Ο σεισμός των 5,7 Ρίχτερ που σημειώθηκε τα ξημερώματα της Παρασκευής την Κρήτη στάθηκε αφορμή για να ξυπνήσουν μνήμες από ισχυρούς σεισμούς στο νησί, άλλων εποχών.
Η σεισμική δραστηριότητα της ημέρας, με σειρά μετασεισμών, ανησυχεί τους κατοίκους, παρότι οι σεισμολόγοι είναι προς το παρόν καθησυχαστικοί.
Οι πιο δυνατοί σεισμοί στην Κρητη
Δυστυχώς πολλοί είναι εκείνοι που ακόμα δεν έχουν ξεπεράσει το σοκ των 5,8 Ρίχτερ στο Αρκαλοχωρι, στις 27 Σεπτεμβρίου 2021, ενώ ιστορικά η Κρήτη κρατάει τα «σκύπτρα» στους δυνατούς σεισμούς με ένα σεισμό 7 Ρίχτερ που σημειώθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 1935, ενώ στη βιβλιογραφία έχει καταγραφεί ένας σεισμος 8,2 Ρίχτερ στις 12 Οκτωβρίου του 1856 αλλά και ένα 7,8, παλαιότερα, το 1810
Γεγονότα και «ειδήσεις», διαχρονικά, για τους σεισμούς στην Κρήτη
Πολύτιμα στοιχεία για τους σεισμούς στην Κρήτη διασώζονται στον τόμο «Στατιστική της νήσου Κρήτης» (1881) του Ν. Σταυράκη, ο οποίος ανήκει στις σπάνιες εκδόσεις της Βιβλιοθήκης του Μουσείου Τυπογραφίας «Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη».
Οι αναφορές αυτές βασίζονται στην έρευνα που δημοσίευσε το 1848 ο Γάλλος καθηγητής της Σχολής Επιστημών της Ντιζόν, Alexis Perrey, στο έργο του «Απομνημονεύματα για τους σεισμούς που έγιναν αισθητοί στην Ελλάδα, την Τουρκία και στη Συρία» (Mémoire sur les tremblements de terre ressentis dans la péninsule turco-hellénique et en Syrie).
Ο κρητικής καταγωγής Ν. Σταυράκης ενσωματώνει πλήρως τη μελέτη του Perrey η οποία στηρίχθηκε σε κείμενα αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων συγγραφέων, καθώς και σε πηγές από τις συλλογές του Λούβρου, χαρτογράφους, ιστορικούς και διπλωμάτες και την εμπλουτίζει στην έκδοση της «Στατιστικής» (που τυπώθηκε το 1890) με επιπλέον γεγονότα και ειδήσεις για τους σεισμούς στην Κρήτη της εποχής του.
Οι σεισμοί που επηρέασαν την πορεία της Κρήτης
Ειδικότερα, αναφερόμενος στους ισχυρότερους σεισμούς που επηρέασαν καθοριστικά τη ζωή στο νησί, σημειώνει μεταξύ άλλων:
368 π.Χ.: Σύμφωνα με τον συγγραφέα Olfert Dapper («Description exacte des îles de l’Archipel»), η Κρήτη φέρεται να διέθετε κάποτε εκατό πόλεις —γι’ αυτό και ο Όμηρος στην Ιλιάδα την αποκαλεί «Εκατόμπολιν». Ωστόσο, το 368 π.Χ. ένας καταστροφικός σεισμός οδήγησε στην εξαφάνιση των περισσότερων από αυτές. Ο Πλίνιος αναφέρει ότι περίπου εξήντα κρητικές πόλεις «υπέστησαν τότε την πανωλεθρία αυτήν».
Ο σεισμός που κατέστρεψε την Κνωσό
Κατά το 13ο έτος της βασιλείας του Νέρωνα, όπως αναφέρει ο Γάλλος διπλωμάτης Savary («Lettres sur la Grèce»), ολόκληρη η Κρήτη συγκλονίστηκε από ισχυρό σεισμό, με αποτέλεσμα η Κνωσός να καταστραφεί ολοκληρωτικά. Η θάλασσα υποχώρησε σε απόσταση περίπου επτά σταδίων (περίπου ένα χιλιόμετρο), ενώ πολλοί τάφοι άνοιξαν.
251, 9 Ιουλίου: Σύμφωνα με τον V. Coronelli («Isolario»), μεγάλος σεισμός σε συνδυασμό με λοιμό κατέστρεψε σημαντικό μέρος του νησιού.
365, 21 Ιουλίου: Ισχυρός σεισμός σημειώθηκε τα ξημερώματα μεταξύ Ελλάδας και Μικράς Ασίας, εν μέσω καταιγίδας. Ο Von Hoff αναφέρει ότι δέκα πόλεις στην Κρήτη καταστράφηκαν. Ο Dapper σημειώνει ότι, αν πράγματι υπήρχε στην Κρήτη τάφος του Δία, τότε αυτός καταστράφηκε σε σεισμό γύρω στο 360, κατά τον οποίο πολλές πόλεις κατέρρευσαν. Ο Lacroix τοποθετεί το γεγονός στο 368, προσθέτοντας ότι μεγάλο μέρος του νησιού πλημμύρισε.
1303: Σφοδρός σεισμός προκάλεσε ρωγμές στα τείχη του Χάνδακα (σύμφωνα με τον Ζαμπέλιο).
