Η πρόσφατη υπόθεση σεξουαλικής κακοποίησης ενός παιδιού μέσα στο νηπιαγωγείο του, στην Αλεξανδρούπολη, από άλλα 5χρονα αγόρια, συγκλόνισε την κοινή γνώμη.
Κάθε φορά που μια τέτοια είδηση έρχεται στο φως, γεννιέται το ίδιο ερώτημα: «Θα μπορούσα να το είχα προλάβει;» Η απάντηση δεν βρίσκεται στον πανικό ή στον απόλυτο έλεγχο. Βρίσκεται στην ενημέρωση και κυρίως… στη σχέση που έχουμε με τα παιδιά μας.
Η Δρ. Έβελυν Παπαθεοδώρου, παιδίατρος-ιατροπαιδαγωγός, εξηγεί πώς μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά μας στην πράξη - όχι με φόβο, αλλά με επίγνωση και σύνδεση.
Η αλήθεια που δύσκολα λέγεται
Σε αντίθεση με αυτό που συχνά πιστεύουμε, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, ο δράστης δεν είναι άγνωστος. Είναι κάποιος:
• από το οικογενειακό ή φιλικό περιβάλλον
• κάποιος «έμπιστος»
• κάποιος που το παιδί ήδη γνωρίζει.
Αυτό είναι και το σημείο που μπερδεύει βαθιά το παιδί γιατί τότε δεν υπάρχει μόνο φόβος. Υπάρχει και:
• σύγχυση
• ενοχή
• συναισθηματική σύγκρουση
Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοηθούν:
Τα παιδιά σπάνια μιλούν άμεσα, με τα λόγια, άλλα «μιλούν» με το σώμα και τη συμπεριφορά τους.
Ένας γονιός χρειάζεται να δώσει προσοχή σε:
• Ξαφνικές αλλαγές στη διάθεση (άγχος, φόβος, απόσυρση)
• Εφιάλτες ή διαταραχές ύπνου
• Παλινδρόμηση (π.χ. ενούρηση)
• Αποφυγή συγκεκριμένων προσώπων ή χώρων
• Σεξουαλικοποιημένη συμπεριφορά που δεν αντιστοιχεί στην ηλικία
• Ανεξήγητους σωματικούς πόνους ή τραυματισμούς.
Κανένα από αυτά δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη, είναι όμως «σήμα» για προσοχή και σύνδεση.
Γιατί τα παιδιά δεν μιλούν
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία που πρέπει να κατανοήσουμε είναι αυτό: Τα παιδιά συχνά δεν αποκαλύπτουν αυτό που τους συμβαίνει όχι γιατί δεν θέλουν αλλά γιατί:
• φοβούνται ότι δεν θα τα πιστέψουν
• νιώθουν ότι φταίνε
• αγαπούν ή φοβούνται το άτομο
• φοβούνται τις συνέπειες
Η σιωπή, λοιπόν, δεν σημαίνει ότι όλα είναι καλά. Η άρνηση είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος.
Πολλές φορές, ως γονείς, θέλουμε να πιστεύουμε ότι: «Σε εμάς δεν θα συμβεί». Όμως η άρνηση ή η καθυστέρηση μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση.
Η έγκαιρη αντίδραση:
• προστατεύει το παιδί
• μειώνει τις επιπτώσεις
• και μπορεί να αλλάξει την πορεία της ζωής του
Οι συνέπειες δεν είναι πάντα ορατές
Η κακοποίηση δεν αφήνει μόνο σωματικά σημάδια. Μπορεί να επηρεάσει βαθιά:
• την αυτοεκτίμηση
• τη συναισθηματική ανάπτυξη
• την ικανότητα δημιουργίας σχέσεων
Και να συνδεθεί αργότερα με:
• άγχος και κατάθλιψη
• εξαρτήσεις
• δυσκολία εμπιστοσύνης
Η πρόληψη είναι κρίσιμη
Ο πιο ισχυρός προστατευτικός παράγοντας δεν είναι η υπερπροστασία, ούτε ο συνεχής και ασφυκτικός έλεγχος του παιδιού - είναι η σχέση που έχει το παιδί μαζί σας, την μαμά και τον μπαμπά του.
Ένα παιδί θα μιλήσει όταν:
• νιώθει ασφάλεια
• δεν φοβάται ότι θα τιμωρηθεί
• ξέρει ότι θα το πιστέψουν
Το «χρυσό πάπλωμα»
Μεγαλώνοντας, η μητέρα μου μου έλεγε: «Η μαμά είναι το χρυσό πάπλωμα. Ένας χώρος όπου μπορείς να χωρέσεις όπως είσαι. Χωρίς φόβο. Χωρίς ντροπή».
