Όταν στα τέλη του 1973 ο Σπύρος Μαρκεζίνης έπαιρνε την απόφαση για μεταφορά της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης από το κέντρο της πόλης στη Σίνδο, σίγουρα δεν είχε φανταστεί ότι 53 χρόνια μετά το θέμα θα απασχολούσε ακόμη την κυβέρνηση και τη Θεσσαλονίκη.
Το σχέδιο του τότε πρωθυπουργού δεν προχώρησε και έκτοτε η μεταφορά της ΔΕΘ, που φέτος συμπληρώνει 100 χρόνια ζωής, μπήκε για τα καλά στο ντουλάπι. Ξαναβγήκε όμως μετά από σχεδόν 30 χρόνια. Το 2002, με αφορμή τη διεκδίκηση της Expo του 2007. Ήταν τότε που ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης έψαχνε τρόπους για να εξισορροπήσει την ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης με την Αθήνα που έτρεχε με ολυμπιακούς ρυθμούς. Και τότε η Σίνδος, που βρίσκεται στα δυτικά της Θεσσαλονίκης, ήταν το σχέδιο για την EXPO, με ένα αυτοκρατορικό μπάτζετ συνολικού ύψους 600 εκατομμυρίων ευρώ. Η φημολογία μάλιστα λέει ότι πολλοί εύποροι Θεσσαλονικείς είχαν αγοράσει κτήματα και ακίνητα εκεί για να εκμεταλλευθούν την ανάπτυξη που θα έφερνε στην περιοχή η παγκόσμια εκθεσιακή διοργάνωση…
Είχε όμως και άλλα επεισόδια η υπόθεση που λέγεται «το μέλλον της ΔΕΘ». Το κυριότερο διαδραματίστηκε το 2009 επί κυβέρνησης Κώστα Καραμανλή, όταν σχεδόν όλοι οι φορείς της Θεσσαλονίκης είχαν συμφωνήσει να πάει η έκθεση στα Δυτικά. Όμως ήρθε η κρίση και τα μνημόνια και ακύρωσαν τα όποια σχέδια και αυτό που απέμεινε ήταν η πρόταση για «παραμονή της ΔΕΘ στο κέντρο με μίνι ανάπλαση» του υπάρχοντος εκθεσιακού χώρου. Μια πρόταση που στήριξαν τελικά όλες οι επόμενες κυβερνήσεις. Γιώργος Παπανδρέου, Σαμαράς-Βενιζέλος, Τσίπρας και Κυριάκος Μητσοτάκης.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η ανάπλαση της ΔΕΘ ήταν ένα από τα 6 εμβληματικά έργα που συμπεριλαμβάνονταν στις προγραμματικές δηλώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη το 2019 στη Βουλή. Όμως και πάλι υπήρξαν καθυστερήσεις επί καθυστερήσεων. Και γιατί η κυβέρνηση επέλεξε το μοντέλο ΣΔΙΤ και η χρηματοδότηση των 300 εκατομμυρίων δεν προχωρούσε, αλλά και γιατί η Θεσσαλονίκη συχνά είναι αυτοκαταστροφική.
Το σύνθημα «όχι στα μεγάλα έργα»
Το «όχι στα μεγάλα έργα» είναι ένα σύνθημα που αρέσει και προφέρεται συχνά και φανατικά από την τοπική κοινωνία, αλλά και διάφορες κινήσεις του αριστερού χώρου. Αυτό συνέβη τη δεκαετία του ‘80 με το κίνημα κατά της κατασκευής του περιφερειακού (είναι ο δρόμος που σήμερα έχει φρακάρει και γι’ αυτό φτιάχνεται το flyover…) ή με τις αντιδράσεις κατά της επέκτασης της νέας παραλίας και κατά της υποθαλάσσιας αρτηρίας. Είναι οι ίδιες περίπου κινήσεις που πήγαν να ματαιώσουν και το μετρό της Θεσσαλονίκης (με τις διαμαρτυρίες για τα αρχαία της Βενιζέλου), μόνο που το 2019 τόσο Κυριάκος Μητσοτάκης όσο η και η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έδειξαν αποφασιστικότητα και προχώρησαν στη λύση «και μετρό και αρχαία», σώζοντας ουσιαστικά το έργο από μεγάλες περιπέτειες.
