Ένα παιδί την ημέρα ζητά βοήθεια για διαδικτυακό κίνδυνο και ένα ακόμη αποκαλύπτει σεξουαλική κακοποίηση - Το sextortion εξελίσσεται στη μεγαλύτερη ψηφιακή απειλή για τους ανηλίκους.
Μέσα σε μόλις έναν χρόνο, οι αναφορές κακοποίησης παιδιών που έφτασαν στις αρμόδιες υπηρεσίες αυξήθηκαν κατά 65%. Το στοιχείο αυτό από μόνο του θα αρκούσε για να σημάνει συναγερμό. Ωστόσο, πίσω από το ποσοστό κρύβεται μια πολύ πιο σκληρή πραγματικότητα για παιδιά που εκβιάζονται, χειραγωγούνται, απειλούνται ή πέφτουν θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης μέσα από το κινητό τους τηλέφωνο, το tablet ή και τον υπολογιστή τους.
Τα στοιχεία που συγκέντρωσε το Κέντρο για τη Διαδικτυακή Ασφάλεια του «Χαμόγελου του Παιδιού» και η γραμμή CyberTipline Hellas για το 2025 αποτυπώνουν μια εικόνα που προκαλεί έντονο προβληματισμό. Ένα παιδί κάθε ημέρα απευθύνεται στις υπηρεσίες του οργανισμού αναφέροντας ότι βρίσκεται αντιμέτωπο με σοβαρό διαδικτυακό κίνδυνο.
Την ίδια στιγμή, ένα ακόμη παιδί κάθε ημέρα αποκαλύπτει ότι έχει υποστεί σεξουαλική κακοποίηση και χρειάζεται άμεση υποστήριξη. Οι άνθρωποι που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή περιγράφουν μια καθημερινότητα που απέχει πάρα πολύ από την εικόνα του «ασφαλούς διαδικτύου» για τους γονείς που πιθανόν να έχουν στο μυαλό τους, γιατί πίσω από κάθε αναφορά υπάρχει ένα παιδί που φοβάται και ντρέπεται να απευθυνθεί στη μητέρα ή στον πατέρα του, ενώ δεν γνωρίζει και πού να απευθυνθεί.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μιας 17χρονης μαθήτριας που βρέθηκε παγιδευμένη σε έναν εφιάλτη. Όλα ξεκίνησαν από μια διαδικτυακή γνωριμία. Ένας άγνωστος άνδρας κατάφερε σταδιακά να κερδίσει την εμπιστοσύνη της και να την πείσει να του στείλει προσωπικές φωτογραφίες. Λίγο αργότερα άρχισαν οι απειλές. Ο δράστης απαιτούσε νέο υλικό και προειδοποιούσε ότι σε διαφορετική περίπτωση θα δημοσιοποιούσε τις φωτογραφίες στο σχολείο και στο οικογενειακό της περιβάλλον. Η ανήλικη βυθίστηκε στον φόβο και στις ενοχές. Πίστευε ότι η ίδια έφταιγε για όσα είχαν συμβεί και δεν γνώριζε καν ότι μπορούσε να ζητήσει βοήθεια. Η υπόθεση έφτασε τελικά στη γραμμή CyberTipline Hellas. Οι Αρχές ενημερώθηκαν άμεσα, η κοπέλα έλαβε ψυχολογική υποστήριξη και ο δράστης ταυτοποιήθηκε και οδηγήθηκε στις αρχές σε λιγότερο από δύο ημέρες.
Η συγκεκριμένη υπόθεση δεν αποτελεί εξαίρεση. Αντίθετα, σύμφωνα με τα στοιχεία των ειδικών, αντικατοπτρίζει μια νέα και συνάμα σκληρή πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί, ειδικά τα τελευταία χρόνια στο ψηφιακό περιβάλλον. Έτσι, ο ηλεκτρονικός σεξουαλικός εκβιασμός, το λεγόμενο sextortion, αποτελεί πλέον τον συχνότερο κίνδυνο που αντιμετωπίζουν οι ανήλικοι. Το 2025 αντιστοιχούσε στο 28,8% του συνόλου των περιστατικών που καταγράφηκαν από τις υπηρεσίες του «Χαμόγελου του Παιδιού».
Με απλά λόγια, σχεδόν τρεις στις δέκα υποθέσεις αφορούσαν παιδιά που βρέθηκαν αντιμέτωπα με απειλές και εκβιασμούς έχοντας μοιραστεί προσωπικές
φωτογραφίες ή βίντεο. Αμέσως μετά ακολουθεί η προβληματική χρήση του διαδικτύου με ποσοστό 21,2%, ενώ ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός καταγράφει 17,6% των περιστατικών. Τα ηλεκτρονικά μηνύματα σεξουαλικού περιεχομένου αντιστοιχούν στο 10,4%, η διαδικτυακή αποπλάνηση ανηλίκων (grooming) στο 8,8%, τα προβληματικά μηνύματα μη σεξουαλικού περιεχομένου στο 7,6% και η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο στο 5,6%.
Εξίσου αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία για την ηλικία των θυμάτων. Η πιο ευάλωτη ομάδα είναι οι έφηβοι 13 έως 15 ετών. Στην κατηγορία αυτή καταγράφηκαν 70 κορίτσια και 47 αγόρια. Στις ηλικίες 16 έως 18 ετών εντοπίστηκαν 39 κορίτσια και 27 αγόρια, ενώ στις ηλικίες 6 έως 12 ετών καταγράφηκαν 23 κορίτσια και 20 αγόρια. Ακόμη και τα μικρότερα παιδιά δεν μένουν στο απυρόβλητο. Οι υπηρεσίες κατέγραψαν περιστατικά που αφορούσαν παιδιά ηλικίας 3 έως 5 ετών, ενώ υπάρχουν επίσης 9 περιπτώσεις κοριτσιών, 5 αγοριών και 12 περιστατικά απροσδιόριστου φύλου, όπου δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστούν πλήρως τα στοιχεία των ανηλίκων.
