Οι κληρονομιές και ο τρόπος διανομής της περιουσίας στην Ελλάδα αλλάζουν ριζικά.
Η ψήφιση του νέου κληρονομικού δικαίου φέρνει μια σαρωτική μεταρρύθμιση που αναμορφώνει ένα θεσμικό πλαίσιο το οποίο παρέμενε σχεδόν αμετάβλητο για περίπου 80 χρόνια.
Οι νέες ρυθμίσεις, οι οποίες τίθενται σε πλήρη ισχύ από τον Σεπτέμβριο του 2026, στοχεύουν στον εκσυγχρονισμό των διαδικασιών και στην προσαρμογή της νομοθεσίας στις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες.
Στο επίκεντρο αυτής της νομοθετικής παρέμβασης βρίσκονται τα ζευγάρια που έχουν επιλέξει εναλλακτικές μορφές οικογενειακής ζωής, με το σύμφωνο συμβίωσης να αποκτά πλέον ενισχυμένη νομική υπόσταση.
Πλήρης εξίσωση με τον γάμο
Η σημαντικότερη τομή του νέου νόμου αφορά την πλήρη αναγνώριση των δικαιωμάτων των συντρόφων. Το νέο δίκαιο εξισώνει ουσιαστικά τα σύμφωνα συμβίωσης με τον γάμο ως προς τα κληρονομικά δικαιώματα.
Μέχρι σήμερα, τα ζευγάρια που δεν είχαν τελέσει γάμο αντιμετώπιζαν γραφειοκρατικά και νομικά εμπόδια σε περίπτωση απώλειας του συντρόφου τους, αν δεν υπήρχε ρητή πρόβλεψη.
Από τον Σεπτέμβριο, ο επιζών σύντροφος σε ένα σύμφωνο συμβίωσης αποκτά ακριβώς την ίδια νομική προστασία που απολαμβάνει και ένας σύζυγος στην εξ αδιαθέτου διαδοχή. Αυτό σημαίνει ότι αν δεν υπάρχει διαθήκη, ο σύντροφος έχει άμεσο δικαίωμα στην περιουσία.
Μάλιστα, εάν το ζευγάρι έχει αποκτήσει ένα παιδί, ο επιζών σύντροφος δικαιούται πλέον αυξημένο ποσοστό, το οποίο αγγίζει το 1/3 της κληρονομιάς. Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν παιδιά, ο σύντροφος κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία, αποκλείοντας τους γονείς ή άλλους μακρινούς συγγενείς του θανόντος.
Τι άλλο αλλάζει από τον Σεπτέμβριο
Πέρα από τα ποσοστά της εξ αδιαθέτου διαδοχής, το νέο πλαίσιο θεσπίζει ειδικές δικλίδες ασφαλείας που θωρακίζουν την καθημερινότητα και την περιουσία των ζευγαριών:
- Προστασία της οικογενειακής στέγης: Επεκτείνεται η προστασία της κύριας κατοικίας. Σε περίπτωση θανάτου του μισθωτή, ο σύντροφος που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης καλύπτεται πλήρως νομικά για τη συνέχεια της μίσθωσης.
- Δικαιώματα ελεύθερης συμβίωσης: Για πρώτη φορά, το κράτος αναγνωρίζει κληρονομικά δικαιώματα ακόμα και σε συντρόφους χωρίς γάμο ή σύμφωνο, υπό την αυστηρή προϋπόθεση ότι η συμβίωση διαρκούσε αποδεδειγμένα για τουλάχιστον τρία έτη.
- Τέλος στη συγκυριότητα: Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση. Οι κληρονόμοι δεν εγκλωβίζονται πλέον σε αναγκαστική συγκυριότητα ακινήτων, καθώς μπορούν να ζητήσουν την αξία του μεριδίου τους σε χρήμα, περιορίζοντας τις δικαστικές διαμάχες.
Προστασία από χρέη και ταχύτερες διαδικασίες
Μία ακόμα σωτήρια ρύθμιση για τα ζευγάρια είναι η θεσμοθέτηση της αυξημένης προστασίας από τα χρέη της κληρονομιάς. Ο επιζών σύντροφος δεν θα κινδυνεύει πλέον να χάσει την προσωπική του περιουσία για οφειλές του θανόντος, εκτός αν επιλέξει ο ίδιος ρητά την ελεύθερη διαχείριση.
Παράλληλα, οι διαδικασίες εκκαθάρισης γίνονται πιο διαφανείς και γρήγορες, καθώς ορίζεται ειδικός εκκαθαριστής δικηγόρος από σχετικό κατάλογο του δικαστηρίου.