Στην ανάπλαση της ΔΕΘ τώρα οι αντιδράσεις και οι αντιρρήσεις των μονίμων διαμαρτυρόμενων αφορούσαν στο επιχειρηματικό κομμάτι του σχεδίου (προέβλεπε γραφεία και ξενοδοχείο), καθώς και στο ποσοστό του πρασίνου, ενώ συνοδεύονταν από ένα ανεδαφικό και τελείως στον αέρα σύνθημα «να πάει η ΔΕΘ στα δυτικά». Χωρίς μελέτες και χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση. Επακολούθησαν συζητήσεις επί συζητήσεων που διήρκεσαν μέχρι πέρσι το καλοκαίρι, ώσπου να ληφθεί η τελική απόφαση που ανακοινώθηκε από τον ίδιο τον Κυριάκο Μητσοτάκη στην περσινή ΔΕΘ. Ο πρωθυπουργός παίρνοντας υπόψη τις διαφωνίες των φορέων ανακοίνωσε ότι η ανάπλαση θα γινόταν με δημόσια χρήματα (και όχι ΣΔΙΤ) και θα ήταν ένα σχέδιο πιο πράσινο από το αρχικό και χωρίς επιχειρηματικό κομμάτι.
Οι 23.000 υπογραφές για να διεξαχθεί δημοψήφισμα
Όλη αυτή η καθυστέρηση βέβαια έδωσε την ευκαιρία σε μια συμμαχία όπου συμμετείχαν κινήσεις πολιτών, κόμματα της Αριστεράς, δημοτικές παρατάξεις και αυτοδιοικητικοί, να ξεκινήσουν τον Απρίλιο του 2025 συλλογή υπογραφών για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Με το εξής ερώτημα: «Συμφωνείτε το εκθεσιακό κέντρο της ΔΕΘ να μετατραπεί με αποκλειστικά δημόσια χρηματοδότηση σε Μητροπολιτικό Πάρκο υψηλού πρασίνου, πολιτισμού και άθλησης, χωρίς νέες κατασκευές, και ταυτόχρονα:
(α) να διατηρηθούν μόνο τα περίπτερα με θεσμικά αποδεδειγμένη ιστορική αξία και μνήμη, ώστε να αποκατασταθούν και να φιλοξενούν ήπιες εκθεσιακές και πολιτιστικές δραστηριότητες, και
(β) οι μεγάλες εκθέσεις να μεταφερθούν σε νέες εγκαταστάσεις σε δημόσια έκταση στη Σίνδο;»
Ένα εγχείρημα που τελικά έφτασε πριν από λίγες ημέρες στον στόχο του, που ήταν η συλλογή 23.000 υπογραφών. Το θέμα θα τεθεί στην επόμενη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου της Θεσσαλονίκης (πιθανότατα στις 2 Μαρτίου) και από κει και πέρα ο δήμος θα αναλάβει τα υπόλοιπα. Όπως προβλέπεται εκ του νόμου θα πρέπει να ελεγχθεί η γνησιότητα των υπογραφών και αν οι πολίτες που έχουν υπογράψει είναι δημότες Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια θα γίνει η σχετική ψηφοφορία για το αν συμφωνεί το δημοτικό συμβούλιο με τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Με δεδομένο ότι οι 23.000 υπογραφές δεν είναι και αμελητέα ποσότητα, θεωρείται σχετικά απίθανο το δημοτικό συμβούλιο να αποφασίσει αρνητικά. Η πορεία μετά προβλέπει έλεγχο της νομιμότητας του δημοψηφίσματος από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Μακεδονίας Θράκης και στη συνέχεια διεξαγωγή του δημοψηφίσματος, το οποίο θα είναι έγκυρο μόνο αν σε αυτό συμμετάσχουν το 40% των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους του δήμου, ενώ το αποτέλεσμά του θα έχει συμβουλευτική χαρακτήρα. Δε δεσμεύει, δηλαδή, κανέναν.
