Ο πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος Κωστής Σμέρος εξηγεί στο iefimerida πώς η ανάφλεξη στο Ιράν επηρεάζει τις μεγάλες δυνάμεις, την ενέργεια, τις μεταναστευτικές ροές και βάζει Ελλάδα και Κύπρο σε καθεστώς επιφυλακής.
Η κρίση στο Ιράν δεν είναι ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά ιστορία αστάθειας της περιοχής. Είναι μια εξέλιξη που αναδιαμορφώνει, σχεδόν βίαια, τις ισορροπίες από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο. Και όσο η εμπόλεμη κατάσταση συνεχίζεται τόσο οι συνέπειες πλησιάζουν επικίνδυνα και στη γειτονιά μας.
«Η Μέση Ανατολή φλέγεται», λέει χωρίς περιστροφές στο iefimerida ο πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος Κωστής Σμέρος. «Η μεγαλύτερη κλιμάκωση των τελευταίων ετών επιβεβαιώνει αυτό που επικρατεί ως δεδομένο. Ο κόσμος άλλαξε και άλλαξε μπροστά στα μάτια μας σε πραγματικό χρόνο, ραγδαία και απτά».
Για τον κ. Σμέρο, το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο τι συμβαίνει σήμερα, αλλά το πόσο θα κρατήσει και μέχρι πού θα φτάσει: «Τα μεγάλα ερωτηματικά είναι ο χρόνος και η διάρκεια της εξέλιξης των επιχειρήσεων της αμερικανοϊσραηλινής επέμβασης στο Ιράν, ποια και μέχρι πού -γεωγραφικά και επιχειρησιακά- θα είναι η αντίδραση της Τεχεράνης και η ευρύτερη διασπορά αυτής της κατάστασης. Με άλλα λόγια, κανείς δεν ξέρει αν πρόκειται για μια σύντομη στρατιωτική επιχείρηση ή για την αρχή μιας μακράς περιόδου αποσταθεροποίησης».
Η Δύση συχνά παρερμηνεύει το Ιράν -Ανοίγονται νέα κεφάλαια στη σύγκρουση
Σύμφωνα με τον διεθνολόγο, η Δύση συχνά παρερμηνεύει το Ιράν. «Ο κοινωνικοπολιτισμικός παράγοντας του Ιράν δεν μπορεί να αναλυθεί με δυτικούς όρους και ερμηνείες. Οι παίκτες στο πεδίο δεν έχουν κοινά κίνητρα ούτε κοινή λογική δράσης. Συνεπώς, αν οι Ιρανοί αντέξουν και παραταθεί αυτό το σκηνικό χωρίς εξεύρεση λύσης, τότε μεσοπρόθεσμα οι συνέπειες θα είναι ακόμα βαθύτερες για όλον τον κόσμο».
Στο επίπεδο των μεγάλων δυνάμεων, η σύγκρουση ανοίγει νέα κεφάλαια. Η αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος, εξηγεί, ενισχύει το Ισραήλ, καθώς δημιουργεί ένα κρίσιμο στρατηγικό κενό απέναντι στον βασικό του αντίπαλο. Ταυτόχρονα, όμως, γεννά προβλήματα για την Κίνα, που εξαρτάται ενεργειακά από το Ιράν. Το Πεκίνο βρίσκεται μπροστά σε δίλημμα: να εμπλακεί και να ρισκάρει κλιμάκωση ή να παραμείνει σε στάση αναμονής. Και η Ρωσία, με τους στρατιωτικούς δεσμούς και τη συνεργασία στον τομέα του εξοπλισμού, καλείται να επαναπροσδιορίσει τη στρατηγική της.
Οι επιλογές Τραμπ και οι επιπτώσεις στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, οι επιλογές του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προκαλούν τριγμούς.
Λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της επίθεσης, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Αλμπουσαΐντι, που είχε μεσολαβητικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις Ουάσιγκτον-Τεχεράνης, διαβεβαίωνε ότι το Ιράν συμφώνησε να μην αποθηκεύει εμπλουτισμένο ουράνιο. Παρ’ όλα αυτά, η στρατιωτική επιχείρηση ξεκίνησε χωρίς να έχουν ξεκαθαρίσει στόχοι, διεθνής συναίνεση ή εσωτερική νομιμοποίηση.
«Το δεδομένο είναι ότι οι ΗΠΑ αναδιατυπώνουν δόγματα διαμόρφωσης του κόσμου με ξεκάθαρους όρους ισχύος και στρατιωτικής αυτοπεποίθησης», σχολιάζει ο κ. Σμέρος.
