Η ελληνική κρίση του 2009-2018 έχει μελετηθεί κυρίως μέσα από την οικονομία, τα Μνημόνια και τις διαπραγματεύσεις με τους πιστωτές. Ένα νέο βιβλίο έρχεται να εξετάσει το πώς κυβερνήθηκε η χώρα σε εκείνες τις πρωτοφανείς συνθήκες.
Αυτό επιχειρούν να φωτίσουν μέσα από το βιβλίο τους «Στο μάτι του κυκλώνα - Έλληνες πρωθυπουργοί και η διαχείριση της οικονομικής κρίσης (2009-2019)» ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, και ο Κέβιν Φέντερστον του London School of Economics. Στο «Μάτι του Κυκλώνα» εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο τέσσερις διαδοχικές κυβερνήσεις -του Γιώργου Παπανδρέου, του Λουκά Παπαδήμου, του Αντώνη Σαμαρά και του Αλέξη Τσίπρα- διαχειρίστηκαν τις διαπραγματεύσεις με τους πιστωτές και την εφαρμογή των Μνημονίων.
Ιδιαίτερη αξία έχει το ότι και οι τέσσερις πρωθυπουργοί μίλησαν στους συγγραφείς μέσα από εκτενείς συνεντεύξεις.
Όπως εξήγησε ο Δημήτρης Παπαδημητρίου μιλώντας στον ΣΚΑΪ 100,3 και στον Βασίλη Κουφόπουλο, στόχος δεν είναι να κριθεί ποιος από τους 4 πρωταγωνιστές διαπραγματεύτηκε καλύτερα. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στον τρόπο οργάνωσης της κυβέρνησης: στον πρωθυπουργό, στον στενό κύκλο συνεργατών του και στη σχέση τους με το υπουργικό συμβούλιο και τη Δημόσια Διοίκηση.
Η κρίση, όπως επισημαίνει, παιζόταν σε δύο ταμπλό ταυτόχρονα. Από τη μία υπήρχε η διαπραγμάτευση με τους δανειστές και από την άλλη η εσωτερική διαπραγμάτευση μέσα στην ίδια την κυβέρνηση, ώστε τα συμφωνηθέντα μέτρα να γίνουν αποδεκτά και τελικά να εφαρμοστούν από τη Διοίκηση.
Αυτός ήταν και ο λόγος για τον οποίο η Ελλάδα αντιμετώπισε μεγαλύτερες δυσκολίες σε σχέση με άλλες χώρες που μπήκαν σε πρόγραμμα, όπως η Πορτογαλία και η Ιρλανδία. Δεν ήταν μόνο το μεγαλύτερο δημοσιονομικό πρόβλημα, όπως τονίζει ο κ. Παπαδημητρίου, ήταν και οι έντονες πολιτικές συγκρούσεις, τόσο μεταξύ των κομμάτων όσο και στο εσωτερικό των κυβερνήσεων.
Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι, σύμφωνα με τον κ. Παπαδημητρίου, το παράδοξο που αναδεικνύει η μελέτη. Παρότι η Ελλάδα αντιμετώπιζε μια υπαρξιακή κρίση, ο τρόπος λήψης αποφάσεων στην καρδιά της κυβέρνησης δεν άλλαξε τόσο πολύ. Παρέμεινε σε σημαντικό βαθμό διάχυτος και όχι επαρκώς οργανωμένος, κάτι που δυσκόλεψε ακόμη περισσότερο τη διαχείριση της κρίσης.
Και εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά μαθήματα της περιόδου. Ο πιο έντονος συγκεντρωτισμός στη λήψη αποφάσεων εμφανίστηκε περισσότερο μετά το τέλος των Μνημονίων, ιδιαίτερα επί κυβέρνησης Μητσοτάκη, αφού το βιβλίο φτάνει μέχρι τα πρώτα χρόνια διακυβέρνησης του νυν πρωθυπουργού και τη σύσταση του επιτελικού κράτους.
Η ελληνική κρίση, επομένως, δεν ήταν μόνο μια κρίση χρέους. Ήταν και μια μεγάλη δοκιμασία για την ίδια την ικανότητα του ελληνικού κράτους να κυβερνά, να συντονίζεται και να εφαρμόζει αποφάσεις σε συνθήκες ακραίας πίεσης.
Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης και είναι μετάφραση του Γιώργου Νιάρχου από την πρωτότυπη αγγλική έκδοση «Greek Prime Ministers in the Eye of the Storm. Crisis Management and Institutional Change», Oxford University Press, 2025. Θα παρουσιαστεί στις 10 Νοεμβρίου στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο του Μεγάρου της Παλαιάς Βουλής, με ομιλητές τον Ευάγγελο Βενιζέλο, την Άννα Διαμαντοπούλου, τον υφυπουργό Θανάση Κοντογεώργη και τον Ευκλείδη Τσακαλώτο, με συντονιστή τον Αλέξη Παπαχελά.