Ο απόπλους του γαλλικού «Abeille Marengo» άνοιξε νέο κεφάλαιο στο σκληρό διπλωματικό πόκερ Αθήνας και Άγκυρας για το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου.
Η Τουρκία επιχειρεί να εμφανίσει τις έρευνες ως αποτέλεσμα δικής της συγκατάθεσης, η Ελλάδα απαντά με αντι-NAVTEX και στο παρασκήνιο βρίσκονται σε εξέλιξη χειρισμοί ώστε το έργο να προχωρήσει χωρίς να προκληθεί νέα ελληνοτουρκική κρίση.
Με το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» να έχει αποπλεύσει από το Ηράκλειο, η Αθήνα και η Άγκυρα συνεχίζουν το διπλωματικό μπρα ντε φερ για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου. Η νέα ανταλλαγή NAVTEX, η προσπάθεια της Τουρκίας να εμφανίσει τις έρευνες ως δραστηριότητες που πραγματοποιούνται με τη συγκατάθεσή της και η ελληνική απάντηση συνθέτουν το σκηνικό, την ώρα που και οι δύο πλευρές επιδιώκουν να αποφύγουν μια νέα κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Great Sea Interconnector ΑΕ και του ΑΔΜΗΕ, το «Abeille Marengo» απέπλευσε από το λιμάνι του Ηρακλείου προκειμένου να ξεκινήσει τις προβλεπόμενες εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου. Το πλοίο θα πραγματοποιήσει αρχικά εργασίες βαθμονόμησης του εξοπλισμού του και στη συνέχεια θα προχωρήσει στις έρευνες βυθού. Έχει ιδιαίτερη σημασία ότι στην ανακοίνωσή τους οι φορείς του έργου αναφέρονται αποκλειστικά στις NAVTEX που έχουν εκδώσει οι ελληνικές και κυπριακές Αρχές, χωρίς την παραμικρή αναφορά σε άδεια ή συγκατάθεση της Τουρκίας.
Η απάντηση της Αθήνας στις τουρκικές αξιώσεις
Η Άγκυρα επιχείρησε να αξιοποιήσει τον απόπλου του «Abeille Marengo» για να δημιουργήσει την εντύπωση ότι οι έρευνες για το καλώδιο πραγματοποιούνται με τη δική της συγκατάθεση. Με τη NAVTEX 1127/26 υποστήριξε ότι οι δραστηριότητες του γαλλικού πλοίου έχουν συντονιστεί με τις τουρκικές Αρχές και ότι έχει εξασφαλιστεί η συγκατάθεσή τους.
Η τουρκική αναγγελία χρησιμοποιεί τη διαδρομή των εργασιών που είχε ήδη δημοσιοποιηθεί μέσω των ελληνικών και κυπριακών NAVTEX, επιχειρώντας να εμφανίσει τις ίδιες έρευνες ως δραστηριότητες που πραγματοποιούνται με την έγκριση της Άγκυρας.
Η απάντηση της Αθήνας ήρθε με νέα αντι-NAVTEX από τον σταθμό Ηρακλείου, με την οποία απορρίπτονται οι τουρκικές αιτιάσεις και επισημαίνεται ότι σημαντικό μέρος της θαλάσσιας περιοχής που περιγράφει η Άγκυρα βρίσκεται εντός ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας. Η ελληνική πλευρά παραθέτει συγκεκριμένες συντεταγμένες και επιβεβαιώνει την ισχύ της δικής της NAVTEX για τις εργασίες.
Είχε προηγηθεί η παρέμβαση του υπουργείου Εξωτερικών, με κύκλους του υπουργείου να ξεκαθαρίζουν ότι «Ελλάδα και Κύπρος είναι οι μόνες χώρες στις οποίες υποβλήθηκε αίτημα άδειας εργασιών και εξέδωσαν σχετικές άδειες».
Όπως επισήμαναν, «μετά την έκδοση και δημοσιοποίηση της ελληνικής NAVTEX, κατέστη γνωστή σε όλους η ακριβής πορεία του πλοίου», ενώ υπογράμμισαν ότι «η κίνηση του πλοίου έγινε και συνεχίζει να γίνεται με βάση τη NAVTEX που εξέδωσαν οι ελληνικές Αρχές».
Οι ίδιοι κύκλοι του ΥΠΕΞ ήταν κατηγορηματικοί και ως προς την τουρκική αναγγελία: «Καμία σημασία δεν έχει η τουρκική NAVTEX που εκδόθηκε μεταγενέστερα της κίνησης του πλοίου επί τη βάσει ήδη δημοσιοποιημένων δεδομένων. Επιπλέον, η τουρκική NAVTEX δεν αναφέρεται πουθενά σε “έκδοση άδειας”, διότι δεν υπήρξε τέτοιο αίτημα προς την τουρκική πλευρά».
