Μέσα σε μια 15ετία δημογραφικής καθίζησης, όπου η Ελλάδα έχασε σχεδόν τις μισές γεννήσεις της (πτώση 42%), μια χούφτα νησιωτικών και επαρχιακών περιοχών δείχνει ότι η ερήμωση της χώρας δεν είναι νομοτέλεια.
Ενώ η ηπειρωτική ύπαιθρος «σβήνει» πληθυσμιακά, συγκεκριμένες περιοχές ανατρέπουν τα εθνικά προγνωστικά. Αυτές οι τοπικές κοινωνίες καταφέρνουν να συγκρατούν, ακόμα και να αυξάνουν τον νεαρό πληθυσμό τους, εφαρμόζοντας στην πράξη μια ξεχωριστή «συνταγή» οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας που απουσιάζει από τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), το 2024 σε έξι περιφερειακές ενότητες της χώρας -Κυκλάδων, Ζακύνθου, Δωδεκανήσου, Χανίων, Ρεθύμνου και Ηρακλείου- καταγράφηκε μικρότερη μείωση γεννήσεων πανελλαδικά (κάτω από 15%).
Το «αντίδοτο» στην κρίση: Οικονομική ασφάλεια και χαμηλότερο κόστος ανατροφής
Όπως εξηγεί στο iefimerida.gr ο Βύρων Κοτζαμάνης, καθηγητής Δημογραφίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντής ερευνών του ΙΔΕΜ, η διαφοροποίηση αυτή δεν οφείλεται σε κάποιο τυχαίο γεγονός, αλλά σε ένα πλέγμα ευνοϊκών οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών που λειτουργούν ως ισχυρό κίνητρο για τη δημιουργία οικογένειας.
«Οι περιοχές αυτές, όπου σημειώθηκε μικρότερη μείωση των γεννήσεων, είναι κυρίως νησιωτικές, προσανατολισμένες κυρίως στον τουρισμό, όπου βλέπουμε πολύ υψηλότερα εισοδήματα, δηλωμένα και αδήλωτα. Η τουριστική ανάπτυξη σε συνδυασμό με έναν ισχυρό πρωτογενή τομέα (γεωργία και κτηνοτροφία) εξασφαλίζουν μόνιμη απασχόληση και οικονομική σταθερότητα στους νέους όλο τον χρόνο», εξηγεί ο κ. Κοτζαμάνης.
Το «κρυφό όπλο»: Διαγενεακή αλληλεγγύη, κοινωνική ασφάλεια και νεανικός πληθυσμός
Την ίδια στιγμή, πέραν από τους οικονομικούς δείκτες, καταλυτικό ρόλο παίζει η καθημερινότητα και η δομή της τοπικής κοινωνίας, καθώς στις μικρότερες κοινότητες, η ασυμβατότητα μεταξύ εργασίας και οικογενειακής ζωής σχεδόν εκμηδενίζεται.
«Πρόκειται για νομούς που έχουν μικρού και μεσαίου μεγέθους πόλεις, γεγονός που δημιουργεί ένα πολύ πιο ανθρώπινο περιβάλλον για την οικογένεια και τη δομή. Στα πιο μικρά μέρη υπάρχει διαγενεακή αλληλεγγύη και βοήθεια από τους ανθρώπους πέριξ του οικογενειακού περιβάλλοντος, όπως π.χ. μια γιαγιά, μια θεία, η γειτόνισσα, που θα πάρουν τα παιδιά από το σχολείο και θα τα κρατήσουν όσο οι γονείς είναι στη δουλειά. Αυτό το άτυπο αλλά ισχυρό υποστηρικτικό δίκτυο απαλλάσσει τους γονείς από το άγχος και τα έξοδα ιδιωτικής φύλαξης, μεταφορών και δημιουργικής απασχόλησης, προσφέροντας παράλληλα ένα βαθύ αίσθημα ασφάλειας, ενώ και οι ίδιοι οι γονείς έχουν περισσότερο χρόνο να αναθρέψουν τα παιδιά τους», αναφέρει ο καθηγητής Δημογραφίας.
Ταυτόχρονα με τα παραπάνω, όπως εξηγεί ο Βύρων Κοτζαμάνης, «οι νομοί αυτοί έχουν καταφέρει να συγκρατήσουν σε μεγάλο βαθμό τους νέους λόγω των επαγγελματικών δυνατοτήτων και έχουν προσελκύσει και νέους από άλλες περιοχές της Ελλάδας αλλά και από το εξωτερικό. Στους νομούς αυτούς υπάρχει υψηλό ποσοστό αλλοδαπών εργαζομένων σε κατάλληλη ηλικία για να κάνουν παιδιά. Επομένως, οι συνθήκες είναι ευνοϊκότερες σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας».
«Η επαγγελματική αποκατάσταση δεν περνά υποχρεωτικά μέσα από πολυετείς, δαπανηρές πανεπιστημιακές σπουδές»
«Στις περιοχές αυτές, η επαγγελματική αποκατάσταση δεν περνά υποχρεωτικά μέσα από πολυετείς, δαπανηρές πανεπιστημιακές σπουδές. Οι νέοι απορροφώνται εύκολα στην τοπική αγορά με μικρότερους κύκλους σπουδών. Αυτό απαλλάσσει τις οικογένειες από ένα τεράστιο οικονομικό βάρος, το οποίο στα μεγάλα αστικά κέντρα υπολογίζεται ότι αγγίζει ή και ξεπερνά τις 150.000 ευρώ ανά παιδί (για έξοδα διαβίωσης σε άλλη πόλη, φροντιστήρια κ.λπ.). Ενώ, παράλληλα, οι νέοι μπαίνουν νωρίς στην αγορά εργασίας, που συνεπάγεται εισόδημα και κατ’ επέκταση αυξάνει την προοπτική για όσους επιθυμούν να κάνουν νωρίς οικογένεια», καταλήγει ο Έλληνας ειδικός.