Τα μυστικά του υποθαλάσσιου χώρου στον Σαρωνικό κόλπο προσπαθούν να αποκαλύψουν επιστήμονες που τον ερευνούν.
«Κάτω από την επιφάνειά του Σαρωνικού εκτείνεται ένας εντυπωσιακός και δυναμικός γεωλογικός κόσμος, όπου υποθαλάσσια ηφαίστεια και τεκτονικά ρήγματα αλληλεπιδρούν εδώ και εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια» αναφέρει σε ανάρτησή της η καθηγήτρια Γεωλογικής Ωκεανογραφίας, ΕΚΠΑ Εύη Νομικού.
Ανακαλύφθηκε αχαρτογράφητο ηφαίστειο στον πυθμένα της Ανατολικής Επιδαύρου
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα κατάφερε να «δεί» τον πυθμένα γύρω από τη χερσόνησο των Μεθάνων με ασυνήθιστη λεπτομέρεια, χάρη σε νέες χαρτογραφήσεις υψηλής ανάλυσης. Έτσι αναδείχθηκε το ηφαιστειακό πεδίο «Παυσανίας», ένα σύμπλεγμα υποθαλάσσιων ηφαιστειακών σωμάτων που μέχρι πρόσφατα ήταν σχεδόν άγνωστο. Στον πυθμένα της λεκάνης της Ανατολικής Επιδαύρου εντοπίστηκαν έξι ηφαιστειακά οικοδομήματα, διαφορετικής μορφολογίας και ύψους που φτάνει τα 185 μέτρα και όπως επισημαίνει η κα Νομικού, «η θέση και η μορφή τους δεν είναι τυχαία. Βρίσκονται εκεί όπου η λιθόσφαιρα “σπάει” από ενεργά ρήγματα». Αυτά τα ρήγματα λειτουργούν σαν αγωγοί, ανοίγοντας τον δρόμο στο μάγμα να ανέβει από τα βάθη της Γης και να σχηματίσει νέα ηφαιστειακά σώματα.
Αυτά τα υποθαλάσσια κτίσματα βρίσκονται εντός της Ανατολικής λεκάνης της Επιδαύρου, μιας τεκτονικής τάφρου που ορίζεται από ρήγματα με κατεύθυνση ΔΒΔ-ΑΝΑ, ΒΑ-ΝΔ και ΒΔ-ΝΑ, γεμάτη με 250 έως 500 μέτρα Πλειο-Τεταρτογενούς ιζημάτων. Πρόσφατα δεδομένα βαθυμετρίας ανάλυσης 5 μέτρων αποκάλυψαν τη σύνδεση μεταξύ αυτών των υποθαλάσσιων δομών και της χερσαίας ηφαιστειακής δραστηριότητας. Μέσα από μορφομετρική ανάλυση φάνηκε ότι η διαδικασία ξεκίνησε με τη δημιουργία ρηγμάτων ΒΑ-ΝΔ, ακολουθούμενη από τεκτονική φάση με ρήγματα Α-Δ, που καθοδήγησαν την άνοδο του μάγματος και την ανάπτυξη των ηφαιστειακών σωμάτων με γενική τάση προς τα βόρεια. Η μορφολογία των ηφαιστειακών σωμάτων μαρτυρά την ιστορία τους. Κάποια σώματα είναι σχετικά νεότερα, με καλοδιατηρημένο σχήμα, ενώ άλλα έχουν υποστεί έντονη διάβρωση και φέρουν τα σημάδια της παλαιότητας. Ένα συγκεκριμένο ηφαίστειο παρουσιάζει επίπεδη κορυφή, αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενης διάβρωσης κατά τις παγετώδεις περιόδους, όταν η στάθμη της θάλασσας ήταν χαμηλότερη. Όπως σημειώνει η Νομικού, «οι παγετώδεις περίοδοι του παρελθόντος άφησαν ισχυρό αποτύπωμα πάνω στα ηφαίστεια, αποκαλύπτοντας πόσο παλιά είναι και πώς εξελίχθηκαν μέσα στον χρόνο».
Υποθαλάσσιες κατολισθήσεις στον Σαρωνικό: Η ιστορία του βυθού και οι κίνδυνοι για τις παράκτιες περιοχές
Μεταξύ των Μεθάνων και του Αγκιστρίου, ο πυθμένας παρουσιάζει ακανόνιστο ανάγλυφο με διάσπαρτα και ευθυγραμμισμένα μπλοκ, αποτέλεσμα πολυφάσιων υποθαλάσσιων καταρρεύσεων. Αυτές οι αποθέσεις, όπως εξηγεί η κα Νομικού, «σηματοδοτούν ένα συμβάν πολλαπλών φάσεων αστοχίας», με μέτρια κινητικότητα που διαφέρει από τις δυναμικές χιονοστιβάδες υψηλής κινητικότητας άλλων περιοχών του Αιγαίου, όπως η Σαντορίνη και η Νίσυρος.
«Πρόκειται για ίχνη παλαιών υποθαλάσσιων κατολισθήσεων, που συνέβησαν σε περισσότερες από μία φάσεις», σημειώνει η κα Νομικού, και προσθέτει ότι η κατανόηση αυτών των φαινομένων είναι κρίσιμη, καθώς ο Σαρωνικός βρίσκεται δίπλα σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, λιμάνια και υποδομές ζωτικής σημασίας. Η γνώση για την αλληλεπίδραση ηφαιστειακής δραστηριότητας, ρηγμάτων και κατολισθήσεων είναι απαραίτητη όχι μόνο για τους επιστήμονες, αλλά και για την ασφάλεια και τον σωστό σχεδιασμό των παράκτιων περιοχών. Όπως επισημαίνει η κα Νομικού, «ο βυθός μιλά αρκεί να ξέρουμε να τον “διαβάζουμε”. Η σύγχρονη υποθαλάσσια χαρτογράφηση μάς επιτρέπει να ανακαλύψουμε την ιστορία της Γης εκεί όπου δεν μπορούμε να περπατήσουμε, αποκαλύπτοντας έναν κόσμο που συνεχίζει να διαμορφώνεται διαρκώς και μας αφορά όλους».
Κάτω από τα γαλήνια νερά του Σαρωνικού, λοιπόν, δεν υπάρχει μόνο ηρεμία και ομορφιά. Υπάρχει κίνηση, εξέλιξη και η αίσθηση ότι η Γη γράφει συνεχώς την ιστορία της. Και όπως τονίζει η κα Νομικού, «αυτή η γνώση δεν είναι απλώς επιστημονική: είναι γνώση που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια, το περιβάλλον και το μέλλον μας».