Σήμερα, ως παιδίατρος και σύμβουλος γονέων, μεταφράζω αυτό το μήνυμα σε κάτι απλό: «Να ξέρεις… εγώ είμαι για σένα μια ζεστή κουβερτούλα
Αγάπης και Προστασίας. Μπορείς να μου πεις τα πάντα».
Και αυτό… δεν είναι απλώς τρυφερό. Είναι πρόληψη.
Πώς να μιλήσετε στα παιδιά σας
Η εκπαίδευση δεν χρειάζεται να είναι τρομακτική. Χρειάζεται να είναι καθαρή και απλή:
• «Το σώμα σου σου ανήκει»
• «Υπάρχουν σημεία που είναι ιδιωτικά»
• «Κανείς δεν πρέπει να σε αγγίζει αν δεν το θέλεις»
• «Αν κάτι σε κάνει να νιώσεις άβολα, θέλω να μου το πεις»
Και το πιο σημαντικό: «Δεν υπάρχουν μυστικά από εμάς. Μπορείς να μου λες τα πάντα. Είμαι εδώ. Είμαι εδώ για σένα» και «Σε αγαπώ ό,τι κι αν γίνει» !
Τι να κάνετε αν υποψιαστείτε κάτι
• Μείνετε ήρεμοι
• Ακούστε το παιδί χωρίς διακοπή
• Μην το κατηγορήσετε
• Πιστέψτε το
• Ζητήστε άμεσα βοήθεια από παιδίατρο ή ειδικό
Το παιδί χρειάζεται πρώτα απ’ όλα να νιώσει ασφάλεια.
Τι κάνουμε όταν η κακοποίηση έχει ήδη συμβεί
Αυτό είναι το πιο δύσκολο σημείο για έναν γονιό. Και όμως — εδώ η στάση μας κάνει τεράστια διαφορά. Το παιδί δεν χρειάζεται τέλειο γονιό. Χρειάζεται ασφαλή γονιό.
Τα πρώτα βήματα
• Διασφαλίζουμε άμεσα ότι το παιδί είναι σε ασφαλές περιβάλλον
• Απομακρύνουμε οποιαδήποτε επαφή με το άτομο
• Ζητάμε ιατρική και ψυχολογική αξιολόγηση
Πώς μιλάμε στο παιδί
• «Σε πιστεύω»
• «Δεν φταις εσύ»
• «Έκανες πολύ καλά που μου το είπες»
Αποφεύγουμε:
• ανάκριση
• έντονες αντιδράσεις που το τρομάζουν
• πίεση για λεπτομέρειες
Τι χρειάζεται το παιδί
• σταθερότητα
• ασφάλεια
• επανάληψη της αγάπης και αποδοχής
Το νευρικό του σύστημα χρειάζεται ρύθμιση, όχι πανικό.
Πολύ σημαντικό:
• Δεν αγνοούμε
• Δεν «το αφήνουμε να περάσει»
• Δεν προστατεύουμε τον δράστη
Η έγκαιρη στήριξη μειώνει δραστικά τις συνέπειες.
Ο ρόλος των ειδικών
Η λήψη βοήθειας σε ένα τετοιο τραυματικό για το παιδί περιστατικό δεν είναι πολυτέλεια. Είναι απαραίτητη.
Κάτι που συχνά ξεχνάμε είναι ότι το παιδί μπορεί να θεραπευτεί όταν έχει:
• έναν ενήλικα που το πιστεύει
• ένα περιβάλλον που το κρατά
• σωστή υποστήριξη
Γιαυτό είναι ζωτικής σημασίας να απευθυνθούμε σε:
• Παιδίατρο
• Παιδοψυχίατρο / Παιδοψυχολόγο
• Εξειδικευμένες δομές
Συμπέρασμα
Ως γονείς, δεν μπορούμε να είμαστε παντού και δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα.
Μπορούμε όμως να κάνουμε κάτι βαθιά ουσιαστικό: να μεγαλώσουμε παιδιά που:
• εμπιστεύονται τον εαυτό τους
• αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους
• και έχουν έναν άνθρωπο, έναν φροντιστή “πρόσωπο-αρωγό”, που μπορούν να μιλήσουν.
Γιατί στο τέλος της ημέρας… η προστασία δεν ξεκινά από τον έξω κόσμο. Ξεκινά από τη σχέση μέσα στο σπίτι.
Δρ. Έβελυν Παπαθεοδώρου
Παιδίατρος – Ιατροπαιδαγωγός
Σύμβουλος Γονέων & Ανατροφής Παιδιών
Founder, The Family Bliss Spot