1490: Αξιοσημείωτος σεισμός προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές σε όλη την Κρήτη. Κατά τον Theuet, οι δονήσεις διήρκεσαν έναν ολόκληρο μήνα.
Ο σεισμός που ισοπέδωσε την Ιεράπετρα
29 Μαΐου: Καταστροφικός σεισμός έπληξε το Αρχιπέλαγος, προκαλώντας σοβαρές ζημιές σε Κρήτη, Πάρο, Νάξο και Χίο. Σύμφωνα με τον Jodocus, περισσότεροι από 30.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Η Ιεράπετρα καταστράφηκε ολοσχερώς και δεν επανήλθε ποτέ στην προηγούμενη μορφή και έκτασή της. Για το γεγονός αυτό διασώζεται εκτενής επιστολή του Δούκα της Κρήτης Ιερώνυμου Δονάτου προς τον Πέτρο Κονταρηνό, όπως την καταγράφει ο Flaminius Cornelius («Creta Sacra»).
1604: Καθίζηση εδάφους σε περιοχές του νησιού προκάλεσε φυγή κατοίκων από το Ηράκλειο.
1612: Ισχυρός σεισμός κατέρριψε πλήθος κτισμάτων και προκάλεσε βύθιση πλοίων.
1650, 14 Σεπτεμβρίου: Δονήσεις από τη Θήρα προκάλεσαν ζημιές στο λιμάνι του Ηρακλείου.
1665, Ιανουάριος: Σεισμός κατέστρεψε πολλές οικίες, με αρκετούς νεκρούς να ανασύρονται από τα ερείπια.
1681, 10–12 Φεβρουαρίου: Δύο ισχυρές δονήσεις στα Χανιά έγιναν αισθητές ακόμη και σε πλοία στο λιμάνι.
1750, 7 Ιουλίου: Σφοδρός σεισμός έπληξε Πελοπόννησο και Κρήτη. Στα Κύθηρα κατέρρευσε η πόλη, με πάνω από 2.000 νεκρούς.
1780, Οκτώβριος: Πολύ ισχυρός σεισμός, έπειτα από προσεισμούς, κατέστρεψε το φρούριο της Ιεράπετρας και αφάνισε δεκατρία χωριά.
1794, 28 Οκτωβρίου: Σεισμός στα Χανιά μικρής διάρκειας, ακολουθούμενος από ισχυρούς δυτικούς ανέμους που διήρκεσαν όλη την ημέρα.
Δονήσεις αισθητές μέχρι τη Σικελία
1805, 3 Ιουλίου: Τέσσερις διαδοχικές δονήσεις μέσα σε οκτώ λεπτά στα Χανιά έγιναν αισθητές μέχρι τη Σικελία.
1810, 16 Φεβρουαρίου: Ισχυρός σεισμός στο Ηράκλειο προκάλεσε περίπου 2.000 θανάτους.
1843, Ιούλιος: Αγγλικό πολεμικό πλοίο κατέγραψε δύο ισχυρές δονήσεις 35 μίλια δυτικά της Κρήτης, συνοδευόμενες από έντονους υποθαλάσσιους θορύβους.
1846, 15 Απριλίου: Ο Γάλλος πρόξενος Hitier ανέφερε ισχυρό σεισμό με ζημιές σε δεκάδες κτίρια στα Χανιά και εκατοντάδες στο Ηράκλειο.
Το 1856 ο φονικότερος σεισμός στην Κρήτη
12 Οκτωβρίου, 02:30 π.μ.: Εξαιρετικά ισχυρός σεισμός προκάλεσε ζημιές σε 11.317 οικίες σε όλη την Κρήτη, ενώ πυρκαγιές κατέστρεψαν δεκάδες καταστήματα στο Ηράκλειο. Συνολικά 538 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 637 τραυματίστηκαν σοβαρά. Ανάμεσα στους τραυματίες ήταν και ο Ν. Σταυράκης.
Στα Χανιά, οι περισσότερες κατοικίες υπέστησαν ζημιές, ενώ σοβαρές φθορές σημειώθηκαν σε στρατώνες, νοσοκομεία και τεμένη. Στο Ρέθυμνο καταγράφηκαν εκτεταμένες ζημιές χωρίς απώλειες ζωών.
Το Ηράκλειο υπέστη τη μεγαλύτερη καταστροφή: από τις 3.620 οικίες, μόλις 18 παρέμειναν κατοικήσιμες. Δημόσια και θρησκευτικά κτίρια κατέρρευσαν ή υπέστησαν σοβαρές βλάβες, ενώ μεγάλα ρήγματα σχηματίστηκαν στο έδαφος. Πολλά χωριά της ενδοχώρας καταστράφηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά, με σημαντικές απώλειες σε ανθρώπινες ζωές.
1887, 5 Ιουλίου: Ισχυρός σεισμός διάρκειας περίπου 35 δευτερολέπτων προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές στο Ηράκλειο. Πανικός επικράτησε στους κατοίκους, με αρκετούς να καταφεύγουν στη θάλασσα για να σωθούν. Στα Χανιά, όπου ο Σταυράκης ήταν παρών, η δόνηση προκάλεσε λιποθυμίες μεταξύ των παρευρισκομένων σε εξετάσεις σχολείου.