Μάλιστα, είχαν προαναγγείλει ότι «θα ακολουθήσει η προσήκουσα, βάσει διεθνούς δικαίου, αντίδραση της ελληνικής πλευράς», κάτι που αποτυπώθηκε στη συνέχεια με την έκδοση της ελληνικής αντι-NAVTEX.
Το παρασκήνιο της γαλλικής ενημέρωσης και η επόμενη κίνηση της Άγκυρας
Στο επίκεντρο του διπλωματικού παρασκηνίου παραμένει η ενημέρωση που έδωσε η γαλλική πλευρά στην Τουρκία πριν από την έναρξη των εργασιών.
Η Αθήνα έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι η συγκεκριμένη ενημέρωση δεν δημιουργεί κανένα νομικό προηγούμενο και δεν συνιστά αίτημα αδειοδότησης. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, επιχειρεί να τη συνδέσει με τον ισχυρισμό ότι οι έρευνες πραγματοποιούνται με τη δική της συγκατάθεση.
Το ερώτημα πλέον είναι εάν η Άγκυρα θα επιλέξει να δημοσιοποιήσει τη γαλλική διακοίνωση, επιχειρώντας να αξιοποιήσει συγκεκριμένες διατυπώσεις της για να στηρίξει τον ισχυρισμό ότι οι έρευνες πραγματοποιούνται με τη συγκατάθεσή της. Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να μεταφέρει το διπλωματικό μπρα ντε φερ από τις NAVTEX στο ακριβές περιεχόμενο της γαλλικής ενημέρωσης, φέρνοντας το Παρίσι στη θέση να αποσαφηνίσει δημόσια τι ακριβώς γνωστοποίησε στην Άγκυρα.
Για την τουρκική κυβέρνηση, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να εξυπηρετήσει και την ανάγκη διαχείρισης των εντυπώσεων στο εσωτερικό της χώρας. Η Άγκυρα έχει επενδύσει σημαντικό πολιτικό και διπλωματικό κεφάλαιο στις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ενώ η επανέναρξη των ερευνών με γαλλικό πλοίο και άδειες από την Ελλάδα και την Κύπρο δημιουργεί μια πραγματικότητα που δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ως υποχώρηση.
Διπλωματική πηγή: Το τουρκολιβυκό ακυρώνεται στην πράξη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η εκτίμηση ανώτερης διπλωματικής πηγής, η οποία, μιλώντας στο iefimerida, επισημαίνει ότι το γεγονός πως η γαλλική εταιρεία απευθύνθηκε στις ελληνικές αρχές για την αδειοδότηση των εργασιών στη συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή συνιστά μια ουσιαστική εξέλιξη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η εκτίμηση ανώτερης διπλωματικής πηγής, η οποία, μιλώντας στο iefimerida, επισημαίνει ότι το γεγονός πως η γαλλική εταιρεία απευθύνθηκε στις ελληνικές αρχές για την αδειοδότηση των εργασιών στη συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή συνιστά μια ουσιαστική εξέλιξη.
Κατά την ίδια πηγή, με την επιλογή αυτή το τουρκολιβυκό μνημόνιο ακυρώνεται στην πράξη, καθώς η γαλλική πλευρά αναγνωρίζει εμπράκτως την αρμοδιότητα της Ελλάδας για τις συγκεκριμένες εργασίες, παρά τις αντίθετες τουρκικές διεκδικήσεις.
Η χαμένη ευκαιρία για Αθήνα και Άγκυρα
Πηγή με καλή γνώση των διεργασιών, μιλώντας στο iefimerida, ασκεί πάντως κριτική τόσο στους χειρισμούς της κυβέρνησης όσο και στη στάση της αντιπολίτευσης.
Κατά την εκτίμησή της, η αντιπολίτευση, αναδεικνύοντας τη γαλλική ενημέρωση σε μείζον πολιτικό ζήτημα, κινδυνεύει να προσδώσει βαρύτητα στις τουρκικές αιτιάσεις.
Από την άλλη πλευρά, η ίδια πηγή θεωρεί ότι και η κυβέρνηση εγκλωβίστηκε σε μια συζήτηση που διεξάγεται με τους όρους της Άγκυρας, αντί να έχει διαμορφώσει εξαρχής μια σαφή στρατηγική για την υλοποίηση του έργου.
Όπως υποστηρίζει, θα μπορούσε να είχε υπάρξει μια απλή διμερής συνεννόηση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για την ενημέρωση της τουρκικής πλευράς σχετικά με τις εργασίες, αποκλειστικά για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, όπως συμβαίνει παγίως σε τέτοιου είδους έργα, χωρίς καμία αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας και χωρίς να θίγονται οι θέσεις της Ελλάδας.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, εάν εξαρχής είχε υπάρξει μια σωστά οργανωμένη συνεννόηση μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, χωρίς οι δύο πλευρές να φοβούνται τις αντιδράσεις της κοινής γνώμης στο εσωτερικό τους, το ζήτημα δεν θα είχε λάβει τις σημερινές διαστάσεις.
