Η Μεγάλη Πέμπτη αποτελεί για τους Ορθοδόξους μία από τις σημαντικότερες ημέρες προετοιμασίας για το Πάσχα, συνδυάζοντας θρησκευτική κατάνυξη με παράδοση και έθιμα.
Συγκεκριμένα, είναι η ημέρα που σε πολλά σπίτια ψήνονται τα πασχαλινά τσουρέκια, βάφονται τα κόκκινα αυγά και γίνεται ο καθαρισμός του σπιτιού, σε μια συμβολική πράξη ανανέωσης ενόψει της Ανάστασης.
Αρκετοί πιστοί τηρούν αυστηρή νηστεία, αποφεύγοντας ζωικές τροφές αλλά και κάθε μορφή υπερβολής ή έντασης στην καθημερινότητα. Η ημέρα συνδέεται με αυτοσυγκράτηση, αποχή από αρνητικές σκέψεις και συμπεριφορές, καθώς και με πνευματική προετοιμασία.
Πέρα από τα γνωστά ελληνικά έθιμα, σε άλλες ορθόδοξες χώρες καταγράφονται ιδιαίτερες παραδόσεις, που συχνά αγγίζουν τα όρια της δεισιδαιμονίας.
Σε χώρες όπως η Ρωσία και η Ουκρανία, η Μεγάλη Πέμπτη συνοδεύεται από τελετουργίες που δεν σχετίζονται άμεσα με τη θρησκευτική παράδοση, αλλά παραμένουν δημοφιλείς στην καθημερινότητα των πολιτών.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα είναι το «αλάτι της Πέμπτης», δηλαδή απλό αλάτι, το οποίο αναμειγνύεται με νερό και ευλογείται στην εκκλησία. Οι πιστοί το χρησιμοποιούν ως μέσο ευλογίας και καθαρισμού του σπιτιού, παρόμοια με τον αγιασμό.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στο πρωινό μπάνιο πριν την ανατολή του ήλιου. Η πράξη αυτή συμβολίζει την κάθαρση σώματος και ψυχής, προετοιμάζοντας τον άνθρωπο για τη συνάντησή του με το Θείο.
Το... μέτρημα χρημάτων και ο καιρός
Σε κάποιες περιοχές, έχει επικρατήσει η συνήθεια της καταμέτρησης χρημάτων τη Μ. Πέμπτη, μία πρακτική που συνδέεται με την ανάγκη «τακτοποίησης» των οικονομικών εκκρεμοτήτων και με την πεποίθηση ότι η γενναιοδωρία ανταμείβεται.
Η Μεγάλη Πέμπτη συνοδεύεται και από λαϊκές δοξασίες που σχετίζονται με τον καιρό και τη γεωργία.
Σύμφωνα με την παράδοση, ο καθαρός ουρανός την ημέρα αυτή προμηνύει καλές καιρικές συνθήκες και ευνοϊκή χρονιά για τις καλλιέργειες. Αντίστοιχα, η έντονη πρωινή δροσιά θεωρείται σημάδι καλής σοδειάς.
Η κατεύθυνση του ανέμου, η παρουσία ομίχλης και η συμπεριφορά των πουλιών ερμηνεύονται ως ενδείξεις για τον καιρό των επόμενων ημερών, με τους παλαιότερους να παρατηρούν τη φύση για να «προβλέψουν» το μέλλον.