Υπάρχει δε και το ενδεχόμενο προσφυγής στο Συμβούλιο της Επικρατείας, καθώς όπως υποστηρίζει ο πρώην Γενικός Γραμματέας δημόσιας περιουσίας Αθανάσιος Τσιούρας, που γνωρίζει περί των θεμάτων, το δημοψήφισμα είναι παράνομο. «Ζήσε Μάη μου να φας τριφύλλι», που λένε.
Όμως το θέμα αποκτά πολιτική διάσταση και θα απασχολήσει την πόλη. Και σε πολιτικό και σε δημοτικό, αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο. Μπορεί δε να απασχολήσει και την προεκλογική συζήτηση στην πορεία προς τις εθνικές εκλογές.
Τι ισχύει με την πορεία των έργων
Όλες αυτές οι εξελίξεις και κυρίως η απειλή του δημοψηφίσματος σήμαναν γενικό συναγερμό στο κυβερνητικό στρατόπεδο. Το Υπερταμείο, στην αρμοδιότητα του οποίου ανήκει η ΔΕΘ, ανακοίνωσε την Πέμπτη ότι η ανάπλαση της ΔΕΘ θα υλοποιηθεί με δημόσιους πόρους ύψους 120 εκατομμυρίων ευρώ και ότι η προκήρυξη του διαγωνισμού μελέτης θα ξεκινήσει εντός του πρώτου εξαμήνου.
Λίγες ώρες μετά ο νέος πρόεδρος της ΔΕΘ-Helexpo (ορίστηκε στις 19 Δεκεμβρίου) Χρήστος Τσεντεμεΐδης με επιστολή του προς το δήμαρχο Θεσσαλονίκης Στέλιο Αγγελούδη αναφέρθηκε στην πορεία του έργου, τονίζοντας ότι ήδη από τον Σεπτέμβριο έχουν ξεκινήσει οι απαραίτητες ενέργειες για την αναθεώρηση του παλιού σχεδίου-χωρίς, δηλαδή, την κατασκευή ξενοδοχείου και επιχειρηματικού κέντρου- ενώ επιβεβαίωσε τις αναφορές του Υπερταμείου για τα χαρακτηριστικά του έργου.
Θα πράξω τα νόμιμα λέει ο δήμαρχος
Από τη μεριά του ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης δηλώνει στο iefimerida ότι «θα πράξει τα νόμιμα». Τονίζει ότι έδωσε μάχη για να μεγαλώσει το μητροπολιτικό πάρκο και να επεκταθεί στα 120 στρέμματα και να γίνει ανάπλαση μόνο στον εκθεσιακό χώρο και προσθέτει ότι ο ίδιος θα είναι θεματοφύλακας της δημοκρατίας και των θεσμών. «Αφού γίνει ο αυστηρός έλεγχος των υπογραφών θα εποπτεύσουμε τη διεξαγωγή ενός δημοψηφίσματος, όπως προβλέπει ο νόμος», σημειώνει ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης.
Αυτό που χρειάζεται πάντως είναι όλοι οι υπεύθυνοι να σηκώσουν τα μανίκια και η κυβέρνηση να προχωρήσει με γρήγορους ρυθμούς το έργο. Για να μη χαθεί άλλη μια ευκαιρία για τη Θεσσαλονίκη. Γιατί εναλλακτική πρόταση που να είναι και υλοποιήσιμη δεν υπάρχει.