουν λάβει την ίδια αδειοδοτική μεταχείριση με ένα κανονικό ελικοδρόμιο.
«Υπάρχει πληθώρα από μόνιμες, τσιμεντένιες, κυλινδρικές κατασκευές, που ο κατασκευαστής τους έχει… ζωγραφίσει και ένα “Η” (HELICOPTER) στην άνω βάση του κυλίνδρου αυτού, αφού κυριολεκτικά βαπτίζονται οι κατασκευές αυτές “πεδία προσγείωσης”, αποφεύγοντας έτσι τις αυστηρές προϋποθέσεις αδειοδότησης επίσημου ελικοδρομίου», λέει.
Το πρόβλημα, όπως υποστηρίζει, είναι ότι πάνω σε τέτοιους χώρους πραγματοποιούνται επαναλαμβανόμενες εμπορικές πτήσεις.
«Εκτελούνται επ’ αυτών καθημερινά, ειδικά κατά την περίοδο της καλοκαιρινής σεζόν, και τακτικές, και επαναλαμβανόμενες και καθόλου έκτακτες και εντελώς προγραμματισμένες εμπορικές πτήσεις μεταφοράς πελατών», υποστηρίζει.
Το ερώτημα πλέον που τίθεται είναι τι συμβαίνει όταν ένα σημείο που προορίζεται από τον νόμο για προσωρινή ή έκτακτη χρήση μετατρέπεται στην πράξη σε σταθερή βάση εμπορικών πτήσεων;
Η απάντηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή το ζήτημα έχει απασχολήσει ήδη τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Τι λέει ο ΕΟΑΔΑΣΑΑΜ
Στη Σύσταση Ασφάλειας HARSIA/A 539/18-9-2024, ο Οργανισμός είχε προειδοποιήσει ότι η δυνατότητα ενός ελικοπτέρου να προσγειωθεί σε μια περιοχή σε περίπτωση ανάγκης δεν σημαίνει ότι ο ίδιος χώρος μπορεί να χρησιμοποιείται για επαναλαμβανόμενες εμπορικές πτήσεις.
«Ένα ελικόπτερο μπορεί να προσγειωθεί οπουδήποτε αλλά αυτό είναι για κατάσταση ανάγκης ή για μια πτήση ειδικού σκοπού... Επαναλαμβανόμενες πτήσεις σε πεδία πιθανόν εμπορικές είναι εκτός Νομοθεσίας (ΠΔ 19/2009) που αναφέρεται σε πτήσεις προσωρινές ή έκτακτες», αναφέρει ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Και ο Οργανισμός έχει ζητήσει από την Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας την πιστή εφαρμογή του εθνικού και ευρωπαϊκού πλαισίου, την απαγόρευση πτήσεων από μη εξουσιοδοτημένα σημεία προς μη εξουσιοδοτημένους χώρους προσγείωσης, με εξαίρεση τις πτήσεις ειδικού σκοπού, αλλά και τη μη έγκριση των αντίστοιχων σχεδίων πτήσης. Παράλληλα, συνέστησε την έκδοση των σχετικών ΝΟΤΑΜ και τον έλεγχο των χειριστών που εμπλέκονται σε τέτοιου είδους πτήσεις.
Η Σύσταση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς το περιστατικό στη Μήλο επαναφέρει ακριβώς το ζήτημα που είχε επισημανθεί τότε, το πότε δηλαδή ένα σημείο αποτελεί πραγματικά προσωρινό πεδίο προσγείωσης και πότε λειτουργεί στην πράξη ως μόνιμο σημείο εμπορικής αερομεταφοράς. Σύμφωνα με τον κ. Αιβαλιώτη, στις 15 Ιουνίου 2025, ελικόπτερο που είχε απογειωθεί από σημείο που αναφερόταν ως «πεδίο προσγείωσης» κατέπεσε στη μαρίνα της Βουλιαγμένης, σε απόσταση μόλις λίγων μέτρων από λουόμενους και σκάφη. Στη Σαντορίνη, ήδη από το 2024, η χρήση αντίστοιχων σημείων σε περιοχές όπως το Ημεροβίγλι, το Μεγαλοχώρι και το Ακρωτήρι είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Σύμφωνα με τον κ. Αϊβαλιώτη, η υπόθεση είχε φτάσει στην Εισαγγελία Νάξου, η οποία διέταξε κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση, ενώ η ΥΠΑ εξέδωσε απαγορευτική ΝΟΤΑΜ.