Οι επιπτώσεις όμως δεν περιορίζονται στη διπλωματία. Αγγίζουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται το 20-30% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, βρέθηκαν στο επίκεντρο και η τιμή του μαύρου χρυσού εκτινάχθηκε μέσα σε λίγες ημέρες κατά 13%. «Αυτά τα δεδομένα δημιουργούν εύλογες ανησυχίες για άνοδο των διεθνών τιμών ενέργειας. Ένα νέο κύμα πληθωρισμού θα μπορούσε να πλήξει ιδιαίτερα την ήδη εύθραυστη ευρωπαϊκή οικονομία».
Σύμφωνα με τον κ. Σμέρο, η δεύτερη, λιγότερο ορατή αλλά εξίσου κρίσιμη συνέπεια αφορά τη μετανάστευση.
«Ένα Ιράν 90 εκατομμυρίων ανθρώπων που βυθίζεται σε παρατεταμένη αστάθεια μπορεί να ωθήσει πληθυσμούς προς τη Δύση. Ενδέχεται λοιπόν να προκληθούν νέα κύματα με πιθανή επίδραση και στην Ελλάδα ως πύλη εισόδου στην Ευρωπαϊκή Ένωση», σημειώνει. Και η θρησκευτική διάσταση της κρίσης, προσθέτει, ενισχύει τον κίνδυνο ριζοσπαστικοποίησης σε ορισμένα τμήματα των μεταναστευτικών κοινοτήτων.
Αβέβαιο το μέλλον του Ιράν
Την ίδια ώρα, το ίδιο το μέλλον του Ιράν παραμένει αβέβαιο μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Κανείς δεν μπορεί να πει αν θα υπάρξει ομαλή διαδοχή ή μια σκληροπυρηνική στροφή που θα οδηγήσει σε εσωτερικές συγκρούσεις. Η πιθανότητα μιας νέας, πιο ακραίας φάσης αστάθειας παραμένει ανοιχτή.
Σε περιφερειακό επίπεδο, η σύγκρουση ξεπερνά τα σύνορα του Ιράν. Χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κατάρ δέχονται πιέσεις και επιθέσεις, παρότι αποτελούν κομβικά οικονομικά και τουριστικά κέντρα.
«Το Ιράν προσδοκά ότι μέσω αυτών των χτυπημάτων θα ασκήσει πίεση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ» εξηγεί ο κ. Σμέρος, και αναρωτιέται αν «είναι δυνατόν να ακολουθήσουμε μια γραμμική προσέγγιση;». «Φυσικά και όχι», λέει. «Πρόκειται για μια εντελώς ασύμμετρη κατάσταση, όπου οι ισορροπίες είναι εξαιρετικά λεπτές και εύθραυστες, με ραγδαίες εναλλαγές», επισημαίνει. Το θρησκευτικό στοιχείο, προσθέτει, επηρεάζει τις εξελίξεις πολύ περισσότερο απ’ όσο ένα απλό σχήμα Ισραήλ-Αραβικός κόσμος.
Η κρίση στο Ιράν και οι επιπτώσεις για την Ελλάδα και την Κύπρο -Μια πολυδιάστατη απειλή
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία τηρεί στάση αναμονής, διατηρώντας την παραδοσιακή της ισορροπία με το Ιράν, σουνιτική από τη μία, σιιτική από την άλλη. Όμως για την Ελλάδα και την Κύπρο το ζήτημα είναι πιο άμεσο και πιο απτό. Η γεωγραφική εγγύτητα, η συμμετοχή σε ενεργειακά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο και η εξάρτηση από εισαγωγές ενέργειας καθιστούν τις δύο χώρες ιδιαίτερα ευάλωτες. Η Κύπρος έχει ήδη βρεθεί στο στόχαστρο, ενώ η Αθήνα έχει ήδη προχωρήσει σε αμυντικές κινήσεις στο πλαίσιο του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου.
Το συμπέρασμα του Κωστή Σμέρου είναι σαφές: «Η κρίση στο Ιράν δεν είναι μια μακρινή, τοπική σύγκρουση. Είναι ένας πολλαπλασιαστής κινδύνων που αγγίζει την ενέργεια, την οικονομία, την ασφάλεια και τις κοινωνίες ολόκληρης της Μεσογείου. Και όσο η φωτιά καίει στην Τεχεράνη, κανείς δεν μπορεί να αισθάνεται πραγματικά μακριά από τις φλόγες».