Η Ελένη Γλύκατζη‑Αρβελέρ αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες πνευματικές μορφές της σύγχρονης Ελλάδας.
Δεν ήταν μόνο μια σπουδαία ιστορικός και βυζαντινολόγος, ήταν μια γυναίκα που έθετε τον εαυτό της και τα όνειρά της πάνω από τις κοινωνικές προσδοκίες. Από τα παιδικά της χρόνια στην Αθήνα, μέσα στις δυσκολίες της Κατοχής, μέχρι τα αμφιθέατρα της Σορβόννης, η ζωή της αποτυπώνει μια αδιάκοπη αναζήτηση γνώσης, αυτονομίας και προσωπικής αξιοπρέπειας.
«Με τα μάτια στον ουρανό και τα πόδια στη γη κυνήγα αδιάκοπα το όνειρό σου» ήταν το μότο της σπουδαίας Ελληνίδας.
Με καταγωγή από μικρασιατική οικογένεια, η παιδική της ηλικία χαρακτηρίστηκε από τις δυσκολίες της Κατοχής και την εμπλοκή της στην ΕΠΟΝ και την Αντίσταση, εμπειρίες που διαμόρφωσαν την προσωπικότητά της και την αγάπη της για την ιστορία και τον άνθρωπο.
Η αποφασιστικότητά της και τα... λεμόνια
Έμαθε να γράφει και να διαβάζει πριν πάει στο σχολείο, ακούγοντας τα αδέλφια της. Τα βιβλία που μετά έφθαναν στα χέρια της έπρεπε να μην ανήκουν πια σε κανέναν άλλο, για να μπορεί να τα έχει δικά της.
Η Συμφωνία της Βάρκιζας την ευνόησε καθώς προς στιγμήν καταργήθηκαν τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων και έτσι βρέθηκε φοιτήτρια στο πανεπιστήμιο στο ανδροκρατούμενο Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας. Μπήκε 13η, ήταν άριστη φοιτήτρια, κάπνιζε αδιάκοπα και διάβαζε πολύ.
Σε ένα μάθημα, ένας καθηγητής τής είπε: «Βρε, Γλύκατζη, όλοι εδώ δεν έχουν ανάγκη να δουλέψουν· εσύ έχεις. Γιατί ήρθες εδώ και δεν πήγες στο Φιλολογικό;» - τότε τα κορίτσια δεν είχαν πρόσβαση στην Aρχαιολογική Yπηρεσία. Εκείνη του απάντησε: «Ακούστε, κύριε καθηγητά. Εγώ στη ζωή θα κάνω αυτό που μου αρέσει και αυτό που θέλω. Τώρα, σχετικά με το πώς θα βγάλω τα χρήματα που χρειάζεται για να ζήσω, αν χρειαστεί, θα πουλάω λεμόνια στην Ομόνοια».
Η φράση έχει μείνει ως δείγμα του πείσματος και της ουσιαστικής ανεξαρτησίας της: αντί να ακολουθήσει μια πιο «σίγουρη» πορεία, επέλεξε εκείνη που την εξέφραζε και τελικά την οδήγησε στην κορυφή της ακαδημαϊκής κοινότητας.
Η... κομμουνίστρια γραμματέας της Φρειδερίκης
Αν και γνωστή ΕΠΟΝίτισσα, διετέλεσε, όπως έχει δηλώσει σε συνεντεύξεις της, γραμματέας της βασίλισσας Φρειδερίκης. Όπως έχει περιγράψει, κυρία της βασιλικής αυλής ζητούσε κάποιον που να μιλάει αγγλικά και γαλλικά. Οι συμφοιτητές της, που προέρχονταν από εύπορες οικογένειες, δεν είχαν ανάγκη από δουλειά και έτσι δεν είπαν τίποτα. Εκείνη όμως σήκωσε το χέρι της. Ανάμεσα στις κυρίες της Αυλής ήταν η Λελούδα, η Μεγαπάνου, η Σινιόσογλου, η Κορυζή. Όλες αυτές μέλη του βασιλικού ιδρύματος «Το σπίτι του παιδιού», στο οποίο πρόεδρος ήταν η Φρειδερίκη, η οποία τους ανέθετε δραστηριότητες. Εκείνη, επιμελέστατη, ήταν η μόνη που έγραφε τα καθήκοντά της στο χαρτί. «Μπράβο σας», έλεγε η Φρειδερίκη.
Μια μέρα όμως έφτασε καταγγελία σε επιστολή προς τη βασίλισσα, γραμμένη από συμφοιτήτριά της, που έλεγε πως είναι σεσημασμένη κομμουνίστρια. Η Αρβελέρ το αποκάλυψε στη Φρειδερίκη, η οποία της είπε να απαντήσει ως εξής: «Η βασίλισσα ξέρει καλύτερα από τον καθέναν ποιος είναι και ποιος δεν είναι κομμουνιστής». Τότε εκείνη απάντησε στη Φρειδερίκη πως καλύτερα να απαντούσε η ίδια.
Η Ελένη Γλύκατζη‑Αρβελέρ, από τα παιδικά της χρόνια στην Αντίσταση έως την πορεία της ως πρώτη γυναίκα πρύτανης στη Σορβόννη, επέλεγε πάντα τον δικό της δρόμο. Το παράδειγμά της μας θυμίζει ότι η προσωπική βούληση και η ακεραιότητα ανοίγουν κάθε πόρτα.