Ο κ. Αϊβαλιώτης υπενθυμίζει ότι ήδη από το 2019, μετά το δυστύχημα στον Γαλατά Πόρου, η ΥΠΑ είχε εξετάσει το ενδεχόμενο τροποποίησης του νομοθετικού πλαισίου και θέσπισης πρόσθετων περιορισμών στη χρήση πεδίων προσγείωσης. «Εδώ και χρόνια πάντως -εξ όσων γνωρίζω- δεν έχει τελειώσει η… εξέταση του ενδεχόμενου αυτού», σχολιάζει. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι στο μεταξύ οι αρμόδιες αρχές έχουν λάβει επανειλημμένες καταγγελίες. «Εδώ και τουλάχιστον τρία χρόνια, τόσο η ΑΠΑ όσο και το αρμόδιο υπουργείο Μεταφορών και Υποδομών έχουν δεχθεί πλειάδα τεκμηριωμένων, επώνυμων αναφορών, καταγγελιών και ομαδικών προσφυγών για τον ΚΙΝΔΥΝΟ και την ΟΧΛΗΣΗ που προκαλεί η συστηματική εμπορική λειτουργία οιονεί “πεδίων προσγείωσης”», αναφέρει ο κ. Αιβαλιώτης.
Η σημασία των κανόνων ασφαλείας
Το θέμα δεν αφορά μόνο το αν ένας τουρίστας θα φτάσει πιο γρήγορα στη βίλα ή στο ξενοδοχείο του. Αφορά το πώς μπορεί να συνυπάρξει η ανάπτυξη μιας αγοράς υψηλού τουρισμού με την ανάγκη να τηρούνται απαρέγκλιτα οι κανόνες ασφαλείας.
Η χρήση ελικοπτέρων για τουριστικές μετακινήσεις είναι πλέον μέρος της ελληνικής τουριστικής πραγματικότητας. Όμως η ανάπτυξη της συγκεκριμένης αγοράς δεν μπορεί να σημαίνει ότι οι κανόνες ασφαλείας προσαρμόζονται στην αγορά.
«Επιχειρηματικότητα χωρίς κανόνες, διαφάνεια, ενιαίο και σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο και ασφάλεια δεν συνιστά ανάπτυξη», λέει ο κ. Αϊβαλιώτης και ζητά άμεση παρέμβαση της Πολιτείας και τροποποίηση του Π.Δ. 19/2009, ώστε να καθοριστούν με απόλυτη σαφήνεια οι προϋποθέσεις χρήσης των πεδίων προσγείωσης. «Πρέπει να υπάρχουν συγκεκριμένα όρια στη συχνότητα των πτήσεων, ζώνες ασφαλείας από κατοικημένες περιοχές και περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές, αυστηρές προδιαγραφές πυρασφάλειας και αποτελεσματικός έλεγχος των σχεδίων πτήσης και των ίδιων των χώρων προσγείωσης. Το μήνυμα είναι σαφές: η Ελλάδα μπορεί να προσφέρει τουρισμό υψηλού επιπέδου, μπορεί να διαθέτει οργανωμένες υπηρεσίες αερομεταφοράς και μπορεί να προσελκύει επισκέπτες που επιλέγουν να μετακινούνται με ελικόπτερο. Αυτό όμως πρέπει να γίνεται με κανόνες. Γιατί το "πεδίο προσγείωσης" δεν μπορεί να αποτελεί μια μαγική λέξη που επιτρέπει σε ένα σημείο να μετατρέπεται από προσωρινό χώρο έκτακτης ανάγκης σε καθημερινό εμπορικό ελικοδρόμιο».