Ένα από τα πιο ανησυχητικά συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανάλυση των υποθέσεων είναι ότι το προφίλ του παιδιού που κινδυνεύει περισσότερο στο διαδίκτυο συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με το προφίλ του παιδιού που εγκαταλείπει το σπίτι του. Πρόκειται κυρίως για κορίτσι ελληνικής καταγωγής, ηλικίας 13 έως 15 ετών.
«Όσο σοκαριστικά και να μας φαίνονται τα παραπάνω στοιχεία, δυστυχώς δεν απεικονίζουν τη συνολική εικόνα του προβλήματος, καθώς δεν υπάρχει ενιαία καταγραφή των περιστατικών, σαφές πρωτόκολλο διαχείρισής τους από θεσμούς, πλατφόρμες και φορείς», τονίζει στο iefimerida η ψυχολόγος και συντονίστρια του Κέντρου για τη Διαδικτυακή Ασφάλεια του «Χαμόγελου του Παιδιού», Ιωάννα Γκίκα.
Η ίδια επισημαίνει ότι η συζήτηση συχνά επικεντρώνεται στα λάθος ζητήματα. «Η πρόληψη δεν προτεραιοποιείται ως βάση για την αποφυγή των κινδύνων και η έμφαση στην τιμωρία, την καταστολή ή την αποστέρηση του μέσου από τους νέους, που συχνά προτείνονται, εντείνουν την επικινδυνότητα», αναφέρει.
Τα στοιχεία που συγκεντρώνονται στην Ελλάδα αξιοποιούνται πλέον και σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέσω του προγράμματος «Evidence to Protect», το οποίο υλοποιείται από το «Χαμόγελο του Παιδιού», την Εσθονική Ένωση για την Πρόνοια των Παιδιών και το δίκτυο Eurochild. Το τελευταίο αριθμεί 228 οργανώσεις-μέλη σε 41 χώρες και αποτελεί το μεγαλύτερο δίκτυο φορέων που δραστηριοποιούνται για τα δικαιώματα των παιδιών στην Ευρώπη.
Στόχος του προγράμματος είναι η ενημέρωση των παιδιών και των γονέων για τους κινδύνους που εγκυμονούν στο διαδίκτυο και φυσικά να μετατραπούν τα δεδομένα που καταγράφονται καθημερινά από τις γραμμές βοήθειας σε χρήσιμα εργαλεία για τη λήψη πολιτικών αποφάσεων.
«Μετατρέπουμε τα δεδομένα σε στοιχεία που ενισχύουν την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο. Στόχος μας είναι να μετατρέψουμε τα δεδομένα από τις γραμμές βοήθειας και τις γραμμές άμεσης επικοινωνίας των μελών του Eurochild σε σαφείς πληροφορίες που θα καθοδηγήσουν τη δημόσια συζήτηση και τη χάραξη πολιτικής προς την υιοθέτηση πρακτικών μέτρων για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο», εξηγεί η κ. Ιωάννα Γκίκα.
Η ανησυχία δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο δείχνουν ότι η διαδικτυακή σεξουαλική κακοποίηση παιδιών εξελίσσεται σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η ΕΕ.
Μάλιστα, το 2025 περισσότερες από το 60% των ιστοσελίδων που είχαν εντοπιστεί διεθνώς να φιλοξενούν υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών βρίσκονταν σε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι οργανώσεις που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή προειδοποιούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη και οι νέες τεχνολογίες δημιουργούν ακόμη μεγαλύτερες προκλήσεις,
καθώς διευκολύνουν την παραγωγή και διακίνηση ψεύτικου αλλά εξαιρετικά ρεαλιστικού υλικού. Την ίδια στιγμή, οι αναφορές για διαδικτυακή αποπλάνηση και σεξουαλική εκμετάλλευση αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο.
«Η προστασία των παιδιών από την κακοποίηση και η διαφύλαξη της ιδιωτικότητάς τους δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, αλλά οι δύο όψεις του ίδιου καθήκοντος της προστασίας των παιδιών. Η ιδιωτικότητα προστατεύει, η προστασία διαφυλάσσει την ιδιωτικότητα», υπογραμμίζει η κ. Ιωάννα Γκίκα.
Για όσους εργάζονται καθημερινά με παιδιά που έχουν πέσει θύματα διαδικτυακής βίας, το συμπέρασμα είναι ότι πίσω από κάθε ένα τέτοιο περιστατικό βρίσκεται ένα παιδί, μια οικογένεια και μια ιστορία που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.
Και αυτός είναι ο λόγος που οι ειδικοί επιμένουν ότι η ενημέρωση, η πρόληψη και η έγκαιρη παρέμβαση παραμένουν τα ισχυρότερα όπλα απέναντι σε μια απειλή που μεγαλώνει με ταχύτητα μεγαλύτερη από εκείνη των μηχανισμών προστασίας.
Έτσι, «Το Χαμόγελο του Παιδιού», μαζί με την Εσθονική Ένωση για την Πρόνοια των Παιδιών και το Δίκτυο Eurochild, στο οποίο και οι 2 οργανισμοί είναι μέλη, μοιράζονται πληροφορίες μέσα από τις Γραμμές Βοήθειας που λειτουργούν σχετικά με την κατάσταση των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον.
Στο πλαίσιο αυτό, υλοποιούν από κοινού το έργο Evidence to Protect, μια εκστρατεία ενημέρωσης αναφορικά με τους πραγματικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο διαδίκτυο.