Μια τέτοια συνεννόηση, με σαφή όρια και χωρίς νομικές παραχωρήσεις, θα μπορούσε να είχε αποτρέψει την αναγωγή ενός έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης σε μείζον πρόβλημα εξωτερικής πολιτικής.
Αντί γι’ αυτό, όπως επισημαίνει, το καλώδιο έχει μετατραπεί σε ζήτημα ικανό να προκαλέσει ακόμη και σοβαρή διαταραχή στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Κατά την ίδια εκτίμηση, κυβέρνηση και αντιπολίτευση έχουν εμπλακεί σε έναν φαύλο κύκλο αντιπαράθεσης για το ποιος ενημέρωσε ποιον, εάν η Αθήνα γνώριζε τη γαλλική διακοίνωση και πώς θα μπορούσε να την αξιοποιήσει η Άγκυρα.
Μια αντιπαράθεση περί όνου σκιάς
Εδώ ακριβώς βρίσκεται, σύμφωνα με την ίδια πηγή, και η ουσία της υπόθεσης. Ένα έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης, που θα μπορούσε να προχωρήσει με μια απλή διμερή συνεννόηση Ελλάδας και Τουρκίας για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, έχει μετατραπεί σε πεδίο διπλωματικής αντιπαράθεσης, χωρίς να υπάρχει ουσιαστικός λόγος.
Και αυτό διότι, όπως εξηγεί, τέτοιου είδους έργα δεν μπορούν από μόνα τους να αμφισβητήσουν ή να κατοχυρώσουν στην πράξη κυριαρχικά δικαιώματα οποιασδήποτε πλευράς. Ούτε η πόντιση ενός καλωδίου ούτε μια ενημέρωση για τις εργασίες του συνιστούν αναγνώριση θαλάσσιων διεκδικήσεων ή παράγουν νομικά τετελεσμένα ως προς την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, ανεξάρτητα από τις διαφορές που μπορεί να υπάρχουν μεταξύ κρατών για τη θαλάσσια δικαιοδοσία.
Υπό αυτό το πρίσμα, η πηγή χαρακτηρίζει την αντιπαράθεση «περί όνου σκιάς». Αθήνα και Άγκυρα θα μπορούσαν να έχουν διαχειριστεί τις αναγκαίες ενημερώσεις χωρίς να μετατρέψουν το καλώδιο σε δοκιμασία των μεταξύ τους σχέσεων. Αντίθετα, η συζήτηση έχει εγκλωβιστεί στο ποιος ενημέρωσε ποιον και με ποιες διατυπώσεις, παρότι καμία τέτοια ενημέρωση δεν μπορεί από μόνη της να μεταβάλει τα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας ή Τουρκίας.
Τα επόμενα βήματα και η εκτίμηση Μητσοτάκη
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στην πορεία του «Abeille Marengo» και στην έναρξη των ερευνών βυθού, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών βαθμονόμησης του εξοπλισμού του.
Η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει χαμηλούς τόνους, χωρίς να υποχωρεί από τις θέσεις της για τη δικαιοδοσία στις θαλάσσιες περιοχές των ερευνών.
Στην ελληνική κυβέρνηση υπάρχει η εκτίμηση ότι μπορεί να αποφευχθεί μια νέα κρίση αντίστοιχη με εκείνη του καλοκαιριού του 2024, όταν οι έρευνες για το καλώδιο είχαν προκαλέσει ένταση στην περιοχή της Κάσου.
«Εκτιμώ ότι θα είναι ένα ταξίδι που θα ολοκληρωθεί χωρίς αναταράξεις», δήλωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο Greece Talks, εκφράζοντας την αισιοδοξία του για την εξέλιξη των εργασιών.
Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι δεν πρόκειται για ένα αμιγώς ελληνοκυπριακό έργο, αλλά για ευρωπαϊκό έργο με ισχυρή γαλλική παρουσία, ενώ ξεκαθάρισε ότι η ενημέρωση που έδωσε η γαλλική πλευρά στην Τουρκία δεν δημιουργεί κανένα νομικό προηγούμενο και δεν μπορεί να εκληφθεί ως αίτημα αδειοδότησης.
Από την πλευρά της, η αντιπολίτευση επιμένει ότι η κυβέρνηση οφείλει να ενημερώσει για το ακριβές περιεχόμενο της γαλλικής διακοίνωσης και για το εάν είχε προηγούμενη γνώση των κινήσεων του Παρισιού.
Οι επόμενες κινήσεις θα δείξουν εάν η Άγκυρα θα περιοριστεί στην προβολή των θέσεών της μέσω NAVTEX και διπλωματικών ανακοινώσεων ή εάν θα επιδιώξει να παρέμβει και επί του πεδίου.
Για την Αθήνα, πάντως, ο στόχος παραμένει διπλός: να ολοκληρωθούν οι έρευνες και να προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση, χωρίς η Τουρκία να μπορέσει να παρουσιάσει την εξέλιξη αυτή ως αποτέλεσμα αναγνώρισης των δικών της αξιώσεων.